Αριθμός Πρωτοκόλλου: ΝΣΚ/63/2020

Πρόκειται για την Πράξη 01/2026 του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου, η οποία εκδόθηκε κατόπιν της υπ' αριθμ. 402/2025 προγενέστερης Πράξης του ίδιου Κλιμακίου. Αντικείμενο είναι ο έλεγχος νομιμότητας του αναθεωρημένου σχεδίου προγραμματικής σύμβασης μεταξύ της Επιτροπής Ολυμπίων και Κληροδοτημάτων και της Μ.Ο.Δ. Α.Ε. για το έργο «Ενεργειακή Αναβάθμιση Ζαππείου Μεγάρου». Το Κλιμάκιο διαπίστωσε ότι το νέο σχέδιο αποτυπώνει πλέον το σύνολο του φυσικού αντικειμένου, όπως περιγράφεται στην πράξη ένταξης, και ότι έχει εκδοθεί η απαιτούμενη υπουργική απόφαση έγκρισης. Κατά συνέπεια, το Κλιμάκιο έκρινε ότι δεν συντρέχει νόμιμος λόγος που να κωλύει την υπογραφή της σύμβασης, επισυνάπτοντας το σχέδιο στην Πράξη και θέτοντας συγκεκριμένες επισημάνσεις.

α) Εάν η διάταξη του άρθρου 53 παρ.1 του ν. 4447/2016 έχει εφαρμογή στη μίσθωση ακινήτου- κτιριακού συγκροτήματος, που βρίσκεται στον περιβάλλοντα χώρο του Ζαππείου Μεγάρου, β) δυνατότητα ή μη παράτασης της ανωτέρω μίσθωσης με βάση τη διάταξη του άρθρου 41 του ν. 4605/2019, και γ) δυνατότητα ή μη ανανέωσης της λήξασας σύμβασης μίσθωσης του εν λόγω κτιριακού συγκροτήματος με βάση τη διάταξη του άρθρου 24 παρ.10 του ν. 4182/2013.(...)α) Η διάταξη του άρθρου 53 παρ. 1 του ν. 4447/2016 δεν τυγχάνει εφαρμογής στη μίσθωση ακινήτου- κτιριακού συγκροτήματος του νπδδ «Επιτροπή Ολυμπίων και Κληροδοτημάτων», που βρίσκεται στον περιβάλλοντα χώρο του Ζαππείου Μεγάρου, και συνεπώς η μίσθωση αυτή δεν έχει παραταθεί αυτοδικαίως μέχρι 31.12.2021, εκ του γεγονότος ότι στο κτιριακό αυτό συγκρότημα λειτουργεί κινηματογράφος (κατά πλειοψηφία). β) Η διάταξη του άρθρου 41 του ν. 4605/2019, που προβλέπει δυνατότητα παράτασης των εμπορικών μισθώσεων ακινήτων, μεταξύ άλλων και νπδδ, δεν εφαρμόζεται στην ως άνω μίσθωση, διότι στο μισθωθέν κτιριακό συγκρότημα του προαναφερόμενου νομικού προσώπου λειτουργεί, και μάλιστα κατά τρόπο οργανικά και λειτουργικά ενιαίο, κινηματογράφος που έχει χαρακτηρισθεί ως διατηρητέο ιστορικό μνημείο και διατηρητέος κατά χρήση (ομόφωνα). γ) Δυνατότητα αναμίσθωσης της παραπάνω μίσθωσης, που έληξε κατά παράταση στις 12.02.2016, δεν υφίσταται σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 24 παρ. 10 του ν. 4182/2013, καθόσον από τη λήξη της έχει παρέλθει διάστημα πλέον των τεσσάρων ετών, χρόνος ο οποίος, ενόψει και του ιστορικού της εξέλιξής της, δεν μπορεί να θεωρηθεί ως εύλογος (κατά πλειοψηφία).

