Αριθμός Πρωτοκόλλου: ΕΣ/ΚΛΙΜΑΚΙΟ Ε/80/2024

Με τα δεδομένα αυτά και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στις προηγούμενες σκέψεις 1 και 2, το σχέδιο σύμβασης του έργου της Δημοτικής Επιχείρησης Ύδρευσης Αποχέτευσης Πάτρας με τίτλο «ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΔΙΚΤΥΟΥ ΥΔΡΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΖΑΡΟΥΧΛΕΙΚΩΝ (2019)» απαραδέκτως υποβάλλεται στον έλεγχο νομιμότητας του Ελεγκτικού Συνεδρίου, διότι αφορά σε συγχρηματοδοτούμενο από ενωσιακούς πόρους έργο, του οποίου η προϋπολογιζόμενη δαπάνη, χωρίς Φ.Π.Α., υπολείπεται του ορίου των 5.000.000,00 ευρώ.

Η Πράξη 211/2024 του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον προσυμβατικό έλεγχο νομιμότητας του σχεδίου σύμβασης για το έργο «ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΔΙΚΤΥΟΥ ΥΔΡΕΥΣΗΣ ΛΕΟΝΤΑΡΙΟΥ», προϋπολογισμού 1.390.000 ευρώ χωρίς ΦΠΑ. Το Κλιμάκιο έκρινε ότι ο φάκελος εισάγεται απαραδέκτως προς εκ νέου έλεγχο, επειδή προηγήθηκε η 4/2024 Πράξη του Αναπληρωτή Επιτρόπου Π.Ε. Καρδίτσας. Με την προηγούμενη πράξη κρίθηκε ότι κωλύεται η υπογραφή της σύμβασης, καθώς η υποκείμενη Προγραμματική Σύμβαση μεταξύ Δ.Ε.Υ.Α. Σοφάδων και Δ.Ε.Π.ΑΝ. (συνολικού προϋπολογισμού άνω των 5.357.000 ευρώ) ουδέποτε υποβλήθηκε σε προληπτικό έλεγχο νομιμότητας στο Ελεγκτικό Συνέδριο, καθιστώντας την άκυρη. Το Κλιμάκιο αποφάσισε ότι, λόγω του οριστικού χαρακτήρα της εκδοθείσας Πράξης του Αναπληρωτή Επιτρόπου, δεν μπορεί να θεμελιωθεί αρμοδιότητα για νέο έλεγχο, καθώς η διαδικασία προβλέπει την άσκηση προσφυγής ανάκλησης στο αρμόδιο Τμήμα για την ανατροπή της κρίσης.

Η Πράξη 128/2024 του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον έλεγχο νομιμότητας της 1ης συμπληρωματικής σύμβασης του έργου «ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΔΙΚΤΥΟΥ ΥΔΡΕΥΣΗΣ Δ.Κ. ΠΡΟΣΟΤΣΑΝΗΣ» του Δήμου Προσοτσάνης. Η απόφαση κρίνει απαράδεκτη την εισαγωγή του σχεδίου της συμπληρωματικής σύμβασης για προσυμβατικό έλεγχο (άρθρο 132 παρ. 6 του ν.4412/2016). Αυτό συμβαίνει επειδή η αξία της τροποποίησης (128.388,25 ευρώ χωρίς αναθεώρηση και Φ.Π.Α.) είναι κατώτερη τόσο του ορίου του άρθρου 5 του ν.4412/2016 όσο και του 15% της αξίας της αρχικής σύμβασης, ενώ παράλληλα δεν μεταβάλλεται η συνολική φύση του έργου, πληρώντας έτσι τις προϋποθέσεις εξαίρεσης από τον προσυμβατικό έλεγχο.

