Αριθμός Πρωτοκόλλου: 85596/2019

Ερωτάται, εάν κατά την διενέργεια του διαγωνισμού, για την παραχώρηση Άδειας Λειτουργίας Καζίνο (ΕΚΑΖ) ευρέος φάσματος δραστηριοτήτων, στο Μητροπολιτικό Πόλο Ελληνικού-Αγίου Κοσμά, και μέχρι την κατακύρωση, έχουν τηρηθεί, με βάση τα στοιχεία που γνωστοποίησε η Επιτροπή Εποπτείας και Ελέγχου Παιγνίων (Ε.Ε.Ε.Π.), όλα τα διαδικαστικά βήματα που απαιτούνται από τις διατάξεις του άρθρου 361 του ν.4512/2018, σχετικά με την διενέργεια του διαγωνισμού μέχρι την πράξη κατακύρωσης και σε καταφατική περίπτωση, εάν υπάρχει ευχέρεια ή υποχρέωση του Υπουργού Οικονομικών να υπογράψει την Σύμβαση Παραχώρησης και, ακολούθως, την υπουργική απόφαση για την έκδοση άδειας λειτουργίας Επιχείρησης Καζίνο (ΕΚΑΖ).(....)Κατά το διδόμενο πραγματικό, προεχόντως δε από την θετική απόφαση του Ελεγκτικού Συνεδρίου που διενήργησε τον προσυμβατικό έλεγχο, συνάγεται ότι τα διαδικαστικά βήματα που απαιτούνται από τις διατάξεις του άρθρου 361 του ν.4512/2018, σχετικά με την διενέργεια του διαγωνισμού του ερωτήματος μέχρι την πράξη κατακύρωσης, έχουν τηρηθεί. Ακόμα ότι, στο παρόν στάδιο της διαδικασίας, ο Υπουργός Οικονομικών οφείλει να υπογράψει την Σύμβαση Παραχώρησης και την υπουργική απόφαση για την έκδοση της άδειας λειτουργίας επιχείρησης καζίνο (ΕΚΑΖ), υπό την αυτονόητη προϋπόθεση ότι δεν έχει ανακύψει νόμιμος λόγος ανατροπής της διαδικασίας ανάθεσης της σύμβασης που να δικαιολογεί την μη υπογραφή (κατά πλειοψηφία)

Νόμιμες προϋποθέσεις για τη χρησιμοποίηση από το Ελληνικό Δημόσιο του αποτελέσματος Σύμβασης Υπηρεσιών Τεχνικού Συμβούλου και για την επιστροφή στον ανάδοχο της εγγυητικής επιστολής καλής εκτέλεσης. Το Ελληνικό Δημόσιο δύναται νομίμως να χρησιμοποιήσει το αποτέλεσμα Σύμβασης Υπηρεσιών Τεχνικού Συμβούλου του άρθρου 41 του ν. 3669/2008, μετά την έκδοση από την Επιβλέπουσα Υπηρεσία, αφενός μεν, βεβαίωσής της για την υποβολή όλων των παραδοτέων εκ μέρους του αναδόχου και της συμμόρφωσής του προς όλες τις συμβατικές του υποχρεώσεις, αφετέρου δε, βεβαίωσής της για την παραλαβή του αντικειμένου της Σύμβασης. Η εγγυητική επιστολή καλής εκτέλεσης επιστρέφεται στον ανάδοχο μετά την έκδοση της τελευταίας βεβαίωσης. (ομόφ.)