Πρόκειται για την Πράξη 169/2026 του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου, η οποία εκδόθηκε κατόπιν συνεδρίασης της 3ης Απριλίου 2026. Αντικείμενο του ελέγχου αποτέλεσε το σχέδιο προγραμματικής σύμβασης μεταξύ της «Επιτροπής Ολυμπίων και Ζαππείου Κληροδοτήματος» και της ανώνυμης εταιρείας «.. Α.Ε.», με αντικείμενο την υλοποίηση έργων ανακαίνισης και εκσυγχρονισμού του Ζαππείου Μεγάρου ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης από την Ελληνική Δημοκρατία. Το Κλιμάκιο έκρινε ότι η διάταξη του άρθρου 152 παρ. 2 του ν. 5259/2025, η οποία προέβλεπε την ανάθεση των έργων με την εξαιρετική διαδικασία της διαπραγμάτευσης χωρίς προηγούμενη δημοσίευση (άρθρο 32 παρ. 2 περ. γ΄ του ν. 4412/2016), δεν συνάδει με την Οδηγία 2014/24/ΕΕ, καθώς η ανάληψη της Προεδρίας δεν συνιστά απρόβλεπτο γεγονός. Κατά συνέπεια, το Κλιμάκιο αποφάσισε ότι δεν κωλύεται η υπογραφή της προγραμματικής σύμβασης, υπό τον όρο ότι το έργο δεν θα ανατεθεί με την ανωτέρω εξαιρετική διαδικασία και θα απαλειφθούν οι σχετικές αναφορές από το σχέδιο της σύμβασης.

Ερωτάται εάν ελλείψει ειδικής πρόβλεψης στον Α.Ν. 1920/1939 για τη σύναψη προγραμματικών συμβάσεων, με αντισυμβαλλόμενο μέρος το εποπτευόμενο από τον Υπουργό Οικονομικών ν.π.δ.δ. με την επωνυμία «Επιτροπή Ολυμπίων Κληροδοτημάτων», μπορεί αυτό να συμβληθεί νομίμως σε προταθείσα προγραμματική σύμβαση πολιτισμικής ανάπτυξης (άρθρο 100 Ν. 3852/2010, ως ισχύει) και, ενδεχομένως, κατ’ ανάλογη εφαρμογή της διάταξης του άρθρου 54 παρ. 2 του Ν. 4182/2013, που επιτρέπει στα κοινωφελή ιδρύματα τη σύναψη συναφών προγραμματικών συμβάσεων.(..)Η Επιτροπή Ολυμπίων και Κληροδοτημάτων, ως νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου και κληροδότημα, δύναται σε συμφωνία με τη βούληση του διαθέτη της κοινωφελούς αυτής περιουσίας και για την εκπλήρωση της βούλησης του διαθέτη και των καταστατικών σκοπών της, να συνάπτει προγραμματικές συμβάσεις του άρθρου 100 του Ν. 3852/2010, όπως ισχύει, συμπεριλαμβανομένων προγραμματικών συμβάσεων πολιτισμικής ανάπτυξης (παρ. 1, περ. α και γ, παρ. 5), τηρουμένων των κατά περίπτωση αναγκαίων προϋποθέσεων και υπό την αίρεση του αποτελέσματος του, κατά νόμο, απαιτούμενου προσυμβατικού ελέγχου του Ελεγκτικού Συνεδρίου (κατά πλειοψηφία).

Αποχαρακτηρισμός ακινήτου εμφαινομένου σε ρυμοτομικό σχέδιο ως χώρος «παιδικής χαράς».(..)Κατάσταση :  Αποδεκτή 
Τροποποίηση του εγκεκριμένου ρυμοτομικού σχεδίου πόλεως δεν επιτρέπεται όταν με αυτή μειώνεται η συνολική επιφάνεια των κοινοχρήστων χώρων. Όταν, όμως, η δέσμευση ακινήτου, χαρακτηρισμένου ως χώρου «παιδικής χαράς», διαρκεί πέραν του ευλόγου χρόνου χωρίς την προώθηση της απαλλοτριωτικής διαδικασίας και την πραγματοποίηση του σκοπού της δεσμεύσεώς του, ο κύριος του ακινήτου δικαιούται να ζητήσει την άρση του επιβληθέντος βάρους στην ιδιοκτησία του, τον αποχαρακτηρισμό του ακινήτου και την, ένεκα αυτού, τροποποίηση του ρυμοτομικού σχεδίου.

