Αριθμός Πρωτοκόλλου: ΕΣ/ΤΜΗΜΑ ΕΒΔΟΜΟ/500/2025

Το Εβδομο Τμήμα του Ελεγκτικού Συνεδρίου εξέτασε την προσφυγή του Υπουργού Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής κατά της 38/2025 Πράξης της Επιτρόπου, η οποία είχε κωλύσει την υπογραφή προγραμματικής σύμβασης για την αποπεράτωση του κτιρίου του Λιμεναρχείου Νεάπολης Βοιών. Το Δικαστήριο έκρινε ότι η σύναψη τριών διαδοχικών προγραμματικών συμβάσεων δεν αποτελεί τεχνητή κατάτμηση του έργου προς αποφυγή του προσυμβατικού ελέγχου, καθώς οι συμβάσεις ανατέθηκαν αυτοτελώς σε διαφορετικά έτη μέσω ανοικτών διαγωνισμών λόγω έλλειψης αρχικής χρηματοδότησης. Επίσης, κρίθηκε σύννομη η συμπερίληψη κονδυλίων Φ.Π.Α. και απροβλέπτων στην προγραμματική σύμβαση. Κατά συνέπεια, το Δικαστήριο έκανε δεκτή την προσφυγή, ανακάλεσε την προσβαλλόμενη Πράξη και ενέκρινε την υπογραφή της σύμβασης.

Δημόσιο έργο με τίτλο «6θέσιο Γυμνάσιο - Λύκειο … – B΄ Φάση» του Δήμου ... (...) Από τον συνδυασμό των ανωτέρω διατάξεων συνάγεται ότι, σε περίπτωση διάλυσης της σύμβασης με υπαιτιότητα του φορέα κατασκευής ή του κυρίου του έργου, η προϊσταμένη αρχή, εφόσον αποφασίσει την ολοκλήρωση του έργου, προσκαλεί τον επόμενο κατά σειρά μειοδότη του διενεργηθέντος διαγωνισμού, στον οποίο αναδείχθηκε ο αρχικός ανάδοχος, και του προτείνει να αναλάβει αυτός το έργο ολοκλήρωσης της εργολαβίας που διαλύθηκε, με τους ίδιους όρους και προϋποθέσεις και με βάση την προσφορά που υπέβαλε στον διενεργηθέντα διαγωνισμό. Η διαδικασία αυτή αποτελεί συνέχεια της προηγηθείσας διαγωνιστικής διαδικασίας και εντάσσεται σ’ αυτήν, με πρόσκληση του επόμενου κατά σειρά μειοδότη (και, αν αυτός αρνηθεί, με πρόσκληση του αμέσως επόμενου μειοδότη), καθίσταται δε αναγκαία για την ολοκλήρωση του έργου, για την εκτέλεση του οποίου έχει ήδη υπογραφεί η οικεία σύμβαση, πλην όμως αυτή διαλύθηκε κατόπιν αίτησης του αρχικού αναδόχου, λόγω υπαιτιότητας του φορέα κατασκευής ή του κυρίου του έργου. Σε περίπτωση που η ανωτέρω διαδικασία δεν αποφέρει αποτέλεσμα, η αναθέτουσα αρχή έχει τη δυνατότητα να προσφύγει για την ολοκλήρωση του έργου, είτε στην ανοικτή δημοπρασία, είτε στη διαδικασία με διαπραγμάτευση, εφόσον συντρέχουν, στην τελευταία περίπτωση, οι προϋποθέσεις προσφυγής στη συγκεκριμένη διαδικασία.(...) το Κλιμάκιο κρίνει ότι στην κρινόμενη υπόθεση συντρέχουν οι προϋποθέσεις της διάταξης της περ. γ΄ της παρ. 2 του άρθρου 32 του ν.4412/2016 για την προσφυγή στη εξαιρετική διαδικασία της διαπραγμάτευσης χωρίς προηγούμενη δημοσίευση προκήρυξης. Ειδικότερα, η ανάγκη ολοκλήρωσης της αρχικής εργολαβίας συνιστά κατεπείγουσα ανάγκη, η ικανοποίηση της οποίας δικαιολογεί την ανάθεση του έργου με την εν λόγω διαδικασία. Επιπλέον, μετά τη διενέργεια της αρχικής διαγωνιστικής διαδικασίας, η διάλυση της αρχικής σύμβασης του έργου, αλλά και η αδυναμία ολοκλήρωσης αυτού με κάποιον από τους επόμενους κατά σειρά μειοδοσία υποψήφιους, συνιστούν γεγονότα, τα οποία αντικειμενικά και σύμφωνα με τα διδάγματα της κοινής πείρας δεν θα μπορούσαν να είχαν προβλεφθεί και αντιμετωπιστεί από την αναθέτουσα αρχή και δεν ανάγονται στη σφαίρα ευθύνης της τελευταίας. Δεν κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου σύμβασης

