Αριθμός Πρωτοκόλλου: ΕΣ/ΤΜ.ΕΒΔΟΜΟ/1183/2026

Πρόκειται για την υπ’ αριθμ. 1124/2026 απόφαση του Εβδόμου Τμήματος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, η οποία εκδόθηκε επί προσφυγής ανάκλησης κατά της 160/2026 Πράξης του Ζ΄ Κλιμακίου (προσυμβατικός έλεγχος). Η προσβαλλόμενη Πράξη είχε κρίνει ότι κωλύεται η υπογραφή σύμβασης αποκομιδής απορριμμάτων λόγω δυσανάλογων κριτηρίων τεχνικής ικανότητας (απαίτηση προϋπάρχοντος κινητού συνεργείου και αδειοδοτημένης εγκατάστασης συντήρησης). Το Δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή και την υπέρ αυτής παρέμβαση, επικυρώνοντας την πρωτόδικη κρίση. Έκρινε ότι οι επίμαχοι όροι, μολονότι συναφείς, υπερβαίνουν το αναγκαίο μέτρο, παραβιάζουν την αρχή της αναλογικότητας και συνιστούν ουσιώδη πλημμέλεια που περιορίζει τον ανταγωνισμό, και ως εκ τούτου δεν ανακάλεσε την 160/2026 Πράξη.(...)Δεν ανακαλεί την 160/2026 Πράξη του Ζ΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου.

Πρόκειται για την υπ' αριθμ. 0917/2026 απόφαση του Έβδομου Τμήματος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, η οποία εκδόθηκε επί προσφυγής ανάκλησης κατά της 137/2026 Πράξης του Ζ΄ Κλιμακίου. Η προσβαλλόμενη Πράξη είχε κρίνει ότι κωλύεται η υπογραφή σχεδίου σύμβασης για την «πιλοτική ανάπτυξη πρότυπων τουριστικών προορισμών», με την αιτιολογία ότι όροι της διακήρυξης που απαιτούσαν προηγούμενη εμπειρία αποκλειστικά σε ΟΤΑ για συγκεκριμένες ψηφιακές εφαρμογές ήταν μη νόμιμοι, ως εισάγοντες αδικαιολόγητο περιορισμό στον ανταγωνισμό. Το Δικαστήριο, εξετάζοντας την προσφυγή της αναθέτουσας αρχής και την υπέρ αυτής παρέμβαση της αναδόχου εταιρείας, έκρινε ότι οι επίμαχοι όροι τεχνικής ικανότητας είναι μη συναφείς με το αντικείμενο της σύμβασης και υπέρμετρα περιοριστικοί, καθώς δεν τεκμηριώθηκε η αναγκαιότητα της αποκλειστικής εμπειρίας σε ΟΤΑ. Κατά συνέπεια, το Δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή ανάκλησης και την παρέμβαση και δεν ανακάλεσε την 137/2026 Πράξη του Ζ΄ Κλιμακίου.

Η απόφαση αφορά την προσφυγή της ΔΕΥΑ Λαμίας κατά της 29/2025 Πράξης της Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου, η οποία είχε κρίνει ότι κωλύεται η υπογραφή σύμβασης για τη λειτουργία και συντήρηση εγκαταστάσεων επεξεργασίας λυμάτων. Το Εβδομο Τμήμα του Ελεγκτικού Συνεδρίου απέρριψε την προσφυγή και την παρέμβαση της αναδόχου ένωσης οικονομικών φορέων, επικυρώνοντας την Πράξη της Επιτρόπου. Το Δικαστήριο έκρινε ότι ο περιορισμός της εμπειρίας του προσωπικού αποκλειστικά εντός της τελευταίας τριετίας ήταν δυσανάλογος και τεχνητά περιόριζε τον ανταγωνισμό. Επιπλέον, κρίθηκε ότι η ρήτρα προσαύξησης του τιμήματος κατά 10% σε περίπτωση ενεργοποίησης δικαιώματος προαίρεσης δεν πληρούσε τις προϋποθέσεις του ν. 4412/2016, καθώς στερείτο αντικειμενικά επαληθεύσιμου μηχανισμού αναθεώρησης. Συνεπώς, δεν ανακλήθηκε η προσβαλλόμενη Πράξη, εμποδίζοντας την υπογραφή της ελεγχόμενης σύμβασης.