Προμήθεια εξοπλισμού στο Ε.Α.Π. (...) Τούτων δοθέντων, το Κλιμάκιο κρίνει ότι κατά παράβαση της αρχής της τυπικότητας της διαδικασίας έγινε δεκτή η εγγυητική επιστολή του οικονομικού φορέα «......», μολονότι περιείχε στο λεκτικό της τον όρο περί παράτασης της ισχύος της μόνο μετά από συναίνεση του προσώπου υπέρ του οποίου εκδόθηκε, κατά παράβαση της τεθείσας στην παράγραφο 7.2.3 της Διακήρυξης αντίθετης πρόβλεψης. Εξάλλου, η κρίση της ΑΕΠΠ περί του ότι η συμπερίληψη του όρου αυτού δεν αναιρεί την υποχρέωση της τράπεζας να παρατείνει την ισχύ της εγγυητικής επιστολής ύστερα από απλή αίτηση της αναθέτουσας Αρχής, παρίσταται πλημμελής, δεδομένου ότι για την ενεργοποίηση της υποχρέωσης του τραπεζικού ιδρύματος τίθεται διά του όρου αυτού ως προαπαιτούμενο η συναίνεση του υπερ ου η εγγυητική επιστολή. Ο όρος αυτός, άλλωστε δεν βαίνει σε όφελος της αναθέτουσας Αρχής, η οποία διά του σχετικού άρθρου 7.2.3 της διακήρυξης επέλεξε, και δη επί ποινή αποκλεισμού, να διαθέτει το προνόμιο της αυτόθροης παράτασης της εγγυητικής επιστολής προσφέροντος, με δεδομένη μεν τη συναίνεσή του προς την παράταση της προσφοράς του, χωρίς, ωστόσο, να παρεμβάλλεται επιπρόσθετη ενέργεια του τελευταίου (νέα αυτοτελής συναίνεση) και για την παράταση του χρόνου ισχύος της εγγυητικής επιστολής του. Κατά τα λοιπά, δεν διαπιστώνει ουσιώδεις νομικές πλημμέλειες που να κωλύουν την υπογραφή των υποβληθέντων για έλεγχο λοιπών σχεδίων συμβάσεων για την προμήθεια εξοπλισμού στο Ε.Α.Π. υπό τον όρο συμπλήρωσης σε αυτά του ποσού της εγγύησης καλής εκτέλεσης (άρθρο 15.2 εκάστου σχεδίου σύμβασης), σύμφωνα με τις προβλέψεις του άρθρου 7.3 της οικείας διακήρυξης

Το Ε' Κλιμάκιο του Ελεγκτικού Συνεδρίου, με την Πράξη 209/2026, επανεξετάζει, κατόπιν της 104/2026 αναβλητικής Πράξης του ίδιου Κλιμακίου, τη νομιμότητα της διαδικασίας ανάδειξης αναδόχου και του σχεδίου σύμβασης για το έργο «Κατασκευή Διοικητηρίου 2ου ΑΚΕ στην ΑΒ Δεκέλειας». Από τον έλεγχο των υποβληθέντων στοιχείων, το Κλιμάκιο έκρινε ότι οι εργασίες περίφραξης του οικοπέδου και εγκατάστασης συστημάτων ελέγχου πρόσβασης δεν αποτελούν αντικείμενο του ελεγχόμενου έργου και ότι η διαπιστωθείσα πλημμέλεια της αναφοράς τους μόνο σε ένα συμβατικό τεύχος δεν είναι ουσιώδης, καθώς δεν προκάλεσε αοριστία ούτε αλλοίωση των συνθηκών ανταγωνισμού. Κατά συνέπεια, το Κλιμάκιο αποφάσισε ότι δεν κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου σύμβασης, με την επισήμανση ότι το ολογράφως αναγραφόμενο ποσό της εγγυητικής επιστολής καλής εκτέλεσης πρέπει να διορθωθεί στο ορθό αριθμητικώς ποσό των 181.451,61 ευρώ.

ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΡΓΑ:επιδιώκεται η ανάκληση της 49/2016 πράξης του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου(...).Κατ΄ ακολουθίαν των ανωτέρω, το Τμήμα κρίνει ότι πρέπει οι υπό κρίση αιτήσεις ανάκλησης να γίνουν δεκτές, ν' ανακληθεί η 49/2016 πράξη του Ε' Κλιμακίου και να επιτραπεί η υπογραφή του σχεδίου σύμβασης  μεταξύ του Δήμου ....... και της ομόρρυθμης εταιρείας με την επωνυμία «........» για την εκτέλεση του έργου «Συντήρηση και επισκευή δημοτικών κτιρίων Τ.Π. 2015», υπό τους αναφερόμενους στο σκεπτικό της υπό ανάκληση πράξης όρους, ήτοι α) οποιαδήποτε τροποποίηση της σύμβασης μπορεί να επέλθει μόνον υπό τις προϋποθέσεις των διατάξεων της Κ.Δ.Ε. (ν. 3669/2008), καθώς και των τελευταίων εδαφίων της παρ.4 του άρθρου 11 της διακήρυξης περί της απαγόρευσης ουσιώδους μεταβολής του αντικειμένου του δημοπρατούμενου έργου και της διαχείρισης των επί έλασσον δαπανών, β) οι εργασίες, που θα εκτελεστούν σε μισθωμένα από το Δήμο ....... κτίρια, θα είναι αυτές που αναφέρονται στο 523/16.2.2016 έγγραφο του Προϊσταμένου της Διεύθυνσης Κατασκευών και Συντηρήσεων του Δήμου, γ) στην παρ. 7.3. του άρθρου 7 του σχεδίου της ελεγχόμενης σύμβασης πρέπει να συμπληρωθεί το ποσό της εγγυητικής επιστολής καλής εκτέλεσης του αναδόχου στο προκύπτον, με βάση την παρ. 1β του άρθρου 157 του ν. 4281/2014 (Α΄ 160), ποσό των 13.368,90 ευρώ (συμβατική αμοιβή χωρίς Φ.Π.Α. 267.378,04 Χ 5%), απορριπτομένου του ισχυρισμού του αιτούντος Δήμου ότι  καλώς δεν συμπληρώθηκε το ποσό της εγγυητικής επιστολής καλής εκτέλεσης στο σχέδιο σύμβασης, επειδή συμπληρώνεται ακριβώς με το ποσό της εγγυητικής που προσκομίζει η ανάδοχος εργοληπτική επιχείρηση κατά τη σύναψη της σύμβασης -όπως συμπληρώνεται από το πιστωτικό ίδρυμα που την εκδίδει- και μπορεί να είναι μεγαλύτερο του νομίμου, διότι συνήθως γίνεται στρογγυλοποίηση προς τα άνω από τις Τράπεζες, καθώς ο τρόπος προσδιορισμού του ποσού της εγγυητικής επιστολής καλής εκτέλεσης από την αναθέτουσα αρχή ορίζεται εκ του νόμου (άρθρο 157 παρ.1β του ν. 4281/2014) και δεν εναπόκειται στη διακριτική ευχέρεια του εκδίδοντος αυτή πιστωτικού ιδρύματος και δ) λόγω της μη προμέτρησης των προς ανάθεση εργασιών, δεν είναι δυνατή κατά την εκτέλεση των εργασιών η σύναψη συμπληρωματικής σύμβασης. Μετά δε την παραδοχή της αίτησής της, πρέπει να διαταχθεί η επιστροφή του κατατεθέντος παραβόλου στην αιτούσα ομόρρυθμη εταιρεία με την επωνυμία «........».Αποφαίνεται ότι πρέπει να ανακληθεί η 49/2016 πράξη του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου.

Η Πράξη 126/2025 του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον προσυμβατικό έλεγχο της νομιμότητας της διαδικασίας ανάδειξης αναδόχου και του σχεδίου σύμβασης για το έργο «Κατασκευή έργων υποδομής Σταθμών Μεταφόρτωσης Απορριμμάτων (ΣΜΑ) στην Περιφέρεια Πελοποννήσου», προϋπολογισμού €5.967.741,93 (πλέον ΦΠΑ). Το Κλιμάκιο έκρινε ότι ο φάκελος δεν είναι πλήρης και ανέβαλε την οριστική του κρίση. Ζητάει από τον Φο.Δ.Σ.Α. Πελοποννήσου περαιτέρω αιτιολόγηση για τη μη υποδιαίρεση της σύμβασης σε τμήματα, δεδομένης της γεωγραφικής διασποράς των επτά (7) ΣΜΑ. Επιπλέον, ζητήθηκαν η θετική γνώμη της Διαχειριστικής Αρχής, το έγγραφο της Επιτροπής του άρθρου 73 παρ. 9, καθώς και νέο σχέδιο σύμβασης με διορθώσεις στους όρους, συμπεριλαμβανομένου του υπολογισμού της εγγυητικής επιστολής καλής εκτέλεσης και των κρατήσεων υπέρ Ε.Α.ΔΗ.ΣΥ. Τέλος, ζητήθηκαν στοιχεία παράτασης της ισχύος της προσφοράς και της εγγυητικής συμμετοχής.