Διάλυση εργολαβίας. Προσφυγή στο δεύτερο μειοδότη (άρθρο 61 παρ. 13 ν.3669/2008). Διάλυση της εργολαβίας με υπαιτιότητα του κυρίου του έργου λόγω μη συντέλεσης των απαλλοτριώσεων και μη ολοκλήρωσης των μελετών του έργου. Η διαδικασία του άρθρου 61 παρ. 13 του ν.3669/2008 μη συμβατή με το κοινοτικό δίκαιο, αφού συνιστά στην ουσία διαδικασία με διαπραγμάτευση χωρίς δημοσίευση προκήρυξης, για την οποία δεν συντρέχουν οι προβλεπόμενες από το νόμο προϋποθέσεις. Μειοψηφία 1 μέλους. 
Με την 3137/2010 απόφαση του VI Τμήματος ανακλήθηκε η προμνησθείσα Πράξη του Κλιμακίου, καθόσον κρίθηκε ότι η διαδικασία του άρθρου 61 παρ. 13 του ν.3669/2008 δεν είναι ασύμβατη με το κοινοτικό δίκαιο, δεδομένου ότι η ανάθεση της εκτέλεσης του έργου μετά από διάλυση εργολαβίας γίνεται στο δεύτερο μειοδότη και σύμφωνα με την προσφορά που είχε υποβάλει στην προηγηθείσα διαγωνιστική διαδικασία.

Η απόφαση αφορά τις προσφυγές του Δήμου Βόλου και της αναδόχου εταιρείας κατά της 811/2026 Πράξης του Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου, η οποία έκρινε ότι κωλύεται η υπογραφή σύμβασης για την ολοκλήρωση του έργου «Προσθήκη κατ’ επέκταση & καθ’ ύψος στο 27ο Δημοτικό Σχολείο Βόλου». Το Δικαστήριο έκρινε ότι, παρότι συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις για την προσφυγή στη διαδικασία της διαπραγμάτευσης, ο προϋπολογισμός της νέας εργολαβίας παρέμενε πλημμελώς τεκμηριωμένος, καθώς περιλάμβανε εκ νέου ποσότητες εργασιών που είχαν ήδη εκτελεστεί και παραληφθεί στο πλαίσιο της διαλυθείσας αρχικής σύμβασης, χωρίς επαρκή αιτιολόγηση. Κατόπιν τούτου, απέρριψε τις προσφυγές, δεν ανακάλεσε την προσβαλλόμενη Πράξη και διέταξε την κατάπτωση του παραβόλου.

