ΕΣ/ΤΜ.6/597/2019

Εκπόνηση μελέτης:..ζητείται η αναθεώρηση της 597/2019 απόφασης του VI Τμήματος του Ελεγκτικού Συνεδρίου..Με τα δεδομένα αυτά, το Τμήμα κρίνει ότι η επίμαχη σύμβαση η οποία, κατ’ ορθό νομικό χαρακτηρισμό, είναι «συμπληρωματική» της αρχικής, διεπόμενη από το νομικό καθεστώς της τελευταίας της οποίας αποτελεί παρακολούθημα (άρθρο 29 παρ. 3 του ν. 3316/2005, βλ. Ε.Σ. απόφ. Τμ. Μείζ. – Επταμ. Σύνθ. 343/2019) και όχι από το άρθρο 132 του ν. 4412/2016, όπως αβασίμως προβάλλεται με την ένδικη δεύτερη αίτηση αναθεώρησης, υπόκειται στον προσυμβατικό έλεγχο του Ζ΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Ειδικότερα, λαμβάνοντας υπόψη:          α) τον χρόνο έκδοσης της κατακυρωτικής απόφασης (1.11.2007), β) τον, κατά την κοινή πείρα, απαιτούμενο χρόνο για την προετοιμασία, από την αναθέτουσα αρχή, του φακέλου της κύριας σύμβασης προκειμένου να υποβληθεί στο Ελεγκτικό Συνέδριο, γ) τον, προβλεπόμενο για την ολοκλήρωση του προσυμβατικού ελέγχου, ενδεικτικό χρόνο των 30 ημερών από την υποβολή του σχετικού φακέλου και δ) την κρατούσα, κατά τον χρόνο εκείνο, νομολογία του Δικαστηρίου αναφορικά με τον κρίσιμο χρόνο για την υπαγωγή στον έλεγχο των συγχρηματοδοτούμενων συμβάσεων μετά την τροποποίηση του χρηματικού ορίου υπαγωγής με το άρθρο 25 παρ. 3 του ν. 3614/2007 (Ε.Σ. πράξ. VI Τμ. 12/18.1.2008, Ε΄ Κλιμ. 79/29.1.2008, σύμφωνα με τις οποίες κρίσιμος χρόνος για την υπαγωγή ή μη στον οικείο έλεγχο θεωρείτο η ημερομηνία διάσκεψης του Κλιμακίου για την έκδοση οριστικής πράξης επί της νομιμότητας του σχεδίου σύμβασης και, συνεπώς, κατ’ αυτήν την νομολογία, το Κλιμάκιο ήταν καθ’ ύλην αναρμόδιο να προβεί σε έλεγχο δημόσιας συγχρηματοδοτούμενης σύμβασης, προϋπολογισμού κάτω των 5.000.000 ευρώ, χωρίς Φ.Π.Α., εάν η διάσκεψη ελάμβανε χώρα μετά τις 3.12.2007 οπότε και άρχισε να ισχύει η διάταξη του άρθρου 25 παρ. 3 του ν. 3614/2007), συνάγεται ότι νομίμως η αναθέτουσα αρχή δεν υπέβαλε την κύρια σύμβαση στο Ελεγκτικό Συνέδριο διότι, σε κάθε περίπτωση, η διάσκεψη του αρμοδίου Κλιμακίου θα ελάμβανε χώρα μετά τις 3.12.2007, οπότε, σύμφωνα με την ως άνω κρατούσα νομολογία, το Κλιμάκιο θα ήταν καθ’ ύλην αναρμόδιο να την ελέγξει. Περαιτέρω, εφόσον η κύρια σύμβαση δεν χρηματοδοτείται πλέον από ευρωπαϊκούς πόρους, η δε προϋπολογιζόμενη δαπάνη της, ποσού 1.007.755,01 ευρώ, χωρίς Φ.Π.Α., αθροιζόμενη με το ποσό της επίμαχης συμπληρωματικής σύμβασης (65.054,17 ευρώ, με Φ.Π.Α.) υπερβαίνει το όριο των 1.000.000 ευρώ, που ισχύει για τις, χρηματοδοτούμενες από εθνικούς πόρους, συμβάσεις παροχής υπηρεσιών, η εν λόγω συμπληρωματική σύμβαση πρέπει, κατά παραδοχή του σχετικού λόγου αναθεώρησης, να υποβληθεί προς έλεγχο ενώπιον του αρμοδίου Ζ΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω, το VI Τμήμα, το οποίο με την προσβαλλόμενη απόφασή του δέχθηκε τα αντίθετα, έσφαλε περί την εφαρμογή των, διεπουσών την επίδικη υπόθεση, διατάξεων. Πρέπει, συνεπώς, να γίνουν δεκτές οι συνεκδικαζόμενες αιτήσεις αναθεώρησης, να αναθεωρηθεί η 597/2019 απόφαση του VI Τμήματος και ακολούθως, κατ’ αποδοχή της από 19.3.2019 αίτησης (Α.Β.Δ. 1168/20.3.2019) του Ελληνικού Δημοσίου, να ανακληθεί η 93/2019 πράξη του Ζ΄ Κλιμακίου και να αναπεμφθεί σε αυτό προς έλεγχο το σχέδιο της 1ης «Τροποποιητικής» σύμβασης της από 26.2.2008 σύμβασης, με τίτλο «Μελέτη αναβάθμισης του Β.Ο.Α.Κ. στο τμήμα ... Ν. ...». Περαιτέρω, πρέπει να αποδοθεί στους υπό στοιχ. β΄ αιτούντες το παράβολο που κατέβαλαν για την άσκηση της αίτησης αναθεώρησης (άρθρο 73 παρ. 4 του «Κώδικα Νόμων για το Ελεγκτικό Συνέδριο»).Αναθεωρεί την 597/2019 απόφαση του VI Τμήματος του Ελεγκτικού Συνεδρίου.