Η Πράξη 272/2022 του ΣΤ' Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον έλεγχο νομιμότητας σχεδίου σύμβασης για το έργο «Παρεμβάσεις Ανάπλασης για την Αναζωογόνηση και Βιοκλιματική Αναβάθμιση Κοινόχρηστων Χώρων της Συνοικίας των Προσφυγικών στη ΔΚ Ταύρου» του Δήμου Μοσχάτου – Ταύρου. Ο προϋπολογισμός δαπάνης ήταν 3.915.643,05 ευρώ (πλέον ΦΠΑ). Η χρηματοδότηση προέρχεται από επενδυτικό δάνειο 15ετούς διάρκειας από το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων (50% από ΕΤΕ και 50% από ΤΠΔ). Η αναθέτουσα Αρχή αιτιολόγησε νομίμως την επιλογή της να μην υποδιαιρέσει τη σύμβαση σε τμήματα. Κριτήριο ανάθεσης ήταν η πλέον συμφέρουσα οικονομική προσφορά βάσει τιμής. Υποβλήθηκαν τρεις προσφορές και προσωρινός ανάδοχος αναδείχθηκε ο οικονομικός φορέας με την χαμηλότερη προσφορά 4.696.127,95 ευρώ (με ΦΠΑ). Το Κλιμάκιο έκρινε ότι δεν διαπιστώνονται ουσιώδεις νομικές πλημμέλειες στη διαδικασία και δεν κωλύεται η υπογραφή της σύμβασης.

ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ:Να ελέγξει τη νομιμότητα της διαδικασίας ανάδειξης αναδόχου και του σχεδίου συμφωνίας–πλαισίου για την προμήθεια συστημάτων θερμομέτρησης στο πλαίσιο των δράσεων για την αντιμετώπιση του Covid-19 (Τμήμα Β)(....)Σημειώνεται δε, ότι η ελεγχόμενη σύμβαση δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της εξαίρεσης της παρ. 3 του ανωτέρω άρθρου, καθώς πέραν του ότι δεν συνιστά σύμβαση μελετών και παροχής τεχνικών και λοιπών συναφών επιστημονικών υπηρεσιών, λόγω της προϋπολογιζόμενης δαπάνης είναι σύμβαση άνω των ορίων. Η πλημμέλεια δε αυτή, έχει κατά την κρίση του Κλιμακίου ουσιώδη χαρακτήρα, καθώς, εξεταζόμενη σε συνδυασμό με τον αναφερόμενο στην προηγούμενη σκέψη παράνομο όρο τεχνικής καταλληλότητας, επιτείνει το αποτρεπτικό για την ανάπτυξη ανταγωνισμού αποτέλεσμα του όρου αυτού.Αποφαίνεται ότι κωλύεται η σύναψη του υποβληθέντος για έλεγχο σχεδίου συμφωνίας – πλαισίου για την προμήθεια συστημάτων θερμομέτρησης στο πλαίσιο των δράσεων για την αντιμετώπιση του COVID-19 (Τμήμα Β).

Η Ενιαία Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων (Ε.Α.Α.ΔΗ.ΣΥ.) εξέδωσε σύμφωνη γνώμη για την προσφυγή του Δήμου Μοσχάτου-Ταύρου στη διαδικασία διαπραγμάτευσης χωρίς δημοσίευση προκήρυξης, σύμφωνα με το άρθρο 2, παράγραφος 2, περίπτωση γ΄, υποπερίπτωση δδ΄ του Ν. 4013/2011. Η διαδικασία αφορά την ανάθεση προμήθειας «Φρέσκου Γάλακτος» για τις ανάγκες του ΔΟΠΑΚΑ, με προϋπολογισθείσα δαπάνη €9.350,00 χωρίς Φ.Π.Α. Η Αρχή εξέτασε το αίτημα μετά από δύο άγονες ανοικτές διαδικασίες διαγωνισμού και διαπίστωσε ότι πληρούνται οι νομικές προϋποθέσεις για τη διαδικασία διαπραγμάτευσης, καθώς δεν υποβλήθηκαν προσφορές και δεν τροποποιήθηκαν ουσιωδώς οι όροι της σύμβασης.

Ανάθεση υπηρεσίας..ζητείται η ανάκληση της 202/2021 πράξης του Ζ΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου....Από τα στοιχεία του φακέλου προκύπτει ότι ο ανάδοχος φορέας στηρίζεται στις ικανότητες της εταιρείας «...» προς τεκμηρίωση της ζητούμενης τεχνικής ικανότητας του άρθρου 2.2.6 της διακήρυξης και, επομένως, όφειλε η τελευταία, ανεξαρτήτως εάν δηλώθηκε και ως υπεργολάβος και του ποσοστού της υπεργολαβίας, να προσκομίσει τα στοιχεία που αποδεικνύουν την από μέρους της πλήρωση του εν λόγω κριτηρίου επιλογής και, ειδικότερα, τα απαιτούμενα από τη διακήρυξη δικαιολογητικά (βεβαιώσεις προϋπηρεσίας, πιστοποιητικά, πτυχία), από τα οποία θα αποδεικνύονται οι τεχνικές γνώσεις και η εμπειρία του προσωπικού που «δανείζει», ανάλογα με την ειδικότητα πρόσληψης. Περαιτέρω, όμως, μη νομίμως κρίθηκε με την προσβαλλόμενη πράξη ότι η εν λόγω εταιρεία όφειλε, επιπλέον, να προσκομίσει και τα αναφερόμενα στο άρθρο 2.2.7 της διακήρυξης πιστοποιητικά διασφάλισης ποιότητας και περιβαλλοντικής διαχείρισης. Τούτο, διότι, σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στις σκέψεις 8 και 12 της παρούσας, σε περίπτωση που ο τρίτος φορέας δανείζει στον προσφέροντα μέρος του απαιτούμενου για την εκτέλεση της σύμβασης προσωπικού, δεν απαιτείται να αποδεικνύεται ότι αυτός πληροί και το - διακριτό και αυτοτελές κατά τη διακήρυξη και κατά το σκοπό που εξυπηρετεί - κριτήριο επιλογής, το οποίο αφορά στα πρότυπα διασφάλισης ποιότητας και περιβαλλοντικής διαχείρισης. Επιπλέον, η διακήρυξη ουδόλως απαιτούσε ρητά την υποβολή των εν λόγω δικαιολογητικών, καθόσον η σχετική παρ. 2.9.2.2 αυτής παρέπεμπε - όσον αφορά στον δανειστή τεχνικής ικανότητας - μόνο στις παρ. 2.2.5 και 2.2.8, όχι δε και στην επίμαχη εν προκειμένω παρ. 2.2.7. Επομένως, ο σχετικώς προβαλλόμενος με τις προσφυγές λόγος πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος. Και τούτο ανεξαρτήτως του ότι ήδη η δεύτερη προσφεύγουσα-ανάδοχος φορέας επικαλείται και προσκομίζει για την εταιρεία «...» τα προβλεπόμενα στο άρθρο 2.2.7 της διακήρυξης πιστοποιητικά διασφάλισης ποιότητας και περιβαλλοντικής διαχείρισης [βλ. τα προσκομιζόμενα ΣΔΠ 3183/21 (ISO 9001:2015) και ΣΠΔ 3183Α/19 (ISO 14001:2015) πιστοποιητικά]. Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει να απορριφθεί η ασκηθείσα από την εταιρεία «....» παρέμβαση ως απαράδεκτη, να γίνουν δεκτές οι συνεκδικαζόμενες προσφυγές ανάκλησης και η ασκηθείσα από το πρώτο προσφεύγον παρέμβαση, να ανακληθεί η προσβαλλόμενη 202/2021 πράξη του Ζ' Κλιμακίου και να κριθεί ότι δεν κωλύεται η υπογραφή της σύμβασης μεταξύ των προσφευγόντων, ακολούθως δε να διαταχθεί η απόδοση του κατατεθέντος παραβόλου στην δεύτερη προσφεύγουσα εταιρεία (άρθρα 310 παρ. 1, 335 παρ. 1 και 336 παρ. 1 του ν. 4700/2020).

ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ:Ζητείται η ανάκληση της 133/2022 πράξης του Ζ΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου, καθ’ ο μέρος αφορά σε κάθε προσφεύγοντα, με την οποία κρίθηκε ότι κωλύεται η υπογραφή των σχεδίων  σύμβασης μεταξύ της παρεμβαίνουσας Περιφέρειας Αττικής (Π.Α.) και αυτών για την εκτέλεση των  υπηρεσιών με τίτλο «Υπηρεσίες συντήρησης ηλεκτρονικών εγκαταστάσεων φωτεινής σηματοδότησης Ν. Αττικής (2022-2024)»(....)Όμως, το Δικαστήριο, λαμβάνοντας υπόψη ότι στην ελεγχόμενη διαδικασία (i) συμμετείχε μόνον ένας οικονομικός φορέας για κάθε Τμήμα της σύμβασης, οπότε δεν γεννάται ζήτημα προσβολής της ίσης μεταχείρισης των διαγωνιζομένων και των αρχών του ανταγωνισμού, (ii)  δεν αμφισβητήθηκε από το Κλιμάκιο η ικανότητα των τρίτων, στη δάνεια ικανότητα των οποίων στηρίζονται οι προσφέροντες, να εκτελέσουν τη σύμβαση και  (iii) οι τρίτοι – μέλη της Ομάδας εκτέλεσης υπηρεσιών έχουν προσκομίσει υπεύθυνες δηλώσεις συνεργασίας με κάθε προσφέροντα, κρίνει ότι η Αναθέτουσα Αρχή μπορεί, σύμφωνα με το άρθρο 106 παρ.3 του ν. 4412/2016, να επαναλάβει τη διαδικασία από το στάδιο υποβολής των δικαιολογητικών κατακύρωσης, καλώντας όλους τους προσωρινούς αναδόχους να υποβάλουν για τους τρίτους (ελάχιστο προσωπικό και πλεονάζον, εφόσον προτίθενται να το χρησιμοποιήσουν), όλα τα έγγραφα που απαιτούνται από τη διακήρυξη προκειμένου να ελεγχθεί ότι δεν συντρέχουν στο πρόσωπο αυτών λόγοι αποκλεισμού.Απορρίπτει τις συνεκδικασθείσες προσφυγές 

Με την ανωτέρω προσφυγή ζητείται η ανάκληση της 50/2026 Πράξης του Στ΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου.(...). 	Ωστόσο, το Δικαστήριο παρατηρεί ότι σύμφωνα με την πάγια νομολογία του, ουσιώδης παρίσταται η πλημμέλεια με την οποία παραβιάζονται βασικές αρχές της νομοθεσίας περί δημοσίων συμβάσεων και πλήττεται η ακεραιότητα της διαδικασίας. Εξάλλου, μία πλημμέλεια δεν κρίνεται ουσιώδης κατά τρόπο αφηρημένο και θεωρητικό, αλλά ενόψει των πραγματικών περιστατικών της συγκεκριμένης διαδικασίας που ελέγχεται από το Δικαστήριο (ΕλΣυν Ολ. 566/2025 σκ. 28 και εκεί παρατεθείσα νμλγ). Κατόπιν τούτων, το Δικαστήριο λαμβάνοντας υπόψη τα ακόλουθα δεδομένα, ήτοι: α) Ότι οι επίμαχοι όροι του διαγωνισμού ετέθησαν υπόψη των δυνητικά ενδιαφερομένων φορέων, αφού, κατά την ελεγχόμενη διαγωνιστική διαδικασία τηρήθηκαν όλες οι επιβαλλόμενες διατυπώσεις δημοσιότητας. β) Ότι δεν προσβλήθηκε η νομιμότητα των όρων αυτών, ούτε υπεβλήθη κάποιο διευκρινιστικό ερώτημα σχετικώς. γ) Ότι κανείς διαγωνιζόμενος δεν αποκλείσθηκε για τον λόγο ότι δεν πληρούσε τις επίμαχες απαιτήσεις της διακήρυξης. δ) Ότι η αναδειχθείσα πλημμέλεια δεν οφείλεται σε πρόθεση καταστρατήγησης των οικείων διατάξεων από την ΕΚΑΠΥ (πρβλ. ΕλΣυν VI Τμ. 596/2019 σκ. Χ), καθώς η διαδικασία ωρίμανσης της διακήρυξης και το σχέδιο αυτής ολοκληρώθηκε τον Δεκέμβριο του 2024 (βλ. την αρχική έγκριση της διακήρυξης με την 466/10.12.2024 απόφαση του ΔΣ της ΕΚΑΠΥ) οπότε και υποβλήθηκε στην Ειδική Επιτροπή Συντονισμού Ταμείου Ανάκαμψης (ΕΥΣΤΑ) προς διατύπωση σύμφωνης γνώμης σε συμμόρφωση με τις απαιτήσεις του οικείου συστήματος διαχείρισης και ελέγχου· η δε σχετική έγκριση του σχεδίου διακήρυξης παρασχέθηκε με την 6482/15.1.2025 απόφαση της ΕΥΣΤΑ, πλην η ΕΚΑΠΥ, θεωρώντας ότι μετά την σχετική έγκριση δεν καταλειπόταν πεδίο επαναδιαμόρφωσης των όρων της διακήρυξης, εκ παραδρομής δεν συμπεριέλαβε το έτος 2024. ε) Ότι εν προκειμένω ο υπό προμήθεια εξοπλισμός είναι απαραίτητος για την ορθή λειτουργία 85 νοσοκομείων της χώρας και για τη διασφάλιση της ποιότητας των παρεχομένων υπηρεσιών υγείας προς τους πολίτες, και στ) Ότι βάσει των προσκομισθέντων στοιχείων ο ανάδοχος ήταν και ο μοναδικός προσφέρων σε αυτό το Τμήμα της διακήρυξης, πέραν του ότι κάλυπτε με τον μέσο όρο του γενικού κύκλου εργασιών του για τα έτη 2022, 2023 και 2024, το κριτήριο αυτό για τα Τμήματα, για τα οποία αναδείχθηκε ανάδοχος, κρίνει ότι η διαπιστωθείσα πλημμέλεια της επίμαχης διαδικασίας δεν δύναται να θεωρηθεί, στην προκειμένη περίπτωση, ως ουσιώδης, για το σύνολο των υπό έλεγχο Τμημάτων, δοθέντος ότι δεν έπληξε την αντικειμενική ακεραιότητα του διαγωνισμού (πρβλ. ΕλΣυν Ολ. 566/2025 σκ. 29, 1716/2022 σκ. 31, Έβδ. Τμ. 477/2026 σκ.18, 1165/2025 σκ. 19, 1158/2025 σκ. 13, 1157/2025 σκ. 17, 227/2023 σκ. 19, 1762/2022 σκ. 14, 1759/2022 σκ. 13). Ως εκ τούτου πρέπει να αρθεί ο διακωλυτικός λόγος υπογραφής της σύμβασης. 	Ανακαλεί την 50/2026 Πράξη του Στ΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου.

Διαχείριση, αξιοποίηση και ανακύκλωση αποβλήτων...Με τα δεδομένα αυτά και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στη μείζονα σκέψη (4) της παρούσας, επί της περιγραφόμενης ως άνω διαδικασίας το Κλιμάκιο διαπιστώνει ότι συντρέχουν οι εξής ουσιώδεις πλημμέλειες:6. 1. Η διακήρυξη με βάση την οποία διεξήχθη η ελεγχόμενη διαδικασία και αποτέλεσε το κανονιστικό πλαίσιο του διαγωνισμού παρίσταται ασαφής όσον αφορά τον όρο της τεχνικής και επαγγελματικής ικανότητας σχετικά με τον ελάχιστο απαιτούμενο τεχνικό εξοπλισμό που απαιτείται για την εκτέλεση της σύμβασης, τον οποίο πρέπει να διαθέτει ο διαγωνιζόμενος οικονομικός φορέας. Και τούτο διότι ο εξοπλισμός αυτός δεν προσδιορίζεται καθόλου ούτε ως προς το είδος των απαιτούμενων μηχανημάτων ούτε ως προς την ποσότητά τους στο άρθρο 2.2.6.2 της διακήρυξης (όπου αναφέρεται η σχετική απαίτηση) ούτε στο Παράρτημα Α΄ (Τεχνική Περιγραφή) ή σε οποιοδήποτε άλλο σημείο αυτής, με αποτέλεσμα το περιεχόμενο της σχετικής απαίτησης που πρέπει να πληρούν οι ενδιαφερόμενοι να συμμετάσχουν στο διαγωνισμό να καθίσταται αόριστο, κατά παράβαση της αρχής της διαφάνειας και της ανάπτυξης συνθηκών επαρκούς και υγιούς ανταγωνισμού, ενόψει μάλιστα και του γεγονότος ότι τελικώς στο πλαίσιο του διαγωνισμού κατατέθηκε μόνο μία προσφορά. Το ανωτέρω γεγονός είχε ως αποτέλεσμα να μην είναι ξεκάθαρη, σαφής και ακριβής η απαίτηση της διακήρυξης ως προς τον ελάχιστο τεχνικό εξοπλισμό που θα έπρεπε να διαθέτουν οι ενδιαφερόμενοι να συμμετάσχουν στο διαγωνισμό οικονομικοί φορείς και να μπορέσουν να διαμορφώσουν ακολούθως, με βάση αυτόν (τον εξοπλισμό), την οικονομική προσφορά που τελικώς θα υποβάλουν, ενόψει και του ότι ως κριτήριο ανάθεσης της σύμβασης είχε τεθεί αυτό της πλέον συμφέρουσας από οικονομική άποψη προσφορά βάσει τιμής (χαμηλότερη τιμή). Πέραν δε των ανωτέρω, εξαιτίας της ασάφειας του σχετικού όρου καθίσταται αδύνατος και ο εκ μέρους της αναθέτουσας αρχής αποτελεσματικός έλεγχος του αν η προσφορά της μοναδικής συμμετέχουσας ένωσης εταιριών ανταποκρίνεται στο κριτήριο αυτό, αλλά και ο μεταγενέστερος έλεγχος της νομιμότητας της σχετικής κρίσης της αναθέτουσας αρχής από το Ελεγκτικό Συνέδριο. Τα ανωτέρω άλλωστε ισχύουν ανεξαρτήτως του ότι, παρά την αντίθετη πρόβλεψη της διακήρυξης στο οικείο άρθρο (2.2.6.2.), κατά το στάδιο υποβολής των δικαιολογητικών κατακύρωσης η προσωρινή ανάδοχος ένωση εταιρειών δεν προσκόμισε τα απαραίτητα στοιχεία που αποδεικνύουν ότι διαθέτει τον εξοπλισμό που αναφέρει στην από 8.11.2018 υπεύθυνη δήλωση, που είχε υποβάλλει κατά το στάδιο κατάθεσης των δικαιολογητικών συμμετοχής.(...)Κατ’ ακολουθία των ανωτέρω, διαπιστώνονται ουσιώδεις νομικές πλημμέλειες, που εντοπίζονται τόσο στους όρους της διακήρυξης όσο και στη διαδικασία που ακολουθήθηκε από την αναθέτουσα αρχή, οι οποίες καθιστούν μη σύννομη στο σύνολό της την ελεγχόμενη διαδικασία, με συνέπεια να κωλύεται η υπογραφή του υποβληθέντος προς έλεγχο σχεδίου σύμβασης.

ΔΕΝ ΑΝΑΚΛΗΘΗΚΕ ΜΕ ΤΗΝ ΕΣ/ΤΜ.6/733/2019