ΕΣ/ΚΛΙΜΑΚΙΟ Ζ/245/2025

Η Απόφαση 1358/2025 του Ελεγκτικού Συνεδρίου σε Ολομέλεια έκανε δεκτή την προσφυγή του Περιφερειακού Ταμείου Ανάπτυξης Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας (ΠΤΑ/ΠΔΕ) για την αναθεώρηση της 1176/2025 απόφασης. Η υπόθεση αφορούσε την αγορά δύο όμορων οικοπέδων έναντι 1.599.900 ευρώ, η οποία είχε αρχικά κριθεί ότι εκτείνεται εκτός των αρμοδιοτήτων του ΠΤΑ/ΠΔΕ. Το Δικαστήριο αποφάσισε ότι η αγορά είναι νόμιμη, διότι, αφενός, εξυπηρετεί τις άμεσες στεγαστικές ανάγκες του Ταμείου μέσω της ανταποδοτικής παραχώρησης 800 τ.μ. εντός του υπό ανακατασκευή εργοστασίου Λαδόπουλου, και αφετέρου, συνάδει με τον αναβαθμισμένο υποστηρικτικό ρόλο του ΠΤΑ στους δημόσιους αναπτυξιακούς σκοπούς της Περιφέρειας. Κατόπιν τούτου, ανακλήθηκε η σχετική Πράξη του Ζ΄ Κλιμακίου και επετράπη η υπογραφή του σχεδίου σύμβασης.

Η απόφαση 1176/2025 του Εβδομου Τμήματος του Ελεγκτικού Συνεδρίου απέρριψε την προσφυγή του «Περιφερειακού Ταμείου Ανάπτυξης Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας» (Π.Τ.Α.Π.Δ.Ε.), καθώς και την υπέρ αυτής παρέμβαση, κατά της Πράξης 245/2025 του Ζ’ Κλιμακίου. Η προσφυγή ζητούσε την ανάκληση της ως άνω πράξης που έκρινε ότι κωλυόταν η υπογραφή σχεδίου σύμβασης για την αγορά δύο οικοπέδων έναντι τιμήματος 1.599.900,00 ευρώ. Το Π.Τ.Α.Π.Δ.Ε. ισχυριζόταν ότι η αγορά εξυπηρετούσε στεγαστικές και αναπτυξιακές ανάγκες (δημιουργία χώρου στάθμευσης) για το έργο αξιοποίησης του πρώην Εργοστασίου Λαδόπουλου. Το Δικαστήριο έκρινε ότι η αγορά δεν εμπίπτει στις περιοριστικώς καθοριζόμενες αρμοδιότητες δημοσίου δικαίου του Ταμείου, καθώς λειτουργεί αποσπασματικά ως πρόσθετη χρηματοδότηση προς όφελος της Περιφέρειας, και απέρριψε την προσφυγή.
ΑΝΑΘΕΩΡΗΘΗΚΕ ΜΕ ΤΗΝ ΕΣ/ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ/1358/2025

Το Ελεγκτικό Συνέδριο, μέσω του Ζ΄ Κλιμακίου, απαγόρευσε την υπογραφή σύμβασης για τον καθαρισμό ρεμάτων στην Περιφερειακή Ενότητα Ηρακλείου λόγω θεομηνίας του 2022, αξίας 2.581.000 ευρώ (χωρίς ΦΠΑ), με την εταιρεία '... Α.Ε.'. Η απόφαση βασίστηκε στην παράνομη προσφυγή της Περιφέρειας Κρήτης στη διαδικασία διαπραγμάτευσης χωρίς δημοσίευση, χωρίς να αποδείξει κατεπείγουσα ανάγκη. Επισημάνθηκε ότι από τον Οκτώβριο του 2022 έως το Φεβρουάριο του 2025 δεν υπήρξε δικαιολογημένη καθυστέρηση, ενώ το χρονικό διάστημα μεταξύ έγκρισης και κατακύρωσης (30/4/2025-11/6/2025) επέτρεπε τη διεξαγωγή τακτικής διαδικασίας. Η απόφαση υπενθυμίζει τις αυστηρές προϋποθέσεις για τη χρήση εξαιρετικών διαδικασιών σύμφωνα με τον ν. 4412/2016.

