Αριθμός Πρωτοκόλλου: ΕΣ/ΚΛΙΜΑΚΙΟ Ε/189/2026

Η Πράξη 250/2025 του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον προσυμβατικό έλεγχο της νομιμότητας του σχεδίου της 2ης συμπληρωματικής σύμβασης του έργου «Κατασκευή Νέου Γηπέδου Ποδοσφαίρου του Παναθηναϊκού στον Βοτανικό», συμβατικής δαπάνης 24.206.274,56 ευρώ. Το Κλιμάκιο έκρινε ότι δεν κωλύεται η υπογραφή της. Η σύμβαση περιλαμβάνει εκτελεσθείσες εργασίες (14.4 εκατ. ευρώ) που κρίθηκαν νόμιμες βάσει του άρθρου 155 του ν. 4412/2016 ως κατεπείγουσες και απρόβλεπτες (διαχείριση αστικών αποβλήτων/μπάζων λόγω κινδύνου δημόσιας υγείας) και μη εκτελεσθείσες εργασίες (9.8 εκατ. ευρώ) που πληρούν τις προϋποθέσεις των άρθρων 132 και 156. Οι συμπληρωματικές αυτές εργασίες κρίθηκαν αναγκαίες για την ολοκλήρωση της θεμελίωσης του γηπέδου, καθώς δεν ήταν δυνατόν να διαχωριστούν τεχνικά ή οικονομικά από την αρχική σύμβαση, χωρίς την πρόκληση προβλημάτων στην αναθέτουσα αρχή.

Η Πράξη 202/2025 του Ε' Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον προσυμβατικό έλεγχο της 3ης συμπληρωματικής σύμβασης του έργου του Δήμου Χαλανδρίου με τίτλο «Νέο κτίριο Δημαρχείου Χαλανδρίου», συμβατικής δαπάνης 1.385.176,49 ευρώ (άνευ ΦΠΑ και αναθεώρησης). Το Κλιμάκιο έκρινε ότι δεν κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου της σύμβασης. Για τις ήδη εκτελεσθείσες εργασίες, αξίας 307.116,62 ευρώ, κρίθηκε ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 155 του ν.4412/2016 (επείγουσες/απρόβλεπτες). Οι προτεινόμενες μη εκτελεσθείσες εργασίες κρίθηκαν απολύτως αναγκαίες για την αρτιότητα και λειτουργικότητα του έργου και δεν μπορούν να διαχωριστούν τεχνικά ή οικονομικά. Επιπλέον, η συνολική αξία της τροποποίησης (αθροιστικά 1ης, 2ης και 3ης ΣΣΕ) δεν υπερβαίνει το 50% της αρχικής σύμβασης. Ωστόσο, η υπογραφή της σύμβασης τίθεται υπό τον όρο της έγκρισης από το αρμόδιο όργανο του Δήμου περαιτέρω παράτασης της συμβατικής προθεσμίας εκτέλεσης του έργου.

Το Ε' Κλιμάκιο του Ελεγκτικού Συνεδρίου εξέτασε τον προσυμβατικό έλεγχο νομιμότητας του σχεδίου της 2ης συμπληρωματικής σύμβασης του έργου της ΕΥΔΑΠ Α.Ε. για την κατασκευή δικτύων ακαθάρτων στον Δήμο Ραφήνας-Πικερμίου. Το Κλιμάκιο έκρινε ότι για τις ήδη εκτελεσθείσες επείγουσες εργασίες συντρέχουν οι προϋποθέσεις του άρθρου 155 του ν. 4412/2016, ενώ για το σύνολο των προτεινόμενων συμπληρωματικών εργασιών πληρούνται οι όροι των άρθρων 132 και 156 του ίδιου νόμου, καθώς είναι αναγκαίες, δεν μεταβάλλουν τη φύση του έργου και το συνολικό ποσό των συμπληρωματικών συμβάσεων δεν υπερβαίνει το 50% της αρχικής σύμβασης. Κατόπιν αυτών, το Κλιμάκιο αποφάσισε ότι δεν κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου της 2ης συμπληρωματικής σύμβασης, υπό τον όρο της προηγούμενης έκδοσης απόφασης δέσμευσης πίστωσης για τη συνολική συμβατική δαπάνη.