Η Πράξη 012/2024 του Ε' Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον έλεγχο νομιμότητας του σχεδίου της 1ης τροποποιητικής σύμβασης του έργου «Κάθετος Άξονας Εγνατίας οδού Αρδάνιο – Ορμένιο: Εργασίες ολοκλήρωσης παράκαμψης Προβατώνα», της εταιρείας «Εγνατία οδός Α.Ε.». Η τροποποιητική σύμβαση, δαπάνης 1.011.111,20 ευρώ (χωρίς Φ.Π.Α.), αφορούσε το κόστος χρηματικής εισφοράς παράδοσης προϊόντων ΑΕΚΚ σε μονάδα ανακύκλωσης. Το Κλιμάκιο αποφάσισε ότι το σχέδιο της σύμβασης απαραδέκτως εισάγεται για προσυμβατικό έλεγχο νομιμότητας. Αυτό συμβαίνει επειδή η αξία της τροποποίησης είναι κατώτερη των σωρευτικών ορίων του άρθρου 5 και του 15% της αξίας της αρχικής σύμβασης, σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 132 του ν.4412/2016, και επομένως εξαιρείται από τον προσυμβατικό έλεγχο του Ελεγκτικού Συνεδρίου, εφόσον η κύρια σύμβαση είχε ήδη ελεγχθεί.