Δεν είναι νόμιμη η δαπάνη που αφορά στην εξόφληση λογαριασμού για την εκτέλεση β΄ φάσης έργου, το οποίο μολονότι αποτελεί αύξηση ποσοτήτων της α΄ φάσης, αποκόπηκε από αυτό, προκειμένου να ανατεθεί απευθείας, καθόσον η αύξηση αυτή οφείλεται στην μεταβολή της εδαφικής επιφάνειας εκτέλεσης του έργου σε βαθμό τέτοιο, ώστε να μην είναι δυνατή πλέον η εφαρμογή της αρχικής μελέτης. Στην περίπτωση αυτή απαιτείται είτε διάλυση της αρχικής εργολαβίας, είτε η τήρηση της νόμιμης διαδικασίας τροποποίησης της μελέτης, έτσι ώστε να προσδιοριστεί εξ αρχής το τεχνικό και οικονομικό αντικείμενο του έργου και να προϋπολογιστεί αυτό ενόψει των νέων δεδομένων (ν. 1418/84, άρθρο 291 παρ.4 του π.δ.410/1995, όπως αυτό τροποποιήθηκε με την παρ. 12 του άρθρου 19 του ν.3242/2004).

Με την υπ’ αριθμ. 1186/2026 απόφασή του, το Έβδομο Τμήμα του Ελεγκτικού Συνεδρίου εξέτασε προσφυγή ανάκλησης κατά της 1021/2026 Πράξης προσυμβατικού ελέγχου νομιμότητας του Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου στην Υπηρεσία Επιτρόπου ΟΤΑ IV, η οποία είχε κρίνει ότι κωλύεται η υπογραφή της 1ης συμπληρωματικής σύμβασης του έργου «Κατασκευή ΚΑΠΗ Κάτω Πεύκης». Το Δικαστήριο έκρινε ότι η προσφυγή έπρεπε να γίνει εν μέρει δεκτή: απέρριψε το σκέλος που αφορούσε εργασίες εναρμόνισης με τον Κανονισμό Τεχνολογίας Σκυροδέματος (ποσού 2.010 ευρώ), ενώ δέχθηκε την προσφυγή για τις λοιπές εργασίες της συμπληρωματικής σύμβασης, ανακαλώντας κατά τούτο την προσβαλλόμενη Πράξη και αποφαινόμενο ότι δεν κωλύεται η υπογραφή της σύμβασης για τις εργασίες αυτές.

Με την υπ' αριθμ. 1282/2026 απόφασή του, το Έβδομο Τμήμα του Ελεγκτικού Συνεδρίου έκανε δεκτή την προσφυγή του Υπουργού Υποδομών και Μεταφορών κατά της 1584/2026 Πράξης του Αναπληρωτή Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου στην 1η Υπηρεσία Επιτρόπου Τομέα Μεταφορών και Περιβάλλοντος. Η πρωτοβάθμια αυτή πράξη είχε κρίνει ότι κωλύεται η υπογραφή της εκτελεστικής σύμβασης ΕΣ27 λόγω λήξης της αρχικής συμφωνίας-πλαίσιο. Το Δικαστήριο έκρινε ότι η σύμβαση ανατέθηκε εντός του χρονικού πεδίου ισχύος του νομίμως ενεργοποιηθέντος δικαιώματος προαίρεσης, η νομιμότητα του οποίου καλυπτόταν από την οριστικότητα προηγούμενης θετικής πράξης του Ζ' Κλιμακίου (56/2022). Κατά συνέπεια, ανακάλεσε την προσβαλλόμενη πράξη και αποφάνθηκε ότι δεν κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου της εκτελεστικής σύμβασης.

Κατασκευαστικές εργασίες για αθλητικές εγκαταστάσεις.(...)Συντρέχουν οι προϋποθέσεις της διάταξης της περ. γ΄ της παρ. 2 του άρθρου 32 του ν.4412/2016 για την προσφυγή στη εξαιρετική διαδικασία της διαπραγμάτευσης χωρίς προηγούμενη δημοσίευση προκήρυξης. Ειδικότερα, η ολοκλήρωση της διαλυθείσας αρχικής εργολαβίας συνιστά, λαμβανομένων υπόψη των πραγματικών περιστατικών της συγκεκριμένης υπόθεσης, κατεπείγουσα ανάγκη, η ικανοποίηση της οποίας δικαιολογεί την ανάθεση του έργου με την εν λόγω διαδικασία.Η ανωτέρω Απόφαση ανακαλεί την Πράξη της αρμοδίας Επιτρόπου.

ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΡΓΑ:Με την προσφυγή αυτή επιδιώκεται η ανάκληση της 22/2022 Πράξης προσυμβατικού ελέγχου της Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου(....)Με την προσβαλλόμενη πράξη κρίθηκε ότι κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου συμπληρωματικής σύμβασης του έργου «Έργα αντιπλημμυρικής προστασίας του Δήμου …» μεταξύ του προσφεύγοντος Δήμου … … και της αναδόχου εταιρείας «… ΑΝΩΝΥΜΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ», προϋπολογιζόμενης δαπάνης 61.000,68 ευρώ (πλέον Φ.Π.Α.).(....)Περαιτέρω, το Δικαστήριο κρίνει ότι, εν προκειμένω, συντρέχουν οι τιθέμενες με τις διατάξεις των άρθρων 132 παρ. 1 περ. β΄ και 156 παρ. 1 περ. β΄ του ν. 4412/2016, ως ισχύουν, προϋποθέσεις σύναψης τροποποιητικής σύμβασης για την εκτέλεση συμπληρωματικών εργασιών, σύμφωνα με όσα εκτίθενται ανωτέρω (βλ. σκ. 8), δεδομένου ότι (α) οι επίμαχες συμπληρωματικές εργασίες για την κατασκευή της παρακαμπτήριας οδού δεν περιλαμβάνονται στην αρχική σύμβαση, πλην όμως είναι απαραίτητες για την εκτέλεση του αντικειμένου αυτής, αφού η διευθέτηση της κυκλοφορίας των οχημάτων στην περιοχή του έργου μέσω της παρακαμπτήριας οδού αποτελεί προϋπόθεση για την έναρξη των εργασιών του βασικού αντιπλημμυρικού έργου, οι εργασίες δε αυτές κατέστησαν αναγκαίες μετά την σύναψη της αρχικής σύμβασης, όταν πλέον εγκρίθηκαν από τα αρμόδια όργανα της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας και της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Μακεδονίας – Θράκης οι απαραίτητες κυκλοφοριακές ρυθμίσεις, με τις οποίες οριστικοποιήθηκε ο τρόπος κατασκευής της παρακαμπτήριας οδού(....)Ανακαλεί την 22/2022 Πράξη προσυμβατικού ελέγχου της Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου 

Η απόφαση αφορά την προσφυγή της Περιφέρειας Θεσσαλίας κατά της 747/2026 Πράξης του Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου, με την οποία κρίθηκε ότι κωλύεται η υπογραφή σύμβασης για εργασίες κοπής χόρτων και καθαρισμού ερεισμάτων στο επαρχιακό οδικό δίκτυο της Π.Ε. Τρικάλων. Το Ελεγκτικό Συνέδριο έκρινε ότι η σύμβαση έχει χαρακτήρα παροχής υπηρεσιών και όχι δημοσίου έργου, καθώς οι εργασίες δεν εμπίπτουν στις δραστηριότητες του Παραρτήματος ΙΙ του ν. 4412/2016, δεν απαιτούν εξειδικευμένες τεχνικές γνώσεις και δεν επιφέρουν συνολικό αποτέλεσμα οικοδομικών εργασιών ή εργασιών μηχανικού. Το Δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή, επικυρώνοντας την προσβαλλόμενη Πράξη και κρίνοντας ότι ο εσφαλμένος χαρακτηρισμός της σύμβασης ως έργου συνιστά ουσιώδη πλημμέλεια που περιορίζει τον ανταγωνισμό και παραβιάζει την αρχή της οικονομικότητας.