Προμήθεια λεωφορείου:Με τα δεδομένα αυτά η νομιμότητα της δαπάνης προς πληρωμή της οποίας εκδόθηκε το ελεγχόμενο χρηματικό ένταλμα δεν επλήγη λόγω μη εγκρίσεως από αρμόδιο όργανο συγκοινωνιακής γραμμής την οποία θα εξυπηρετούσε η χρήση του υλικού αντικειμένου της υπό κρίση προμήθειας. Τούτο, διότι δεν ορίζεται              από το νόμο, ως απαραίτητη προϋπόθεση της νομιμότητας της λήψης απόφασης περί αγοράς λεωφορείου από δήμο η προϋφιστάμενη αυτής έγκριση από το αρμόδιο όργανο της Περιφέρειας συγκεκριμένης συγκοινωνιακής γραμμής,           ενώ συνιστά στοιχείο λειτουργικότητας της οικείας δαπάνης η δυνατότητα διεξαγωγής μεταφορικού έργου από Ο.Τ.Α. α΄ βαθμού, η οποία προβλέπεται από το οικείο νομοθετικό πλαίσιο, στο οποίο περιλαμβάνεται όχι μόνο η λειτουργία γραμμής, αλλά και η αναφερόμενη, στην 106/2017 απόφαση του Δ.Σ. Πόρου, μεταφορά ηλικιωμένων και Α.Μ.Ε.Α.. Διάφορα της λειτουργικότητας της υπό κρίση προμήθειας και της νομιμότητας της ελεγχόμενης δαπάνης ζητήματα συνιστούν η νομιμότητα της τροποποίησης των προσδιορισθέντων, με πράξεις του τότε αρμόδιου Νομάρχη, όρων συγκοινωνίας και η νομιμότητα της διάθεσης του εν λόγω οχήματος για τη εκτέλεση συγκοινωνιακού έργου επί συγκεκριμένης γραμμής, η οποία, άλλωστε, δεν περιελήφθη ως αιτιολογία στην απόφαση αγοράς του λεωφορείου. Περαιτέρω, η αγορά του εν λόγω λεωφορείου (όπως και η θέση του σε κυκλοφορία) έτυχε εγκρίσεως από το Γενικό Γραμματέα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης (πρβλ. Ε.Σ. Πράξεις VII Τμ. 33/2012, Κ.Π.Ε.Δ. VII Τμ. 345/2016), ενώ έλαβε χώρα έκδοση και της προβλεπόμενης, από την παρ. 1 του άρθρου 83 του Κ.Δ.Κ., ως προϋπόθεση της δυνατότητας των δήμων να ασκούν συγκοινωνιακό έργο για την εξυπηρέτηση της μετακίνησης των κατοίκων της περιφέρειάς τους, πράξη του αρμοδίου οργάνου της Περιφέρειας, με την οποία διαπιστώθηκε η μη εξυπηρέτηση του διαγραφόμενου, στη σχετικώς εκπονηθείσα μελέτη, συγκοινωνιακού έργου στην περιοχή της Σφαιρίας.

Προμήθεια υλικών καθαριότητας. Με αυτά τα δεδομένα και σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν στη νομική σκέψη της παρούσας, το Κλιμάκιο κρίνει ότι, κατά τα βασίμως προβαλλόμενα από την αν. Επίτροπο, η ελεγχόμενη δαπάνη δεν είναι νόμιμη. Και τούτο, διότι, κατά παραβίαση των διατάξεων του άρθρου 59 του ν. 4412/2016, δεν αιτιολογείται από κανένα έγγραφο της σύμβασης η επιλογή της Αρχής να αναθέσει εν συνόλω (en bloc) το αντικείμενο της προμήθειας (34 είδη) και όχι κατά τμήματα, ήτοι με δυνατότητα ξεχωριστής προσφοράς ανά είδος ή ομάδα ειδών και με ανάλογη ανάλυση σε επιμέρους προϋπολογισμούς (ήτοι, ανά είδος ή ανά ομάδα ειδών), λαμβανομένου μάλιστα υπόψη ότι τα 34 προκηρυχθέντα είδη μπορούν, ως εκ της φύσης τους αλλά και τους κανόνες της αγοράς, να παρασχεθούν το καθένα αυτοτελώς χωρίς να επηρεάζει το καθένα την προμήθεια των υπολοίπων. Σημειωτέον μάλιστα ότι, όπως ευστόχως έχει επισημάνει η αν. Επίτροπος, ενόψει του ότι η δεύτερη υποψήφια (μολονότι δεν αναδείχθηκε μειοδοτούσα στο σύνολο των ειδών) υπέβαλε χαμηλότερη προσφορά σε σχέση με την ανάδοχο του διαγωνισμού σε 28 συνολικά από τα 34 είδη (βλ. είδη υπ’ αριθμ. 