Η Πράξη 446/2024 του Ζ΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον προσυμβατικό έλεγχο νομιμότητας σχεδίου δανειακής σύμβασης, ύψους 129.416,80 ευρώ, μεταξύ της Περιφέρειας Ιονίων Νήσων και του Ταμείου Παρακαταθηκών και Δανείων. Σκοπός της σύμβασης ήταν η χρηματοδότηση του «Συμπληρωματικού επενδυτικού σχεδίου» στο πλαίσιο του Προγράμματος «Αντώνης Τρίτσης». Το Κλιμάκιο έκρινε ότι η εν λόγω σύμβαση συνιστά νέα, αυτοτελή δανειακή σύμβαση. Δεδομένου ότι η αξία της υπολείπεται του κατώτατου ορίου των 300.000,00 ευρώ για την υπαγωγή στον προσυμβατικό έλεγχο νομιμότητας του Ελεγκτικού Συνεδρίου (σύμφωνα με τον ν. 4700/2020), το σχέδιο σύμβασης εισάγεται απαραδέκτως προς έλεγχο.

Κατά συνέπεια, στον ως άνω προληπτικό έλεγχο νομιμότητας του Ελεγκτικού Συνεδρίου υπάγονται οι συμβάσεις εκείνες που δεν έχουν ακόμη συναφθεί, των οποίων η προϋπολογισθείσα δαπάνη υπερβαίνει το εκάστοτε προβλεπόμενο από την ισχύουσα νομοθεσία χρηματικό όριο υπαγωγής στον εν λόγω έλεγχο και στον έλεγχο αυτό δεν υπόκεινται τροποποιήσεις όρων σύμβασης υποβληθείσας στο προσυμβατικό έλεγχο, όταν οι τροποποιήσεις αυτές λαμβάνουν χώρα μετά τη σύναψη και κατά το στάδιο εκτέλεσης της τροποποιούμενης σύμβασης (πρβλ. Πράξη 261/2007 VI Τμ. Ε.Σ.) και δεν προκαλούν αύξηση του οικονομικού της αντικειμένου τέτοια που να υπερβαίνει το εκάστοτε θεσπιζόμενο από τις ισχύουσες διατάξεις χρηματικό όριο υπαγωγής στον προσυμβατικό έλεγχο (πρβλ. Πράξη 48/2003 VI Τμ. Ε.Σ.).

Σύμβαση ανάθεσης επιμέρους μελέτης , στο πλαίσιο της φερόμενης ως 2ης συμπληρωματικής σύμβασης επί της από 20.9.2006 «συμφωνίας - πλαισίου για την εκπόνηση μελετών επεξεργασίας και αξιοποίησης στερεών αποβλήτων.(...)Κατά συνέπεια και ανεξαρτήτως της νομιμότητας ή μη της επίμαχης σύμβασης, κατά τα λοιπά, επί της οποίας δεν διαφωνεί η Επίτροπος, η σύμβαση αυτή, η οποία δεν υπερβαίνει το ισχύον όριο των 200.000,00 ευρώ για την υπαγωγή στον προληπτικό έλεγχο νομιμότητας του Ελεγκτικού Συνεδρίου, ως τροποποιητική της 1ης συμπληρωματικής σύμβασης και ανεξαρτήτως του αν εισάγει ουσιώδεις ή μη τροποποιήσεις, σε κάθε περίπτωση, νομίμως δεν υποβλήθηκε για προσυμβατικό έλεγχο, παρά τα περί του αντιθέτου προβαλλόμενα  από  την  Επίτροπο,  δοθέντος  ότι  η  ως  άνω  από  28.11.2008 1η συμπληρωματική σύμβαση, επί της οποίας επιφέρει τροποποίηση, δεν υπερέβαινε – αυτή καθεαυτή ή συναθροιζόμενη με την προϋπολογισθείσα δαπάνη της αρχικής συμφωνίας-πλαισίου – το ισχύσαν κατά τον κρίσιμο χρόνο όριο του 1.000.000,00 ευρώ (χωρίς Φ.Π.Α.) και για το λόγο αυτό δεν υπήχθη σε προσυμβατικό  έλεγχο,  ενώ ούτε η αρχική συμφωνία-πλαίσιο είχε υποβληθεί για έλεγχο, λόγω ποσού. Περαιτέρω, ο δεύτερος λόγος διαφωνίας της Επιτρόπου, σύμφωνα με τον οποίο μη νομίμως το άθροισμα των δύο συμπληρωματικών συμβάσεων υπερβαίνει το 50% της αρχικής συμβατικής αμοιβής, πρέπει να απορριφθεί ως ερειδόμενος επί εσφαλμένης προϋπόθεσης, δοθέντος ότι η επίμαχη σύμβαση, η οποία σε κάθε περίπτωση δεν επαυξάνει το οικονομικό αντικείμενο της 1ης συμπληρωματικής σύμβασης, δεν αποτελεί - κατά τα ανωτέρω αναφερόμενα - συμπληρωματική σύμβαση και, ως εκ τούτου, δεν εφαρμόζεται, εν προκειμένω, το άρθρο 29 παρ. 1 του ν. 3316/2005, που ορίζει ότι: «(…) Η συνολική αμοιβή των συμπληρωματικών συμβάσεων δεν μπορεί να υπερβεί αθροιστικά το πενήντα τοις εκατό (50%) της αρχικής συμβατικής αμοιβής».