Κληροδοτήματα - Εταιρεία Αξιοποιήσεως και Διαχειρίσεως της περιουσίας του Πανεπιστημίου - Αμοιβή.(..)Κατάσταση : Αποδεκτή 
1) Εγκύρως συνομολογείται με σύμβαση, που καταρτίζεται μεταξύ της Εταιρείας και του Πανεπιστημίου Αθηνών, αμοιβή για τις παρεχόμενες υπηρεσίες διαχειρίσεως και αξιοποιήσεως των περιουσιών των Κληροδοτημάτων του Πανεπιστημίου, υπό την προϋπόθεση, ότι τούτο δεν απαγορεύεται από τη συστατική πράξη του οικείου κληροδοτήματος, πράγμα, που μόνο κατά περίπτωση δύναται να διαγνωσθεί. 2) Η αμοιβή αυτή, η οποία υπόκειται στην έγκριση του αρμοδίου οργάνου, κατά τις διατάξεις του ΑΝ 2039/1939 (άρθρο 104), θα πρέπει να είναι ανάλογη με την έκταση και το είδος των παρασχεθεισών υπηρεσιών, τον χρόνο απασχολήσεως, τις ειδικές περιστάσεις κάθε συγκεκριμένης περιπτώσεως καθώς και το μέγεθος εκάστου κληροδοτήματος, το οποίο θα βαρύνει και επιπλέον δεν επιτρέπεται να περιορίζει ή καθιστά ανέφικτη την εκπλήρωση του κατά τη βούληση του διαθέτη κοινωφελούς σκοπού του. (ομοφ.)

Ερωτάται: Α) Εάν είναι δυνατή η εφαρμογή της διάταξης της περ. ε΄ της παρ.4 του άρθρου 2 του ν. 4182/2013 που προβλέπει την, κατόπιν έκδοσης υπουργικής απόφασης, υπαγωγή στην εποπτεία του Υπουργού Οικονομικών των κοινωφελών περιουσιών των οποίων η αξία εκτιμάται, μετά την προηγηθείσα εκκαθάριση ως ανώτερη των 10.000.000 ευρώ, στην περίπτωση του ιδρύματος «Χ….», του οποίου η αρμοδιότητα εποπτείας, με την κατ’ εξουσιοδότηση του άρθρου 17 παρ. 1 του ν. 2873/2000, εκδοθείσα κ.υ.α. 1080662/1461/Α0006/8-10-2002 (Β΄ 1330) είχε μεταβιβαστεί στον (τότε) Γενικό Γραμματέα Περιφέρειας, εν συνεχεία δυνάμει των διατάξεων του ν. 3852/2010 στον Γενικό Γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοίκησης, κατόπιν και μετά την κατάργηση της σχετικής διάταξης με την παρ.1 του άρθρου 28 του ν. 4325/2015 και την σύσταση σε κάθε Αποκεντρωμένη Διοίκηση θέσης Προϊσταμένου που έφερε τον τίτλο «Συντονιστής Αποκεντρωμένης Διοίκησης» στον Συντονιστή Αποκεντρωμένης Διοίκησης και , ήδη, μετά την προσθήκη δυνάμει του άρθρου 63 του ν. 4954/2022 στο άρθρο 6 του ν. 3852/2010 νέου άρθρου 6Α, που προβλέπει ότι σε κάθε Αποκεντρωμένη Διοίκηση προΐσταται Γραμματέας, στον Γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοίκησης. Β) Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στο προηγούμενο σκέλος του ερωτήματος, με βάση ποιό κριτήριο γίνεται η εκτίμηση της ακίνητης περιουσίας (αντικειμενική αξία ή εμπορική) και Γ) εάν ο πρόσφατος ισολογισμός των κοινωφελών περιουσιών των Ιδρυμάτων αποτελεί ασφαλές κριτήριο για την υπαγωγή τους στην αρμοδιότητα εποπτείας του Υπουργού Οικονομικών.(...)