Η Πράξη 335/2025 του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά στον προσυμβατικό έλεγχο νομιμότητας της διαδικασίας ανάδειξης αναδόχου για το έργο «Αγροτική Οδοποιία Δήμου Πύργου», προϋπολογισμού 2.209.672,83 ευρώ. Το Κλιμάκιο ανέβαλε την οριστική του κρίση, καθώς ζήτησε τη συμπλήρωση του φακέλου. Ειδικότερα, απαίτησε διευκρινίσεις και αιτιολόγηση από την αναθέτουσα αρχή σχετικά με την αποδοχή του προσωρινού αναδόχου, δεδομένου ότι είχε δηλώσει πρόωρη καταγγελία (έκπτωση) από προηγούμενη σύμβαση στον Δήμο Πατρέων, για να κριθεί αν συντρέχει λόγος αποκλεισμού βάσει του άρθρου 73 παρ. 4 περ. στ΄ του ν. 4412/2016. Ζητήθηκε επίσης η συμπληρωματική αιτιολόγηση της προσφοράς της αναδόχου εταιρείας, βεβαίωση για ασκηθείσες ενστάσεις/προσφυγές και η νόμιμη συμπλήρωση του ποσού της εγγυητικής επιστολής καλής εκτέλεσης στο σχέδιο σύμβασης.

Η Πράξη 290/2025 του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά στον έλεγχο νομιμότητας της διαδικασίας ανάθεσης και του σχεδίου σύμβασης για το έργο «Κατεπείγουσες επεμβάσεις στο εγκατεστημένο δίκτυο φρακτών παγίδευσης και δικτύων συγκράτησης σε πρανή του Δήμου Θήρας». Το έργο, συμβατικής δαπάνης 1.959.659,66 ευρώ πλέον ΦΠΑ, ανατέθηκε μέσω της εξαιρετικής διαδικασίας της διαπραγμάτευσης χωρίς προηγούμενη δημοσίευση. Η προσφυγή σε αυτήν τη διαδικασία δικαιολογήθηκε λόγω της κατεπείγουσας ανάγκης που προέκυψε από απρόβλεπτα κατολισθητικά φαινόμενα, ως αποτέλεσμα της μακράς σεισμικής δραστηριότητας τον Φεβρουάριο του 2025. Το Κλιμάκιο έκρινε ότι πληρούνται οι σωρευτικές προϋποθέσεις του άρθρου 32 παρ. 2 περ. γ΄ του ν.4412/2016. Συμπερασματικά, δεν κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου σύμβασης, με την επισήμανση να συμπληρωθεί εξαρχής ο αριθμός και το ποσό της εγγυητικής επιστολής καλής εκτέλεσης.

Η εταιρία «INTEGRAL» αιτείται την ακύρωση του Πρακτικού Οικονομικής Αξιολόγησης της Επιτροπής Κρίσης του αναθέτοντα φορέα, καθόσον αναδείχθηκε προσωρινή ανάδοχος η εταιρία «ΑΛΦΑ ΟΜΗΡΟΣ» με ποσό προσφοράς 197.371,37€ πλέον ΦΠΑ, θεωρώντας την προσφορά της «ΑΛΦΑ ΟΜΗΡΟΣ» αδικαιολόγητα χαμηλή και ανεπαρκή για την κάλυψη του κόστους που απαιτείται για την προσήκουσα εκτέλεση της σύμβασης, ειδικότερα όσον αφορά το διοικητικό κόστος, το κόστος αναλωσίμων, το εργολαβικό κέρδος και τις νόμιμες κρατήσεις. Υποστηρίζει ότι η προσφορά της «ΑΛΦΑ ΟΜΗΡΟΣ» δεν μπορεί να καλύψει το κόστος έκδοσης εγγυητικής επιστολής καλής εκτέλεσης, το ασφαλιστήριο συμβόλαιο, το κόστος εποπτείας, γραμματειακής υποστήριξης, αναλωσίμων (όπως φακοί, σφυρίχτρες, στολές, κινητά τηλέφωνα) και το κόστος ιατρού και τεχνικού ασφαλείας, καθώς και το κόστος μεταφοράς των εργαζομένων. Επίσης, η εταιρία «ΑΛΦΑ ΟΜΗΡΟΣ» αιτείται την ακύρωση του ίδιου Πρακτικού, καθόσον με αυτό απορρίφθηκε η οικονομική της προσφορά ως «μη αποδεκτή». Το αντικείμενο της σύμβασης αφορά την υπηρεσία φύλαξης των εγκαταστάσεων του ΑΗΣ Κομοτηνής και του φράγματος Γρατίνης, διάρκειας δώδεκα (12) μηνών και συνολικής προϋπολογισθείσας αξίας ποσού 210.113,64€ χωρίς ΦΠΑ, με κριτήριο ανάθεσης την πλέον συμφέρουσα από οικονομική άποψη προσφορά βάσει τιμής.

ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΡΓΑ:Ζητείται η ανάκληση της 866/2021 Πράξης του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου κατά το μέρος εκείνο, με το οποίο, αφού κρίθηκε ότι δεν κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου σύμβασης μεταξύ της δεύτερης προσφεύγουσας Περιφέρειας Κρήτης και της πρώτης προσφεύγουσας εργοληπτικής επιχείρησης, με αντικείμενο την υλοποίηση του έργου «ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΖΗΜΙΩΝ ΕΠΑΡΧΙΑΚΟΥ ΟΔΙΚΟΥ ΔΙΚΤΥΟΥ ΠΕ ΧΑΝΙΩΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΕΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2019» 46ο υποέργο «ΕΠΕΙΓΟΥΣΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΚΑΘΙΖΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΔΑΦΙΚΗΣ ΑΣΤΑΘΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ………» προϋπολογιζόμενης δαπάνης 1.612.903,23 ευρώ (πλέον Φ.Π.Α.), τέθηκε ως επισήμανση ότι πριν την υπογραφή του «το ποσό της εγγυητικής επιστολής καλής εκτέλεσης πρέπει να υπολογισθεί, σύμφωνα με το άρθρο 72 του ν. 4412/2016, όπως ισχύει» (ήτοι μετά την τροποποίησή του από το άρθρο 21 του ν. 4782/2021, Α΄36).(....)Εξάλλου, αντίθετη ερμηνευτική εκδοχή, σύμφωνα με την οποία ο ανάδοχος του έργου θα υποχρεούταν να καταθέσει εγγύηση καλής εκτέλεσης υπολογιζόμενη σύμφωνα με το καθεστώς που εισήγαγε η διάταξη του παραπάνω άρθρου, δηλαδή σε ποσοστό 5% επί της εκτιμώμενης αξίας της σύμβασης (χωρίς να συμπεριλαμβάνονται τα δικαιώματα προαίρεσης), θα συνιστούσε μη επιτρεπόμενη εκ των υστέρων και όλως αυθαίρετη τροποποίηση ουσιώδους όρου του διαγωνισμού, λόγω της μεγάλης διαφοράς ως προς το ύψος της απαιτούμενης εγγυητικής επιστολής καλής εκτέλεσης με απρόσμενες και δυσμενείς οικονομικές επιπτώσεις για τον ανάδοχο κατά το στάδιο της συνομολόγησης της σύμβασης, γεγονός που αντίκειται ευθέως στις αρχές της διαφάνειας, της ισότητας των διαγωνιζομένων και της ασφάλειας δικαίου, που κατοχυρώνονται στο εθνικό και ενωσιακό δίκαιο (πρβλ. ΔΕΕ C-181/2020, σκέψη 47 και την εκεί παρατιθέμενη νομολογία,  απόφαση της 10ης Μαΐου 2012 στην υπόθεση C-368/10 Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά Βασιλείου των Κάτω Χωρών, σκ. 109, Ε.Α. ΣτΕ 603, 1148/2009). Τούτο άλλωστε επιβεβαιώνεται και από την επιλογή του νομοθέτη να ορίσει για τη διάταξη αυτή συγκεκριμένο χρόνο έναρξης ισχύος της (1.6.2021) και να μη εισάγει ειδική ρητή μεταβατική διάταξη που να καταλαμβάνει αναδρομικά και τις εκκρεμείς κατά τον ως άνω χρόνο διαγωνιστικές διαδικασίες.Δέχεται τις προσφυγές ανάκλησης.