Η Πράξη 114/2025 του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον προσυμβατικό έλεγχο νομιμότητας της 1ης συμπληρωματικής σύμβασης του έργου του Δήμου Αγρινίου «ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΖΗΜΙΩΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΩΝ ΠΟΥ ΠΡΟΚΛΗΘΗΚΑΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΘΕΟΜΗΝΙΑ...». Το Κλιμάκιο έκρινε ότι οι συμπληρωματικές εργασίες, αξίας 901.711,11 ευρώ (προς αρχική αξία 1.835.448,370 ευρώ), είναι αναγκαίες για την ολοκλήρωση του αρχικού έργου, κυρίως λόγω απρόβλεπτων ακραίων καιρικών φαινομένων που σημειώθηκαν το 2023. Οι εργασίες αυτές πληρούν τις προϋποθέσεις του ν.4412/2016, καθώς δεν μπορούν να διαχωριστούν τεχνικά από την κύρια σύμβαση και το ποσό (49,72%) δεν υπερβαίνει το όριο του 50%. Συνεπώς, δεν κωλύεται η υπογραφή της συμπληρωματικής σύμβασης.

Η Πράξη 151/2025 του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον προσυμβατικό έλεγχο νομιμότητας του σχεδίου προγραμματικής σύμβασης μεταξύ του Δήμου Κέας και της ανώνυμης εταιρείας μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα «… Α.Ε.» για την υλοποίηση του έργου «ΑΝΕΓΕΡΣΗ ΝΕΟΥ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΣΤΑΘΜΟΥ ΔΗΜΟΥ ΚΕΑΣ», προϋπολογισμού 2.226.071,77 ευρώ (συμπεριλαμβανομένου Φ.Π.Α.). Το Κλιμάκιο διαπίστωσε ότι, παρόλο που το έργο συγχρηματοδοτείται από ευρωπαϊκούς πόρους (ΕΤΠΑ), δεν πληροί το κριτήριο υπαγωγής στον προσυμβατικό έλεγχο του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Σύμφωνα με τον ν. 4700/2020, το όριο για τον έλεγχο είναι τα 5.000.000 ευρώ (άνευ Φ.Π.Α.). Δεδομένου ότι ο προϋπολογισμός είναι σημαντικά μικρότερος, η σύμβαση κρίνεται απαραδέκτως εισαγόμενη για έλεγχο νομιμότητας.