Α) Ο νομοθέτης, στα πλαίσια άσκησης της εξουσίας του και της συνταγματικά επιτρεπτής διακριτικής του ευχέρειας, επαναξιολογώντας τον τρόπο υλοποίησης της συνταγματικής υποχρέωσης για διασφάλιση της βούλησης των δωρητών και διαθετών κοινωφελών περιουσιών, προέκρινε, προκειμένου για τις μεγάλης αξίας κοινωφελείς περιουσίες, την άσκηση της κρατικής εποπτείας δια του Υπουργού Οικονομικών, ως προσφορότερου τρόπου για την εξυπηρέτηση του υπέρτερου δημόσιου συμφέροντος σκοπού. Το γεγονός ότι στο παρελθόν, υπό την ισχύ του παλαιότερου νομοθετικού πλαισίου του α.ν. 2039/1939 και του ν. 2873/2000, υπήρξε, με την από 8.10.2002 κ.υ.α., μερική μεταβίβαση της αρμοδιότητας εποπτείας της κεντρικής διοίκησης (Υπουργού Οικονομικών) προς τις περιφερειακές κρατικές υπηρεσίες (Γεν. Γραμματέα τότε Περιφέρειας) επί συγκεκριμένων και περιοριστικώς σε κατάλογο αναφερομένων κοινωφελών περιουσιών (ιδρυμάτων και κληροδοτημάτων), δεν κωλύει τον νομοθέτη να προβεί σε αναδιοργάνωση του εν γένει συστήματος εποπτείας, επαναφέροντας αρμοδιότητα στην κεντρική διοίκηση, εφόσον αυτό προκρίνει ως επωφελέστερο για τον σκοπό αυτό, ούτε επιβάλλει στον νομοθέτη την εσαεί διατήρηση μερικής εποπτείας των συγκεκριμένων κοινωφελών περιουσιών, μέσω των περιφερειακών κρατικών υπηρεσιών. Ως εκ τούτου, στην περίπτωση του ιδρύματος του ερωτήματος, είναι δυνατή η, μετά από έκδοση σχετικής ειδικής απόφασης του Υπουργού Οικονομικών , υπαγωγή του Ιδρύματος Γ. και Α.Χ. στην εποπτεία του. Ως προς τα ζητήματα που τίθενται με το Β΄ και Γ΄ σκέλος του ερωτήματος, με τις περί μητρώου διατάξεις των άρθρων 12 έως και 14 του νέου Κώδικα (ν. 4182/2013) , που ικανοποιούν την συνταγματική επιταγή της παρ. 3 του άρθρου 109 Σ, για τη σύνταξη κεντρικού και αποκεντρωμένων μητρώων κοινωφελών περιουσιών, ο νομοθέτης έθεσε τις γενικές αρχές και κατευθύνσεις ως προς τον τρόπο τήρησης και λειτουργίας των μητρώων κοινωφελών περιουσιών. Ειδικότερα, ως προς τον υπολογισμό της αξίας των ακινήτων, η παρ. 4 του άρθρου 13 ρητά αναφέρει ότι, κατά τη σχετική καταχώριση στο μητρώο, λαμβάνεται υπόψη η αντικειμενική ή φορολογητέα αξία τους, προκειμένου δε για την επικαιροποίησή της, απαιτείται υποχρεωτικά η αναφορά της φορολογητέας αξίας κάθε ακινήτου στον ετήσιο ισολογισμό. Η Διοίκηση, συνεπώς, για τον υπολογισμό και την επικαιροποίηση της αξίας των ακινήτων των κοινωφελών περιουσιών, υποχρεούται να εφαρμόζει τις, κατά περίπτωση, ισχύουσες διατάξεις του ν.4182/2013 και των κατ’ εξουσιοδότηση αυτού εκδοθεισών υπουργικών αποφάσεων, σε συνδυασμό με τις εκάστοτε ισχύουσες εγκύκλιες οδηγίες. Η καταλληλότητα ή το πρόσφορον του ισολογισμού, ως μέσου αποδεικτικού της αξίας περιουσιακών στοιχείων κοινωφελών περιουσιών, αποτελεί ζήτημα τεχνικό και αναγόμενο στην ουσιαστική εκτίμηση της Διοίκησης (ομόφωνα).