Πρόκειται για την Πράξη 157/2026 του Ε' Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου, που εκδόθηκε κατά τη συνεδρίαση της 30ής Μαρτίου 2026. Αντικείμενο είναι ο προληπτικός έλεγχος νομιμότητας σχεδίου προγραμματικής σύμβασης μεταξύ του Δήμου Καρπενησίου και Κοινότητας Ανανεώσιμης Ενέργειας για την υλοποίηση της Πράξης «Κατασκευή, λειτουργία και συντήρηση των φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων της Κοινότητας Ανανεώσιμης Ενέργειας Καρπενησίου - Μακρακώμης - Αγράφων», προϋπολογιζόμενης δαπάνης 7.421.816,64 ευρώ. Το Κλιμάκιο, αφού εξέτασε το φυσικό αντικείμενο και την κατανομή του προϋπολογισμού, έκρινε ότι πρόκειται για μεικτή σύμβαση με προέχον στοιχείο την προμήθεια εξοπλισμού, ενώ οι εργασίες και οι υπηρεσίες έχουν παρεπόμενο και συμπληρωματικό χαρακτήρα. Κατά συνέπεια, αποφάσισε ότι καθ' ύλην αρμόδιο για τον έλεγχο νομιμότητας είναι το ΣΤ' Κλιμάκιο του Ελεγκτικού Συνεδρίου και παρέπεμψε τον φάκελο σε αυτό.

Η Πράξη 410/2024 του Ζ΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον έλεγχο νομιμότητας προγραμματικής σύμβασης μεταξύ του Δήμου Κιλελέρ και αστικής μη κερδοσκοπικής εταιρείας. Αντικείμενο της σύμβασης ήταν η ανάληψη αρμοδιότητας Αναθέτουσας Αρχής και Διευθύνουσας Υπηρεσίας για το έργο «Αποκατάσταση οδικού δικτύου, υποδομών και δικτύων από τις καταστροφές του Daniel και Elias», συνολικής προϋπολογιζόμενης δαπάνης 2.850.000 ευρώ. Το Κλιμάκιο έκρινε ότι, σύμφωνα με το άρθρο 324 του ν. 4700/2020, ο ειδικός προληπτικός έλεγχος νομιμότητας πρέπει να διενεργείται πριν από τη σύναψη της σύμβασης. Καθώς η εν λόγω σύμβαση είχε ήδη συναφθεί (υπογραφεί) στις 14.6.2024, αποφασίστηκε ότι εισάγεται απαραδέκτως στο Κλιμάκιο για άσκηση ελέγχου νομιμότητας, λόγω έλλειψης ελεγκτικής αρμοδιότητας.

Η Πράξη 112/2025 του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον έλεγχο νομιμότητας του σχεδίου της 1ης συμπληρωματικής σύμβασης για το έργο «ΕΞΩΤΕΡΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ ΥΔΡΕΥΣΗΣ ΟΙΚΙΣΜΩΝ ΔΗΜΟΥ ΑΓΙΑΣ». Η αρχική σύμβαση είχε υπογραφεί στις 26.9.2023 έναντι τιμήματος 8.053.805,97 ευρώ (χωρίς ΦΠΑ). Η προτεινόμενη συμπληρωματική σύμβαση, αξίας 990.173,04 ευρώ, εισάγεται απαραδέκτως για προσυμβατικό έλεγχο. Το Κλιμάκιο αποφάσισε ότι η τροποποίηση εμπίπτει στις εξαιρέσεις του άρθρου 337 του ν. 4412/2016, καθώς η επαύξηση (12,29% της αρχικής αξίας) υπολείπεται του κατώτατου ορίου του 15% και δεν μεταβάλλει τη συνολική φύση της σύμβασης.