1, 2, 4, 5, 6, 7, 8, 10, 15 έως και 34 της διακήρυξης), εάν η Περιφέρεια ...(Περιφερειακή Ενότητα ...) είχε προχωρήσει στην ανάθεση της προμήθειας χωρίζοντας αυτή σε τμήματα, και συγκεκριμένα αν είχε παράσχει δυνατότητα υποβολής προσφοράς ανά είδος, θα είχε αποκομίσει για τα ανωτέρω 28 είδη όφελος της τάξης του 45%.Όμως, το Κλιμάκιο συνεκτιμώντας: α) τη χαμηλή αξία της σύμβασης, β) το γεγονός ότι η διάταξη του άρθρου 59 του ν. 4412/2016 δεν έχει τύχει νομολογιακής επεξεργασίας από το Ελεγκτικό Συνέδριο παρά λίαν προσφάτως και γ) τους ισχυρισμούς των οργάνων της Περιφέρειας ότι όφειλαν να αναθέσουν συνολικά την επίμαχη προμήθεια, άλλως θα προέβαιναν σε παράνομη κατάτμηση αυτής, κρίνει ότι τα αρμόδια όργανα της Περιφέρειας ...(Περιφερειακή Ενότητα ...) ενήργησαν χωρίς πρόθεση καταστρατήγησης της κείμενης νομοθεσίας....(συγγνωστή πλάνη)

Αγορά ακινήτου. (..) ζητείται η ανάκληση της 127/2017 πράξης του Ζ΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου, με την οποία έγινε δεκτό ότι η υπό σύναψη σύμβαση με αντικείμενο την «Αγορά ακινήτου που θα λειτουργεί ως κεντρικό κτίριο της Περιφέρειας ...» δεν αφορά σε κατασκευή δημοσίου έργου, προμήθεια αγαθών ή στην παροχή δημόσιας υπηρεσίας, με συνέπεια να μην υπόκειται σε προσυμβατικό έλεγχο νομιμότητας από το Ελεγκτικό Συνέδριο.(..)Με τα δεδομένα αυτά και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στην σκέψη III της παρούσας το Τμήμα κρίνει ότι, κατά τα βασίμως προβαλλόμενα με την κρινόμενη αίτηση, στον προσυμβατικό έλεγχο του Ελεγκτικού Συνεδρίου περιλαμβάνεται και ο έλεγχος των συμβάσεων αγοραπωλησίας ακινήτων μεγάλης οικονομικής αξίας, όπως αυτή προσδιορίζεται στα άρθρα 35 και 36 του Κώδικα Νόμων για το Ελεγκτικό Συνέδριο, της αγοραπωλησίας νοουμένης ως προμήθειας από επαχθή αιτία πραγμάτων -κινητών και ακινήτων - υπό την έννοια των άρθρων 947 και 948 του Α.Κ.. Η σύμφωνη με το Σύνταγμα ερμηνεία δικαιολογεί τη διασταλτική διεύρυνση των εννοιολογικών στοιχείων των συμβάσεων «προμηθειών» και την συμπερίληψη σε αυτές, πλην των συμβάσεων προμήθειας κινητών, και εκείνες της προμήθειας ακινήτων. Η ανωτέρω ερμηνευτική εκδοχή δεν έρχεται σε αντίθεση με τα οριζόμενα στο άρθρο 2 του ν. 4412/2016, καθώς οι προβλεπόμενοι στο νόμο αυτό ορισμοί αναφέρονται στο ρυθμιστικό πεδίο του νόμου αυτού και των καθοριζομένων με τις διατάξεις του διαγωνιστικών διαδικασιών, και όχι στην οριοθέτηση της αρμοδιότητας του Ελεγκτικού Συνεδρίου κατά την άσκηση του προσυμβατικού ελέγχου νομιμότητας. Συνεπώς, η κρίση του Κλιμακίου σύμφωνα με την οποία η υπό σύναψη σύμβαση αποτελεί σύμβαση αγοράς ακινήτου και δεν αφορά σε κατασκευή δημοσίου έργου, προμήθεια αγαθών ή στην παροχή δημόσιας υπηρεσίας, με συνέπεια να μην υπόκειται σε προσυμβατικό έλεγχο νομιμότητας από το Ελεγκτικό Συνέδριο, πρέπει να ανακληθεί, κατ’ αποδοχή του σχετικού λόγου ανάκλησης.