Αριθμός Πρωτοκόλλου: ΕλΣυν/Κλ.7/162/2016

Με την Πράξη 185/2026, το Ε' Κλιμάκιο του Ελεγκτικού Συνεδρίου εξέτασε τον προσυμβατικό έλεγχο νομιμότητας του σχεδίου της 1ης συμπληρωματικής σύμβασης του έργου «Sub.3.14 Αναβάθμιση υποδομών και εξοπλισμού στα κτήρια-μνημεία του Εθνικού Θεάτρου στην Αθήνα (κτήριο Rex και Σικιαρίδειο)», συμβατικής δαπάνης 589.792,35 ευρώ. Η αρχική σύμβαση είχε ελεγχθεί με την 88/2025 Πράξη του ίδιου Κλιμακίου. Το Κλιμάκιο έκρινε απαράδεκτη την υποβολή του φακέλου για δύο λόγους: αφενός, η διαδικασία που προηγείται της σύναψης συμπληρωματικής σύμβασης δεν είχε ολοκληρωθεί, καθώς δεν είχαν εκδοθεί οι απαιτούμενες αποφάσεις έγκρισης του Α.Π.Ε. και ανάθεσης· αφετέρου, σε κάθε περίπτωση, η εν λόγω συμπληρωματική σύμβαση, ως τροποποίηση ελάσσονος αξίας (de minimis) που ανέρχεται στο 11,22% της αρχικής σύμβασης και δεν μεταβάλλει τη συνολική φύση της, δεν υπάγεται στον προσυμβατικό έλεγχο νομιμότητας του Ελεγκτικού Συνεδρίου.

Η πράξη αφορά τον προσυμβατικό έλεγχο νομιμότητας της 1ης συμπληρωματικής σύμβασης του έργου «Βελτίωση αγροτικής οδοποιίας υφιστάμενων δρόμων του Δήμου Γόρτυνας», συμβατικής δαπάνης 252.739,04 ευρώ. Η αρχική σύμβαση είχε ελεγχθεί με την 103/2024 Πράξη του ίδιου Κλιμακίου. Το Κλιμάκιο έκρινε ότι η εν λόγω τροποποίηση συνιστά ήσσονος σημασίας («de minimis») τροποποίηση, καθώς η αύξηση (12,38%) υπολείπεται των ορίων του 15% της αρχικής αξίας και του κατώτατου ορίου εφαρμογής της Οδηγίας 2014/24/ΕΕ, χωρίς να μεταβάλλει τη συνολική φύση της σύμβασης. Κατά συνέπεια, το Κλιμάκιο αποφάσισε ότι το σχέδιο της συμπληρωματικής σύμβασης δεν υπάγεται σε προσυμβατικό έλεγχο και απαραδέκτως εισάγεται ενώπιόν του.

Η Πράξη 137/2025 του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον προσυμβατικό έλεγχο της 1ης συμπληρωματικής σύμβασης του έργου «Κατασκευή Φράγματος Τσικαλαριού Νάξου», συμβατικής δαπάνης 2.739.461,65 ευρώ (χωρίς αναθεώρηση και ΦΠΑ). Η σύμβαση συντάχθηκε για να συμπεριλάβει πρόσθετες εργασίες επεξεργασίας του εξορυσσόμενου υλικού (κοσκίνισμα, πλύσιμο, θραύση) λόγω της διαπίστωσης υψηλού ποσοστού λεπτόκοκκου υλικού, απαραίτητες για την άρτια ολοκλήρωση της κατασκευής του σώματος του φράγματος. Το Κλιμάκιο έκρινε ότι οι εργασίες πληρούν τις προϋποθέσεις των άρθρων 132 και 156 του ν. 4412/2016, καθώς είναι αναγκαίες, συνδέονται με το αρχικό αντικείμενο, και η αξία της συμπληρωματικής σύμβασης δεν υπερβαίνει το 50% της αρχικής. Κατά συνέπεια, δεν κωλύεται η υπογραφή της συμπληρωματικής σύμβασης.

Η πράξη αφορά τον έλεγχο νομιμότητας του σχεδίου της 1ης συμπληρωματικής σύμβασης του έργου «Βελτίωση αγροτικής οδοποιίας Δήμου Σάμης», η οποία αποτελεί τροποποίηση της αρχικής σύμβασης που είχε ελεγχθεί με την 346/2023 Πράξη του ίδιου Κλιμακίου. Το Κλιμάκιο έκρινε ότι η εν λόγω τροποποίηση, συμβατικής δαπάνης 323.840,16 ευρώ, συνιστά ήσσονος σημασίας («de minimis») τροποποίηση, καθώς υπολείπεται τόσο του χρηματικού ορίου των 5.404.000,00 ευρώ όσο και του ποσοστού 15% της αξίας της αρχικής σύμβασης, και δεν μεταβάλλει τη συνολική φύση της. Κατά συνέπεια, το Κλιμάκιο αποφάσισε ότι το σχέδιο της συμπληρωματικής σύμβασης δεν υπάγεται σε προσυμβατικό έλεγχο και εισάγεται απαραδέκτως ενώπιόν του.