Η Πράξη 158/2025 του ΣΤ' Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά την εξέταση της νομιμότητας του σχεδίου της 1ης τροποποίησης προγραμματικής σύμβασης μεταξύ της Ενεργειακής Κοινότητας και του Δήμου Κοζάνης για την προμήθεια και εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σταθμών συνολικής ισχύος 7MW. Η αρχική σύμβαση, η οποία υπεγράφη στις 30.7.2024, είχε προϋπολογισμό 5.040.000 ευρώ (πλέον ΦΠΑ) και, παρά το ύψος της δαπάνης, δεν υποβλήθηκε σε προσυμβατικό έλεγχο του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Το Κλιμάκιο έκρινε ότι, εφόσον η αρχική σύμβαση υπαγόταν στον έλεγχο αλλά δεν διήλθε από αυτόν, η υποβολή της κατοπινής τροποποίησης για έλεγχο νομιμότητας είναι απαράδεκτη, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 324 του ν. 4700/2020.

Συμπληρωματική σύμβαση. Η σύμβαση αυτή αφορά σε εργασίες, οι οποίες είχαν αρχίσει να εκτελούνται σε χρόνο προγενέστερο της υποβολής της σε προσυμβατικό έλεγχο. Το Κλιμάκιο στερείται αρμοδιότητας ελέγχου της νομιμότητας της σύμβασης αυτής. Με την 276/2011 απόφαση του VI Τμήματος του Ελεγκτικού Συνεδρίου απορρίφθηκε αίτηση ανάκλησης κατά της προμνησθείσας Πράξης του Κλιμακίου.

ΜΕΛΕΤΕΣ:Αίτηση  ανάκλησης της 391/2015 Πράξης του Κλιμακίου Προληπτικού Ελέγχου Δαπανών (...)Αβασίμως δε οι αιτούντες ισχυρίζονται  ότι  δεν συντρέχει  άλλος λόγος μη νομιμότητας της σύμβασης επί της οποίας ερείδεται η εντελλόμενη δαπάνη, αφού η επίμαχη σύμβαση δεν ελέγχθηκε, σύμφωνα με το ύψος της προϋπολογισθείσας γι’ αυτή δαπάνης (ποσού 608.916,99 ευρώ), από το αρμόδιο Κλιμάκιο προσυμβατικού ελέγχου του  Ελεγκτικού  Συνεδρίου  ως  προς  τη  νομιμότητά της. Συναφώς, αναληθώς η αιτούσα σύμπραξη γραφείων μελετών ισχυρίζεται ότι στην 50/2015 Πράξη επιστροφής του αρμοδίου Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου στους Νομούς Βοιωτίας - Φθιώτιδας υπάρχει σχετικό χωρίο ότι «…δεν εντοπίστηκαν σφάλματα στην εφαρμογή της κείμενης νομοθεσίας πλην αυτού της παράλειψης αποστολής του φακέλου για τον προσυμβατικό έλεγχο νομιμότητας», κρίση η οποία αφενός δεν εμπεριέχεται στην ως άνω πράξη, αφετέρου  ο  ως  άνω  Επίτροπος  δεν  έχει  αρμοδιότητα  να  εκφέρει,  δοθέντος ότι η επίμαχη σύμβαση υπάγεται λόγω ποσού στον προσυμβατικό έλεγχο του Κλιμακίου του παρόντος Δικαστηρίου.  Τέλος μη νομίμως ζητείται η Πράξη του Κλιμακίου ν’ ανακληθεί για λόγους δημοσίου συμφέροντος, καθόσον η ολοκλήρωση του σταδίου της μελέτης συνιστά αναγκαία προϋπόθεση προκειμένου το έργο της κατασκευής βιολογικού καθαρισμού και δικτύων αποχέτευσης (Δημοτικής Ενότητας Πλαταιών Δήμου ) να ενταχθεί εγκαίρως σε πρόγραμμα συγχρηματοδότησής του από τα ευρωπαϊκά ταμεία (ΕΣΠΑ 2014-2020) και τούτο διότι το δημόσιο συμφέρον εξυπηρετείται προεχόντως με την τήρηση της νομιμότητας στις διαδικασίες ανάθεσης υπηρεσιών και όχι με την παραβίαση αυτής (Ε.Σ. Πρ. VII Tμ.  51/2015).