Μισθώματα Κτηρίων:Με τα δεδομένα αυτά, η σύναψη της επίμαχης σύμβασης αποτελεί πρωτοβουλία του Δήμου ....., ο οποίος, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του στον τομέα της κοινωνικής προστασίας και αλληλεγγύης, οφείλει να μεριμνά για τη στήριξη αστέγων και οικονομικά αδύνατων πολιτών (άρθρο 75 παρ. I εδ. ε αρ.3 του Κ.Δ.Κ.), με τη σύναψη δε της σύμβασης αυτής απέβλεψε στην εξασφάλιση, προεχόντως, στέγης σε πολίτες των ανωτέρω κατηγοριών. Αντικείμενο, όμως, της σύμβασης αυτής δεν αποτελεί η παροχή αυτή καθ΄εαυτή, από τα συμβαλλόμενα μέρη, κοινωνικών υπηρεσιών (σίτισης, στέγασης, κοινωνικής υποστήριξης) σε αναξιοπαθούντες πολίτες, αλλά η μίσθωση από το Δήμο ..... ακινήτου, με σκοπό τη διευκόλυνσή του στην παροχή των εν λόγω υπηρεσιών. Ειδικότερα, η από 11.3.2014 σύμβαση αποτελεί συμφωνία μεταξύ του Δήμου ..... και του κοινωφελούς Ιδρύματος, με βάση την οποία το τελευταίο ανέλαβε την υποχρέωση να παραχωρήσει στο Δήμο ακίνητο ιδιοκτησίας του για ορισμένο χρονικό διάστημα (3 έτη), η δε συμβολή του στην υλοποίηση του αντικειμένου της σύμβασης εξαντλείται στην ανωτέρω παραχώρηση. Από την πλευρά του ο Δήμος ανέλαβε την υποχρέωση να καταβάλλει μηνιαίως συγκεκριμένο αντάλλαγμα (4.500 ευρώ) για την εκ μέρους του χρήση του ανωτέρω ακινήτου, καθώς και ορισμένες παρεπόμενες υποχρεώσεις (κάλυψη κοινοχρήστων δαπανών, πληρωμή λογαριασμών Ο.Κ.Ω.). Διαπιστώνεται, συνεπώς, ότι τόσο από την άποψη των προβλεπόμενων στη σύμβαση δικαιωμάτων και υποχρεώσεων όσο και από πλευράς των αναφερομένων σε αυτήν οικονομικών μεταβιβάσεων, η εν λόγω σύμβαση δεν αφορά σε αλληλοσυμπλήρωση αρμοδιοτήτων ή οικονομικοτεχνικών μέσων μεταξύ των συμβαλλόμενων φορέων, στο πλαίσιο κοινά εξυπηρετούμενου δημόσιου σκοπού και, συνεπώς, δεν φέρει το χαρακτήρα προγραμματικής συμφωνίας του άρθρου 100 του          ν. 3852/2010, δοθέντος ότι το μεν Ίδρυμα επέχει θέση κοινού εκμισθωτή,          με τη συμβολή του να περιορίζεται απλώς στην παραχώρηση του εκμισθούμενου ακινήτου, ο δε Δήμος, ως μισθωτής αυτού, αναλαμβάνει        όλες τις απορρέουσες από την ιδιότητά του αυτή υποχρεώσεις. Πρόκειται, δηλαδή, για κοινή σύμβαση μίσθωσης ακινήτου, επί της οποίας εφαρμογής τυγχάνουν οι διατάξεις του άρθρου 194 του Κ.Δ.