Η Πράξη 254/2025 του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον έλεγχο νομιμότητας της 2ης συμπληρωματικής σύμβασης του έργου της Περιφέρειας Πελοποννήσου «ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΟΔΟΥ ‘ΚΥΠΑΡΙΣΣΙΑ – ΦΙΛΙΑΤΡΑ – ΠΥΛΟΣ – ΜΕΘΩΝΗ’, ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΙΑΤΡΑ - ΓΑΡΓΑΛΙΑΝΟΙ». Η σύμβαση, συμβατικής δαπάνης 4.162.363,94 ευρώ πλέον ΦΠΑ, κρίθηκε παραδεκτή προς εξέταση. Το Κλιμάκιο έκρινε ότι οι προτεινόμενες εργασίες πληρούν τις προϋποθέσεις του ν. 4412/2016. Συγκεκριμένα, οι συμπληρωματικές εργασίες κατέστησαν αναγκαίες κατά τη διάρκεια της εκτέλεσης της αρχικής σύμβασης λόγω απρόβλεπτων γεγονότων (π.χ., απαγόρευση καθαίρεσης γέφυρας από την Αρχαιολογική Υπηρεσία και ανάγκη ανακατασκευής παρακαμπτήριων οδών λόγω εκτροπής κυκλοφορίας). Επίσης, η αλλαγή αναδόχου θα δημιουργούσε μείζονα τεχνικά προβλήματα και η αξία της σύμβασης δεν υπερβαίνει το 50% της αρχικής. Κατά συνέπεια, δεν κωλύεται η υπογραφή της υποβληθείσας 2ης συμπληρωματικής σύμβασης.

ΜΕΛΕΤΕΣ:Με τα δεδομένα αυτά, οι ελεγχόμενες συμπληρωματικές εργασίες μελετών, οι οποίες δεν περιελήφθησαν στην αρχική σύμβαση,: α) παρουσιάζουν αναγκαία συνάφεια με το αρχικό συμβατικό αντικείμενο, εφόσον αφορούν σε επιπλέον, των προεκτιμώμενων και περιλαμβανόμενων στην κύρια σύμβαση, εγγραπτέα δικαιώματα και είναι απολύτως αναγκαίες για την ολοκλήρωσή του, με στόχο τη δημιουργία Εθνικού Κτηματολογίου στους δήμους που αφορά, β) κατέστησαν αναγκαίες λόγω απροβλέπτων περιστάσεων, αφού η «….», ως αναθέτουσα αρχή, κατέβαλε κάθε δυνατή επιμέλεια κατά τον τεχνικό προσδιορισμό του έργου για την ακριβή προεκτίμηση των ποσοτήτων των εγγραπτέων δικαιωμάτων, εφαρμόζοντας πρόσφορες και παραδεδεγμένες επιστημονικές μεθόδους, οι οποίες ωστόσο δεν της παρείχαν ασφαλή πρόβλεψη ως προς την πραγματική απόκλιση της εκτίμησης από την πραγματικότητα, γ) δεν μπορούν να διαχωριστούν από την εκτέλεση της αρχικής σύμβασης χωρίς να δημιουργήσουν προβλήματα στην αναθέτουσα αρχή ως προς την έγκαιρη και ποιοτική ολοκλήρωση της μελέτης, και δ) το συνολικό ποσό τους (16,78% επί του αρχικού συμβατικού αντικειμένου) δεν υπερβαίνει το 50% της αρχικής συμβατικής αμοιβής. Επομένως, η προσφυγή στην ως άνω εξαιρετική διαδικασία ανάθεσης συμπληρωματικών μελετών παρίσταται νόμιμη.

ΜΕΛΕΤΕΣ(..)Με τα δεδομένα αυτά, οι ελεγχόμενες συμπληρωματικές εργασίες μελετών, οι οποίες δεν περιελήφθησαν στην αρχική σύμβαση: α) παρουσιάζουν αναγκαία συνάφεια με το αρχικό συμβατικό αντικείμενο, εφόσον αφορούν σε επιπλέον, των προεκτιμώμενων και περιλαμβανόμενων στην κύρια σύμβαση, εγγραπτέα δικαιώματα και είναι απολύτως αναγκαίες για την ολοκλήρωσή του με στόχο τη δημιουργία Εθνικού Κτηματολογίου στις Περιφερειακές Ενότητες που αφορά, β) κατέστησαν αναγκαίες, λόγω απροβλέπτων περιστάσεων, αφού η «.....», ως αναθέτουσα αρχή, κατέβαλε κάθε δυνατή επιμέλεια κατά τον τεχνικό προσδιορισμό του έργου για την ακριβή προεκτίμηση των ποσοτήτων των εγγραπτέων δικαιωμάτων, εφαρμόζοντας πρόσφορες και παραδεδεγμένες επιστημονικές μεθόδους, οι οποίες ωστόσο δεν της παρείχαν ασφαλή πρόβλεψη ως προς την πραγματική απόκλιση της εκτίμησης από την πραγματικότητα, γ) δεν μπορούν να διαχωριστούν από την εκτέλεση της αρχικής σύμβασης, χωρίς να δημιουργήσουν προβλήματα στην αναθέτουσα αρχή ως προς την έγκαιρη και ποιοτική ολοκλήρωση της μελέτης, και δ) το συνολικό ποσό τους (46,82% επί του αρχικού συμβατικού αντικειμένου) δεν υπερβαίνει το 50% της αρχικής συμβατικής αμοιβής. Επομένως, η προσφυγή στην ως άνω εξαιρετική διαδικασία ανάθεσης συμπληρωματικών μελετών παρίσταται νόμιμη