Πρόκειται για την υπ’ αριθμ. 1333/2026 απόφαση του Έβδομου Τμήματος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, με την οποία απορρίφθηκε η προσφυγή του Δήμου Νότιας Κέρκυρας κατά της 1796/2026 Πράξης της Αναπληρώτριας Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου στην Π.Ε. Κέρκυρας. Με την προσβαλλόμενη Πράξη, η Επίτροπος είχε απόσχει από τον προσυμβατικό έλεγχο της 4057/24.6.2026 τροποποιητικής σύμβασης, κρίνοντας ότι στερείται χρονικής αρμοδιότητας, διότι η σύμβαση είχε ήδη υπογραφεί και εν μέρει εκτελεστεί πριν την υποβολή της για έλεγχο. Το Δικαστήριο έκρινε ότι ορθώς η Επίτροπος απείχε, καθώς ο προσυμβατικός έλεγχος είναι προληπτικός και δεν επιτρέπεται εκ των υστέρων, ενώ απέρριψε όλους τους λόγους της προσφυγής ως απαράδεκτους ή αλυσιτελείς. Τελικώς, η προσφυγή απορρίφθηκε και η προσβαλλόμενη Πράξη δεν ανακλήθηκε.

Η Πράξη 384/2024 του Ζ' Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά την τροποποίηση της από 7.2.2022 σύμβασης μεταξύ της Περιφέρειας Θεσσαλίας και της εταιρείας «... Α.Ε.» για την παροχή της υπηρεσίας «Καθαρισμός Συλλεκτήρα Τ3 (Βουβουλίνα)». Ενώ η αρχική σύμβαση είχε ελεγχθεί θετικά (Πράξη 10/2022), ζητήθηκε και εγκρίθηκε νέα παράταση προθεσμίας (η τελευταία έως τις 6.10.2024) λόγω καθυστερήσεων από την αρδευτική περίοδο και τις συνέπειες των καταστροφικών καιρικών φαινομένων Daniel και Elias. Η τροποποιητική σύμβαση υπογράφηκε την 1.7.2024, αλλά υποβλήθηκε για έλεγχο στο Ελεγκτικό Συνέδριο στις 5.9.2024. Το Κλιμάκιο έκρινε ότι, εφόσον ο έλεγχος νομιμότητας των δημοσίων συμβάσεων είναι προληπτικός και διενεργείται πριν την υπογραφή ή εκτέλεση, στερείται πλέον χρονικής αρμοδιότητας. Κατά συνέπεια, η υποβολή της τροποποίησης κρίθηκε απαράδεκτη.

Με την παρούσα απόφαση, το Έβδομο Τμήμα του Ελεγκτικού Συνεδρίου απέρριψε την προσφυγή του Δήμου Αθηναίων, ο οποίος επιδίωκε την ανάκληση της 25/2025 Πράξης προσυμβατικού ελέγχου της αρμόδιας Επιτρόπου. Η εν λόγω Πράξη έκρινε απαράδεκτη την εισαγωγή για προσυμβατικό έλεγχο της δεύτερης τροποποίησης προγραμματικής σύμβασης για την ανάδειξη της Δημοτικής Αγοράς Κυψέλης. Το Δικαστήριο έκρινε ότι, δεδομένου πως οι πρόσθετες εργασίες και δαπάνες που καλύπτονταν από την τροποποίηση είχαν ήδη εκτελεστεί, η Επίτροπος ήταν κατά χρόνο αναρμόδια να διενεργήσει τον έλεγχο, καθώς ο προληπτικός έλεγχος νομιμότητας του Ελεγκτικού Συνεδρίου πρέπει να ασκείται πριν από την υλοποίηση του φυσικού και οικονομικού αντικειμένου της σύμβασης, χωρίς να υφίσταται στην προκείμενη περίπτωση νομοθετική εξαίρεση που να επιτρέπει την άρση της εν λόγω αναρμοδιότητας.