Το Ε' Κλιμάκιο του Ελεγκτικού Συνεδρίου, στο πλαίσιο προσυμβατικού ελέγχου νομιμότητας που ασκεί ως παρακολούθημα της αρχικής σύμβασης που εγκρίθηκε με την 141/2023 Πράξη του, εξέτασε το σχέδιο της 2ης συμπληρωματικής σύμβασης του έργου ανάπλασης στο Δήμο Ωραιοκάστρου. Το Κλιμάκιο έκρινε ότι για τις ήδη εκτελεσθείσες εργασίες, συνολικής αξίας 123.046,97 ευρώ, δεν πληρούνταν οι σωρευτικές προϋποθέσεις του άρθρου 155 του ν. 4412/2016 περί κατεπειγουσών και απρόβλεπτων πρόσθετων εργασιών, καθώς η σχετική εντολή της Διευθύνουσας Υπηρεσίας δεν αιτιολογούσε ειδικά τον κατεπείγοντα χαρακτήρα τους και η δαπάνη τους υπερέβαινε το 15% της αξίας της αρχικής σύμβασης. Συνεπώς, η εισαγωγή του σχεδίου για το μέρος αυτό κρίθηκε απαράδεκτη λόγω έλλειψης χρονικής αρμοδιότητας. Αντιθέτως, για τις λοιπές μη εκτελεσθείσες εργασίες, το Κλιμάκιο έκρινε ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις των άρθρων 132 και 156 του ν. 4412/2016, καθώς είναι αναγκαίες για την τελειοποίηση του έργου, δεν μεταβάλλουν τη φύση του και η σωρευτική αύξηση δεν υπερβαίνει το 50% της αρχικής αξίας. Ως εκ τούτου, αποφάσισε ότι δεν κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου για τις λοιπές εργασίες, υπό τον όρο εξασφάλισης χρηματοδότησης.

Πρόκειται για την 177/2026 Πράξη του Ε' Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου, η οποία ασκεί προσυμβατικό έλεγχο νομιμότητας στο σχέδιο της 1ης συμπληρωματικής σύμβασης του έργου «Ανέγερση Κλειστού Γυμναστηρίου πολλαπλών χρήσεων Λευκίμμης – Διαμόρφωση περιβάλλοντα χώρου» του Δήμου Νότιας Κέρκυρας, κατόπιν της αρχικής σύμβασης που είχε εγκριθεί με την 243/2024 Πράξη του ίδιου Κλιμακίου. Το Κλιμάκιο εξέτασε εάν πληρούνται οι προϋποθέσεις των άρθρων 155, 154, 132 και 156 του ν.4412/2016 για τις εκτελεσθείσες επείγουσες εργασίες (νέα στατική μελέτη), τις απολογιστικές δαπάνες διαχείρισης ΑΕΚΚ και τις λοιπές συμπληρωματικές εργασίες. Τελικά, έκρινε ότι δεν συντρέχει νομικό κώλυμα και αποφάσισε ότι δεν κωλύεται η υπογραφή του υποβληθέντος σχεδίου της 1ης συμπληρωματικής σύμβασης.