Κ., αναλογικά δε οι διατάξεις του ν.3130/2003. Σύμφωνα δε με όσα έγιναν δεκτά ανωτέρω (σκ. II), νομίμως     ο Δήμος ..... προέβη στη σύναψη της εν λόγω σύμβασης, χωρίς να έχει προηγηθεί η διενέργεια διαγωνισμού, δοθέντος ότι το ακίνητο που μισθώθηκε αποτελεί ιδιοκτησία εθνικού κληροδοτήματος, όπως είναι το φερόμενο ως δικαιούχο Ίδρυμα. Συνεπώς, παρίσταται αβάσιμος ο σχετικός λόγος διαφωνίας της Επιτρόπου. Ομοίως, αβάσιμοι παρίστανται ο δεύτερος και τρίτος λόγος διαφωνίας, δοθέντος ότι η σύναψη της σύμβασης εγκρίθηκε από το Διοικητικό Συμβούλιο του Ιδρύματος, όπως προκύπτει από το προσκομιζόμενο απόσπασμα πρακτικών της 17ης/21.11.2013 συνεδρίασης αυτού, προσκομίζεται δε η από 2.12.2014 βεβαίωση της Προϊσταμένης της Διεύθυνσης Κοινωνικής Αλληλεγγύης και Υγείας του Δήμου ..... σχετικά με τη χρήση του ακινήτου. Εξάλλου, από τις διατάξεις του άρθρου 26 του β.δ. της 17.5/15.6.1959 «Περί οικονομικής διοικήσεως και λογιστικού των Δήμων         και Κοινοτήτων (ΦΕΚ Α΄ 145 και 197) συνάγεται ότι, προκειμένου για     ενοίκια μισθούμενων από τους Ο.Τ.Α. ακινήτων, απαραίτητα δικαιολογητικά, που πρέπει να επισυνάπτονται στο οικείο χρηματικό ένταλμα, αποτελούν αφενός η εγκριτική της σύμβασης απόφαση του αρμόδιου δημοτικού συμβουλίου και αφετέρου αντίγραφο του συμβολαίου μίσθωσης και, συνεπώς, η μη προσκόμιση απόδειξης είσπραξης του μισθώματος και πιστοποιητικού ενεργειακής απόδοσης (άρθρα 12 και 13 του ν. 4122/2013, ΦΕΚ Α΄ 42),          δεν καθιστά την εντελλόμενη δαπάνη μη κανονική. Η δε μη προσκόμιση βεβαίωσης της, προβλεπόμενης στο άρθρο 11 της σύμβασης, Επιτροπής Παρακολούθησης δεν καθιστά την εντελλόμενη δαπάνη μη νόμιμη, καθόσον ούτε από την επίμαχη σύμβαση ούτε από κάποια διάταξη της κείμενης νομοθεσίας προκύπτει ότι η εν λόγω βεβαίωση αποτελεί νόμιμο δικαιολογητικό της εντελλόμενης δαπάνης. Περαιτέρω, όμως, η εντελλόμενη δαπάνη είναι, σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά σε προηγούμενη σκέψη (υπό III), μη κανονική, για το λόγο ότι της έκδοσης της 8/16.1.2014 απόφασης του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου ....., που αποτελεί την πρώτη ενέργεια για την εκτέλεση της δαπάνης, δεν προηγήθηκε η έκδοση, από την Οικονομική Επιτροπή του ίδιου Δήμου, της απαιτούμενης απόφασης δημοσιονομικής δέσμευσης, με την οποία να δεσμεύεται η αναγκαία πίστωση από τις εγγεγραμμένες στον προϋπολογισμό του Δήμου, οικονομικού έτους 2014, οικείες πιστώσεις (δημοσιονομική ανάληψη της υποχρέωσης), η οποία εκδόθηκε, τελικά, στις 16.7.2014 (1178/16.7.2014 απόφαση της Οικονομικής Επιτροπής του Δήμου .....). Το Κλιμάκιο, όμως, κρίνει ότι τα αρμόδια όργανα του Δήμου συγγνωστώς και όχι από πρόθεση καταστρατήγησης των οικείων διατάξεων, υπέλαβαν ότι ενεργούσαν νομίμως και ότι τήρησαν την προπεριγραφείσα διαδικασία.