1η συμπληρωματική σύμβαση για την ανάθεση του έργου «Αναβάθμιση πιδάκων»(...) Με δεδομένα τα ανωτέρω, το υποβληθέν προς έλεγχο σχέδιο της 1ης συμπληρωματικής σύμβασης του έργου «Αναβάθμιση πιδάκων», συμβατικής δαπάνης 93.242,18 ευρώ, αποτελεί τροποποίηση της αρχικώς συναφθείσας μεταξύ του Δήμου Αθηναίων και της εργοληπτικής επιχείρησης «…» σύμβασης. Περαιτέρω, η αξία της ελεγχόμενης 1ης συμπληρωματικής σύμβασης ανέρχεται σε ποσοστό 5,06% της αξίας της αρχικής σύμβασης, δηλαδή είναι κατώτερη των σωρευτικώς τιθέμενων ορίων του άρθρου 5 του ν.4412/2016 και του 15% της αξίας της αρχικής σύμβασης (αρχική συμβατική δαπάνη χωρίς Φ.Π.Α. και αναθεώρηση 1.843.742,64 Χ 15% = 276.561,40 ευρώ). Κατά συνέπεια, η ελεγχόμενη 1η συμπληρωματική σύμβαση εμπίπτει στο ρυθμιστικό πεδίο της παρ. 2 του άρθρου 132 του ν.4412/2016 και, σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στη σκέψη 2, απαραδέκτως εισάγεται στο Κλιμάκιο για έλεγχο νομιμότητας (βλ. και ΕλΣυν Ολ. Πρακτικά της 16ης Γεν.Συν. της 12.12.2018, όπου και μειοψηφία).

Η Πράξη 120/2026 του Ε' Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον προσυμβατικό έλεγχο νομιμότητας της 1ης συμπληρωματικής σύμβασης του έργου «ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ - ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΩΝ Ε.Ε.Λ. ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ», συμβατικής δαπάνης 747.125,25 ευρώ. Η αρχική σύμβαση είχε υποβληθεί σε προσυμβατικό έλεγχο και εγκριθεί με την 373/2022 Πράξη του ίδιου Κλιμακίου. Το Κλιμάκιο έκρινε ότι η εν λόγω τροποποίηση, η οποία αντιστοιχεί στο 14,97% της αξίας της αρχικής σύμβασης, συνιστά τροποποίηση ήσσονος σημασίας ('de minimis') κατά τα άρθρα 132 και 156 του ν. 4412/2016, καθώς υπολείπεται των σωρευτικών ορίων του 15% και του κατώτατου ορίου της Οδηγίας 2014/24/ΕΕ, και δεν μεταβάλλει τη συνολική φύση της σύμβασης. Κατά συνέπεια, το Κλιμάκιο αποφάσισε ότι η συμπληρωματική σύμβαση δεν υπάγεται σε προσυμβατικό έλεγχο και εισάγεται απαραδέκτως ενώπιόν του.

ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΡΓΑ:Να ελέγξει τη νομιμότητα του σχεδίου της 1ης Συμπληρωματικής Σύμβασης του έργου «Επιβατικός και Εμπορικός Λιμένας … … – Α΄ Φάση», συμβατικής δαπάνης 2.049.708,37  ευρώ, χωρίς Φ.Π.Α. (2.398.158,79 ευρώ, με Φ.Π.Α. 17%).(....)Επομένως, συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις σύναψης της 1ης συμπληρωματικής σύμβασης και ως προς τις εργασίες αυτές, δεδομένου ότι είναι απαραίτητες, προκειμένου το σύνολο του έργου να είναι λειτουργικό, ενώ κατέστησαν αναγκαίες εξαιτίας μη οφειλόμενων σε υπαιτιότητα της αναθέτουσας αρχής απρόβλεπτων περιστάσεων κατά την τεχνική εκτέλεση του αρχικού έργου. Τέλος, η αξία των εργασιών του συνόλου της υπό έλεγχο 1ης συμπληρωματικής σύμβασης δεν υπερβαίνει το 50% της αξίας των εργασιών της αρχικής σύμβασης.Δεν κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου της 1ης Συμπληρωματικής Σύμβασης του έργου «Επιβατικός και Εμπορικός Λιμένας … … – Α΄ Φάση».