Πρόκειται για την Πράξη 195/2026 του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου, η οποία εκδόθηκε κατόπιν προσυμβατικού ελέγχου νομιμότητας του σχεδίου της 2ης συμπληρωματικής σύμβασης του έργου «ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΣΥΛΛΕΚΤΗΡΑ Σ2 ΚΑΙ ΔΕΞΑΜΕΝΗΣ ΑΝΑΣΧΕΣΗΣ Δ2 ΣΤΟΝ ΠΑΛΑΙΟ ΟΙΚΙΣΜΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΑΧΑΡΝΩΝ» της Περιφέρειας Αττικής. Η αρχική σύμβαση είχε ελεγχθεί με την 372/2022 Πράξη του ίδιου Κλιμακίου. Το Κλιμάκιο έκρινε ότι για την ήδη εκτελεσθείσα εργασία επικαιροποίησης της μελέτης αντιστήριξης πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 155 του ν.4412/2016 περί κατεπειγουσών εργασιών, ενώ για τις λοιπές συμπληρωματικές εργασίες συντρέχουν οι προϋποθέσεις των άρθρων 132 και 156 του ίδιου νόμου, καθώς είναι αναγκαίες, δεν μεταβάλλουν τη φύση του έργου και δεν μπορούν να διαχωριστούν τεχνικά από την αρχική σύμβαση. Κατόπιν αυτών, το Κλιμάκιο αποφάσισε ότι δεν κωλύεται η υπογραφή του υποβληθέντος σχεδίου της 2ης συμπληρωματικής σύμβασης.

ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΡΓΑ:Με τα δεδομένα αυτά, το Κλιμάκιο κρίνει ότι, αναφορικά με τις εργασίες που περιλαμβάνονται στην 1η συμπληρωματική σύμβαση και έχουν ήδη εκτελεστεί, σύμφωνα με το 9029/7.9.2023 έγγραφο του Γενικού Διευθυντή της Δ.Ε.Υ.Α. Ιωαννίνων, δηλαδή τις εργασίες της αλλαγής όδευσης του Γ.Α.Α. και τις εργασίες αντιστήριξης των αντλιοστασίων, στερείται πλέον χρονικής αρμοδιότητας για τον έλεγχό τους. Ειδικότερα δεν έχει ακολουθηθεί από την αναθέτουσα αρχή η διαδικασία του άρθρου 155, αλλά αυτή του άρθρου 156 του ν.4412/2016 (προηγούμενη σύνταξη Α.Π.Ε. και Π.Κ.Τ.Μ.Ν.Ε, θετική γνωμοδότηση από το αρμόδιο Τεχνικό Συμβούλιο Δημοσίων Έργων, έγκριση του Διοικητικού Συμβουλίου της Δ.Ε.Υ.Α. Ιωαννίνων και υποβολή στο Ελεγκτικό Συνέδριο για την άσκηση προσυμβατικού ελέγχου νομιμότητας). Από κανένα δε σημείο της 287/17.7.2023 απόφασης του Διοικητικού Συμβουλίου της Δ.Ε.Υ.Α. Ιωαννίνων δεν προκύπτει βούληση της αναθέτουσας αρχής για προηγούμενη της σύναψης της συμπληρωματικής σύμβασης εκτέλεση των εργασιών αυτών ως επειγουσών. Ούτε, άλλωστε, συντρέχουν οι τυπικές και ουσιαστικές προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου 155 του ν.4412/2016, την εφαρμογή της οποίας, δεν επικαλείται και η αναθέτουσα αρχή, καθόσον: α) δεν έχει προηγηθεί της εκτέλεσης των κρίσιμων εργασιών η σύνταξη τεχνικής περιγραφής από τη Διευθύνουσα Υπηρεσία του έργου, στην οποία πρέπει να καταγράφονται οι εργασίες που είναι απολύτως απαραίτητες για την αποτροπή άμεσου και άλλως αναπότρεπτου κινδύνου για το έργο, να αιτιολογείται ο επείγων χαρακτήρας τους και να προσδιορίζεται η δαπάνη τους, η οποία δεν πρέπει να υπερβαίνει το 15% της αξίας της σύμβασης, β) δεν προκύπτει ότι οι φερόμενες ως κατεπείγουσες πρόσθετες εργασίες εγκρίθηκαν από την Προϊσταμένη Αρχή του έργου, γ) δεν αποδεικνύεται η εντολή της υπηρεσίας προς τον ανάδοχο του αρχικού έργου (έγγραφη ή έστω προφορική με καταχώριση στο ημερολόγιο του τελευταίου) για την εκτέλεση των εν λόγω εργασιών. Συνεπώς, οι εν λόγω εργασίες απαραδέκτως εισάγονται για έλεγχο νομιμότητας, κατ’ άρθρο 156 του ν.14412/2016, ως εργασίες εκτελεσθείσες.

Πρόκειται για την Πράξη 57/2026 του Ε' Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου, η οποία εκδόθηκε κατόπιν συνεδρίασης της 2ας Φεβρουαρίου 2026. Αντικείμενο του ελέγχου είναι το σχέδιο της 1ης συμπληρωματικής σύμβασης του έργου του Δήμου Ξηρομέρου για την αποχέτευση ακαθάρτων και την ΕΕΛ οικισμών, συμβατικής δαπάνης 3.044.895,51 ευρώ. Η σύμβαση αυτή αποτελεί παρακολούθημα της αρχικής σύμβασης, η οποία είχε ελεγχθεί με την 694/2023 Πράξη του ίδιου Κλιμακίου. Το Κλιμάκιο έκρινε ότι οι προτεινόμενες συμπληρωματικές εργασίες (εναλλακτική κατασκευή φωτοβολταϊκού σταθμού και υποδομές για μελλοντική αρδευτική αξιοποίηση της εκροής) πληρούν τις νόμιμες προϋποθέσεις των άρθρων 132 και 156 του ν.4412/2016, καθώς κατέστησαν αναγκαίες κατά την εκτέλεση του έργου, δεν μεταβάλλουν τη φύση του και δεν μπορούν να διαχωριστούν τεχνικά ή οικονομικά από την αρχική σύμβαση. Κατόπιν αυτών, το Κλιμάκιο αποφάσισε ότι δεν κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου της συμπληρωματικής σύμβασης, υπό τον όρο της διασφάλισης της χρηματοδότησης του συνόλου της δαπάνης πριν την υπογραφή.

ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΡΓΑ:να ελέγξει τη νομιμότητα της διαδικασίας σύναψης της 2ης συμπληρωματικής σύμβασης του έργου του Δήμου … «Επείγουσες εργασίες άμεσης αντιστήριξης και επισκευής παλαιών κρηπιδωμάτων παράλιου μετώπου … για άρση επικινδυνότητας»,.(...)Ως εκ τούτου, νομίμως η αναθέτουσα αρχή ανέθεσε στον ανάδοχο με τη διαδικασία του άρθρου 155 του ν.4412/2016 την άμεση εκτέλεση των εν λόγω εργασιών ως επειγουσών πρόσθετων μέχρι του ποσού των 161.152,98 ευρώ (χωρίς αναθεώρηση και Φ.Π.Α.) που αντιστοιχεί σε ποσοστό 15% της αξίας της σύμβασης που θέτει ως προϋπόθεση η εν λόγω διάταξη. Ωστόσο, κατά το υπόλοιπο ποσό των 194.258,30 ευρώ [ήτοι 355.411,28 ευρώ δαπάνη του 2ου Α.Π.Ε. – 161.152,98 ευρώ, ποσοστό 15% της αξίας της αρχικής σύμβασης] μη νομίμως προσέφυγε η αναθέτουσα αρχή στη διαδικασία του άρθρου 155 του ν.4412/2016 και επομένως, οι εργασίες που αντιστοιχούν στο ποσό αυτό απαραδέκτως εισάγονται στο Κλιμάκιο για έλεγχο, ως εργασίες ήδη εκτελεσθείσες. Απέβη θετικός ο έλεγχος για τις περιλαμβανόμενες στον 2ο Α.Π.Ε. εργασίες του έργου «Επείγουσες εργασίες άμεσης αντιστήριξης και επισκευής παλαιών κρηπιδωμάτων παράλιου μετώπου … για άρση επικινδυνότητας» κατά το ποσό των 161.152,98 ευρώ.Απαραδέκτως εισάγονται για έλεγχο οι περιλαμβανόμενες στον 2ο Α.Π.Ε. εργασίες του έργου «Επείγουσες εργασίες άμεσης αντιστήριξης και επισκευής παλαιών κρηπιδωμάτων παράλιου μετώπου … για άρση επικινδυνότητας» κατά το ποσό των 194.258,30 ευρώ.