(..)Με τα δεδομένα αυτά - ενόψει και των αρχών της οικονομικότητας και αποδοτικότητας, ως μερικότερες εκδηλώσεις της γενικής αρχής της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης, οι οποίες διέπουν τη διαχείριση των δημόσιων οικονομικών και επιβάλλουν, μεταξύ άλλων, την εκπλήρωση των σκοπών των Ο.Τ.Α. με τη χρήση των αναγκαίων μόνο πόρων και με τήρηση της βέλτιστης δυνατής σχέσης μεταξύ των χρησιμοποιούμενων μέσων και των επιτυγχανόμενων αποτελεσμάτων (βλ. άρθρο 1 του ν.3871/2010 ²Δημοσιονομική Διαχείριση και Ευθύνη²) – το Τμήμα κρίνει αναγκαίο να αναβάλει την οριστική του κρίση, προκειμένου τα αρμόδια όργανα της Περιφέρειας να αιτιολογήσουν ειδικώς με κάθε πρόσφορο μέσο τον συμφέροντα ή έστω ικανοποιητικό χαρακτήρα του τελικώς επιτευχθέντος τιμήματος των 19.800.000,00 ευρώ, το οποίο, ως αγοραία αξία, υπερβαίνει  κατά 50% περίπου την αντικειμενική όμοια.(..)Τούτο, λαμβανομένου υπόψη ότι υπεβλήθη μόνο μία προσφορά στο διαγωνισμό και η 1057/5.5.2017 απόφαση της Οικονομικής Επιτροπής ερείδεται, μόνον, επί της από 28.4.2017 έκθεσης εκτίμησης του ως άνω Πιστοποιημένου Εκτιμητή, ενώ η κρίση της περί σύντομης  απόσβεσης του επιτευχθέντος τιμήματος δεν αρκεί. Ειδικότερα, στην έκθεση αυτή, δεν παρατίθεται επαρκής αιτιολογία, ως προς την εκτίμηση της αγοραίας αξίας του ακινήτου στο ποσό των 21.583.000,00 ευρώ, καθόσον τούτο εξήχθη από συγκριτικά στοιχεία της κτηματαγοράς  που αφορούν επτά (7) επαγγελματικά κτίρια προς πώληση, για δύο (2) από τα οποία αναφέρονται μόνο οι τιμές, από τις σχετικές αγγελίες, που ζητούν οι πωλητές ακινήτων, που συνήθως δεν είναι οι τιμές που γίνονται τελικά οι μεταβιβάσεις, για τα υπόλοιπα δε πέντε (5) δεν γίνεται καμία αναφορά συγκεκριμένου συμβολαίου αγοραπωλησίας για ανάλογου εμβαδού ή θέσης ακίνητο. Και τούτο, σε συνδυασμό με το κοινώς γνωστό ότι η αγορά των ακινήτων διέρχεται κρίση, λόγω της δύσκολης οικονομικής συγκυρίας που διανύει η Χώρα και της αυξημένης φορολόγησής τους, η οποία έχει οδηγήσει σε πτώση των τιμών τους ακόμα και κάτω από την αντικειμενική αξία τους.(..)Κατ’ ακολουθία των ανωτέρω, η ένδικη αίτηση πρέπει να γίνει τυπικά δεκτή, να απορριφθεί η ασκηθείσα παρέμβαση, περαιτέρω δε πρέπει να αναβληθεί η οριστική κρίση του Τμήματος, προκειμένου η Οικονομική Επιτροπή της Περιφέρειας να αιτιολογήσει ειδικά και ορισμένα την απόκλιση μεταξύ αντικειμενικής αξίας και τελικώς επιτευχθέντος τιμήματος, με συγκριτική παράθεση όλων των στοιχείων, που έλαβε σχετικώς υπόψη της, κατά τα προεκτεθέντα.