Συμπληρωματικές συμβάσεις. Εκτελεσμένες συμβάσεις Ο έλεγχος νομιμότητας που ασκεί το Ελεγκτικό Συνέδριο επεκτείνεται και στην περίπτωση των συμπληρωματικών συμβάσεων ανεξαρτήτως ποσού, εφόσον η αρχική αυτών σύμβαση υπήχθη στον έλεγχο νομιμότητας. Εξάλλου, ο έλεγχος νομιμότητας που ασκεί το Ελεγκτικό Συνέδριο είναι ειδικός προληπτικός έλεγχος, ο οποίος αποτελεί ουσιώδη τύπο της διαδικασίας σύναψης δημοσίων συμβάσεων και ασκείται κατά το στάδιο προ της υπογραφής και, κατά μείζονα λόγο, προ της ενάρξεως της εκτέλεσης των οικείων συμβάσεων. Αποσκοπεί, αφενός μεν στην εξασφάλιση της διαφάνειας και της αντικειμενικότητας στην ανάθεση των δημοσίων συμβάσεων σημαντικού οικονομικού αντικειμένου και αφετέρου στην πρόληψη τυχόν παραλείψεων ή παραβάσεων της κείμενης νομοθεσίας και, άρα, στην αποφυγή κατάρτισης μη νόμιμων συμβάσεων. Υπό την έννοια αυτή, ο προσυμβατικός έλεγχος νομιμότητας του Ελεγκτικού Συνεδρίου προϋποθέτει σύμβαση « υπό εκτέλεση», σύμβαση, δηλαδή της οποίας οι υπηρεσίες πρόκειται να παρασχεθούν, με βάση την ελεγχθείσα, και κριθείσα ως νόμιμη, σχετική διαδικασία, που απολήγει στην υπογραφή της οι¬κείας σύμβασης και όχι σύμβαση η οποία έχει ήδη εκτελεσθεί, έστω και μερικώς, καθώς στην περίπτωση αυτή ο έλεγχος θα ήταν κατασταλτικός. Μη τήρηση της διαδικασίας του εν λόγω ελέγχου από το αρμόδιο Κλιμάκιο του Έλεγκτικού Συνεδρίου συνεπάγεται την αυτοδίκαιη ακυρότητα της σύμβασης. Ο εκ των υστέρων έλεγχος δημοσίων συμβάσεων, οι οποίες συνήφθησαν και εκτελέστηκαν χωρίς να έχουν υποβληθεί για έλεγχο νομιμότητας στο Έλεγκτικό Συνέδριο, είναι δυνατός μόνο μετά από ειδική νομοθετική ρύθμιση, σε εξαιρετικές περιπτώσεις και για λόγους υπερέχοντος δημόσιου συμφέροντος, που αφορά σε συγκεκριμένες κατηγορίες δημοσίων συμβάσεων. Δοθέντος ότι η σύναψη των δημόσιων συμβάσεων δεν έχει αφεθεί στην ελεύθερη δικαιοπρακτική δράση των διοικητικών οργάνων, αλλά έχει υπαχθεί σε σειρά δημοσιονομικών και άλλων περιορισμών και ότι οι διατάξεις του άρθρου 8 παρ.1 του ν.2741/1999, ως ειδικότερες και νεότερες, κατισχύουν αυτών του Αστικού Κώδικα, δεν απολείπεται, αναφορικά με τις υπαγό¬μενες στον έλεγχο του Έλεγκτικού Συνεδρίου συμβάσεις, περιθώριο αναλογικής εφαρμογής του άρθρου 183 ΑΚ, ούτως ώστε να είναι δυνατή η επικύρωση άκυρης σύμβασης, σε περίπτωση που αυτή υποβληθεί προς έλεγχο στο Έλεγκτικό Συνέδριο μετά τη σύναψή της και ο έλεγχος αποβεί αρνητικός. Σε περίπτωση που υποβληθεί στο Κλιμάκιο σύμβαση, μη εμπίπτουσα στις προαναφερόμενες εξαιρέσεις, η οποία έχει υπογραφεί και έχει ήδη αρχίσει να εκτελείται, το Κλιμάκιο στερείται πλέον της χρονικής αρμοδιότητας να προβεί στον έλεγχο νομιμότητάς της και οφείλει να απόσχει από αυτόν.