ΔΕΝ ΑΝΑΚΛΗΘΗΚΕ ΜΕ ΤΗΝ ΕΣ/ΤΜ.ΕΒΔΟΜΟ/879/2023.

Συμπληρωματική σύμβαση έργου- δίκτυα αποχέτευσης...Με δεδομένα τα ανωτέρω και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στις σκέψεις 2-5 της παρούσας, το Κλιμάκιο κρίνει ότι οι περιστάσεις που επικαλείται η αναθέτουσα αρχή, εξ αιτίας των οποίων κατέστησαν αναγκαίες οι εργασίες που περιλαμβάνονται στην 1η συμπληρωματική σύμβαση, δεν είναι απρόβλεπτες κατά την έννοια του νόμου και δεν δικαιολογούν τη σύναψη αυτής.Ειδικότερα, ανεξαρτήτως της νομιμότητας της τροποποίησης του αρχικού σχεδιασμού του έργου ως προς την όδευση του αγωγού διάθεσης διατομής Φ355 της αρχικής μελέτης (μεταβολή του σημείου εκβολής του από τον Ποταμό ... στο ρέμα «...») και ως προς τις απαιτήσεις πυροπροστασίας του οικισμού, οι δαπάνες των οποίων δεν βαρύνουν την ελεγχόμενη συμπληρωματική σύμβαση, η επιλογή της χρήσης μεταλλικών αντιστηρίξεων σε όλα τα βάθη εκσκαφής του δικτύου ακαθάρτων (συνεπεία της οποίας μεταβλήθηκε σημαντικά το πλάτος των ορυγμάτων - από 1,30μ. έως 1,40μ. - και το βάθος τοποθέτησης των αγωγών και αυξήθηκαν, μεταξύ άλλων, οι ποσότητες των προς μεταφορά προϊόντων εκσκαφής -από 1.876,02ton σε 48.144,56ton) και η ένταξη των εργασιών αυτών στο αντικείμενο του αρχικού έργου συνιστά ανεπίτρεπτη εκ των υστέρων μεταβολή και επέκταση του τεχνικού αντικειμένου του, καθόσον αυτό, όπως οριοθετήθηκε με τη Διακήρυξη και την οικεία Τεχνική Έκθεση - Περιγραφή και αποτέλεσε τη βάση της διαδικασίας δημοπράτησης, αφορούσε σε εκσκαφές ορυγμάτων πλάτους 0,90μ. για το βαρυτικό και καταθλιπτικό δίκτυο ακαθάρτων. Στην αιτιολογική έκθεση του 1ου Α.Π.Ε. δεν παρατίθεται αναλυτική αιτιολογία για τα απρόβλεπτα γεγονότα που επέβαλαν τη μεταβολή αυτή κατά την εκτέλεση του έργου, αλλά ούτε και προκύπτει οποιαδήποτε πλημμέλεια στην οριστική μελέτη και στις τεχνικές λύσεις που περιέχει, περιλαμβανόμενων της χωροθέτησης και του βάθους εκσκαφής των ορυγμάτων. Ο δε ανωτέρω, διακωλυτικός της σύναψης της ελεγχόμενης σύμβασης, λόγος, ως προς τις εργασίες αυτές, δεν αίρεται, ακόμα κι αν ήθελε υποτεθεί ότι οι ανωτέρω εργασίες από τη φύση τους δεν μπορούν να διαχωριστούν από το αντικείμενο της αρχικής σύμβασης, ή ότι αυτές είναι αναγκαίες για την ολοκλήρωση και καλύτερη λειτουργία του έργου.

ΔΕΝ ΑΝΑΚΛΗΘΗΚΕ ΜΕ ΤΗΝ ΕΣ/ΤΜ.ΕΒΔΟΜΟ/606/2021