Επιδιώκεται η ανάκληση της 554/2019 Πράξης του Ζ΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου(...)Κατόπιν αυτών και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στις σκέψεις που προηγήθηκαν (υπό στοιχ. ΙΙ – ΙV της παρούσας), το Τμήμα διαπιστώνει, στο πλαίσιο του διενεργούμενου, σύμφωνα με τα άρθρα 98 του Συντάγματος και 36 του Κώδικα Νόμων για το Ελεγκτικό Συνέδριο (ν. 4129/2013), προσυμβατικού ελέγχου νομιμότητας των δημοσίων συμβάσεων, ο οποίος εκτείνεται στο σύνολο της διαδικασίας σύναψής τους (βλ. Ε.Σ. VI Τμ. 1068/2018, 123/2019), ότι στην προκειμένη περίπτωση συντρέχει ωφέλεια του Δήμου, κατά την έννοια των άρθρων 186 και 191 του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων (ν. 3463/2006), η οποία καθιστά νόμιμη την εν λόγω σύμβαση αγοράς, όπως βάσιμα ισχυρίζεται ο αιτών. Ειδικότερα, με την αγορά του συγκεκριμένου ακινήτου (οικοπέδου), το οποίο κρίθηκε ότι πληρούσε τις ορισθείσες με την οικεία διακήρυξη προδιαγραφές (βλ. το με αριθμ. πρωτ. 3243/23.1.2019 Πρακτικό της «Επιτροπής Εκτίμησης και Καταλληλότητας ακινήτων προς μίσθωση, εκμίσθωση, αγορά και εκποίηση για το έτος 2019»), εξυπηρετούνται σκοποί που ανάγονται στις προβλεπόμενες από το νόμο αρμοδιότητες του Δήμου στον τομέα του Περιβάλλοντος (βλ. άρθρο 75 I. β΄ του Κ.Δ.Κ.), ενόψει και των προσκομιζόμενων στοιχείων από τα οποία προκύπτει ότι η διαδικασία αναθεώρησης του (ισχύοντος) Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου ......, ώστε η περιοχή όπου βρίσκεται το επίμαχο ακίνητο να αποκτήσει χρήση συμβατή με την εγκατάσταση Μεγάλου Πράσινου Σημείου (βλ. άρθρα 8 και 12 του π.δ. 59/2018, Α΄ 114), έχει εκκινήσει και βρίσκεται σε εξέλιξη [βλ. σχετ. την έγκριση της Υδρογεωτεχνικής Μελέτης (αρ. πρωτ. Γ1δ/Γ.Π.10410/22-2-2017) και της Μελέτης Γεωλογικής Καταλληλότητας πέριξ του Νεκροταφείου ...... (αρ. πρωτ. 104761/1140/13-12-2016/21-2-2017), που αναφέρονται στο με αριθμ. πρωτ. 30887/19.7.2019 έγγραφο της Διεύθυνσης Τεχνικών Υπηρεσιών του Δήμου, την από 19.7.2018 απόφαση του Συμβουλίου Μητροπολιτικού Σχεδιασμού, τη Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (Σ.Μ.Π.Ε.) του Σχεδίου Αναθεώρησης του Γ.Π.Σ. του Δήμου…., η οποία τέθηκε σε διαβούλευση με τις δημόσιες αρχές και το ενδιαφερόμενο κοινό (βλ. το με αριθμ. πρωτ. 45829/23.10.2019 έγγραφο της Διεύθυνσης Τεχνικών Υπηρεσιών του Δήμου), καθώς και τη 279/2019 απόφαση του Περιφερειακού Συμβουλίου της Περιφέρειας Αττικής, Θέμα 17Ο «Γνωμοδότηση επί της Σ.Μ.Π.Ε. για την Αναθεώρηση του Γ.Π.Σ. του Δήμου Χ….»]. Οι ως άνω δε σκοποί του αιτούντος, στην εξυπηρέτηση των οποίων αποσκοπεί η εν λόγω αγορά, αποτυπώθηκαν στη 230/2015 απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου, με την οποία εγκρίθηκε το Τοπικό Σχέδιο Αποκεντρωμένης Διαχείρισης Απορριμμάτων του Δήμου ......, όπου και αναφέρεται η δημιουργία Πράσινων Σημείων στο πλαίσιο υλοποίησής του. Εξάλλου, όπως ρητά προβλέπεται, τα Μεγάλα Πράσινα Σημεία εγκαθίστανται, με απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου, μετά από την περιβαλλοντική τους αδειοδότηση, σε οικόπεδα ή γήπεδα που ανήκουν στον οικείο δήμο ή που ενοικιάζονται από αυτόν ή που του παραχωρούνται για το σκοπό αυτό, εντός ή εκτός σχεδίου πόλεως (βλ. άρθρο 44Α παρ. 2 εδ. α΄ του ν. 4042/2012), με αποτέλεσμα να προκύπτει ότι απαιτείται για τη χωροθέτησή τους η απόκτηση του ακινήτου (οικοπέδου) από το Δήμο.Ανακαλεί την 554/2019 Πράξη του Ζ΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου