ΣΤΕ/29/2010

Από το συνδυασμό των παραπάνω διατάξεων ( Ν.2690/1999 )προκύπτει ότι η κανονιστική πράξη, όπως η διακήρυξη του δημόσιου διαγωνισμού, αποκτά νόμιμη υπόσταση από τη δημοσίευσή της στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, συνεπώς η έλλειψη χρονολογίας έκδοσης δεν επιφέρει ακυρότητά της, αντίθετα με ό,τι συμβαίνει με την ατομική διοικητική πράξη η οποία αποκτά νόμιμη υπόσταση με τη χρονολογία και υπογραφή της, οπότε έλλειψη των στοιχείων αυτών επιφέρει ακυρότητα της πράξης.Από τις διατάξεις του άρθρου 90 του π.δ. 63/2005 συνάγεται ότι προκειμένου να αποφευχθεί η έκδοσή κανονιστικής πράξεως που συνεπάγεται δαπάνη, αν δεν έχει εγγραφεί σχετική πίστωση στον προϋπολογισμό, ο νομοθέτης απαίτησε την αναφορά σ' αυτήν των στοιχείων που αναγράφονται ειδικότερα στις παραγράφους 2 και 3 του άρθρου αυτού. Ανήγαγε μάλιστα με την παράγραφο 4, τη σχετική αναφορά σε ουσιώδη τύπο για την έκδοση της κανονιστικής πράξης, η παράλειψη του οποίου οδηγεί στη ακυρότητα της πράξης. Από αυτά συνάγεται ότι, κατά το ρητό γράμμα της προαναφερθείσας διάταξης του άρθρου 90 π.δ. 63/2005, κάθε κανονιστική πράξη πρέπει πάντοτε να περιέχει μνεία των στοιχείων που απαιτούνται, κατά περίπτωση, στις παραγράφους 2 και 3, σε περίπτωση δε που τα στοιχεία αυτά έχουν παραληφθεί, η τυχόν δημοσιευθείσα χωρίς την παράθεσή τους κανονιστική πράξη είναι ανίσχυρη και ακυρωτέα. Υπό την αντίθετη εκδοχή ότι, δηλαδή, μόνη κύρωση της μη αναγραφής των επίμαχων στοιχείων είναι η μη δημοσίευση της συγκεκριμένης κανονιστικής πράξεως στη Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, οπότε αν η εν λόγω πράξη ήθελε, παρά ταύτα, σκοπίμως ή εκ λάθους, δημοσιευθεί, τούτο να μην έχει καμία συνέπεια στο κύρος της, είναι πρόδηλο ότι θα ήταν δυνατή η περιγραφή του προαναφερθέντος σκοπού του κοινού και, σε τελική ανάλυση, του συντακτικού νομοθέτη ( Ολ. Σ.τ.Ε. 3217-8/2003 ).

Με τα δεδομένα αυτά και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στις προηγούμενες σκέψεις της παρούσας, το Κλιμάκιο κρίνει ότι η εντελλόμενη δαπάνη είναι νόμιμη, καθόσον η απόφαση εκλογής του φερόμενου ως δικαιούχου του ελεγχόμενου χρηματικού εντάλματος ως Αντιπροέδρου του Διοικητικού Συμβουλίου του εν λόγω Συνδέσμου δεν τυγχάνει δημοσιευτέα στην Εφημερίδα Κυβερνήσεως. Ο δε προβαλλόμενος από την Επίτροπο λόγος διαφωνίας ερείδεται επί της εσφαλμένης προϋπόθεσης ότι η ανωτέρω απόφαση συνιστά πράξη διορισμού μονομελούς οργάνου διοίκησης, δημοσιευτέα κατ’ άρθρο 5 παρ. 2 περ. ιβ΄ του ν. 3469/2006 και κρίνεται απορριπτέος.

Εκπρόθεσμο αίτησης ακυρώσεως:...Επειδή, εν προκειμένω, η προσβαλλόμενη απόφαση κατά το μέρος που καθορίζει πολεοδομικούς όρους, κατά παρέκκλιση πάσης αντιθέτου διατάξεως, έχει κανονιστικό χαρακτήρα, ενώ κατά το μέρος που επέχει θέση οικοδομικής αδείας έχει ατομικό χαρακτήρα. Είναι όμως, κατά τα ανωτέρω, δημοσιευτέα εκ του νόμου στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Συνεπώς, η 60νθήμερη προθεσμία ασκήσεως της αιτήσεως ακυρώσεως, για το σύνολο της προσβαλλομένης πράξεως, άρχισε για τους αιτούντες, τρίτους, την επομένη της 12/11/98, όταν η προσβαλλομένη πράξη δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, είχε δε λήξει πριν ασκηθή η κρινομένη αίτηση την 26/2/1999. Συνεπώς, η αίτηση πρέπει να απορριφθή ως εκπρόθεσμη και εκ τούτου απαράδεκτη.

Κατά γενική αρχή του διοικητικού δικαίου, η οποία αποτελεί ειδικότερη έκφανση της αρχής της νομιμότητας, οι συστατικές ατομικές διοικητικές πράξεις δεν αναπτύσσουν αναδρομική ισχύ, δηλαδή τα έννομα αποτελέσματά τους δεν δύνανται να ανατρέχουν σε χρόνο προγενέστερο της έκδοσής τους (ή της κοινοποίησης τους, όπου αυτή απαιτείται) και τούτο προεχόντως διότι η διοικητική ενέργεια προκαλείται και προσδιορίζεται με βάση την επικαιρότητα, τόσο από πλευράς τυπικής νομιμότητας (αρμοδιότητα οργάνου, τύπος, διαδικασία), όσο και από πλευράς ουσιαστικής νομιμότητας, με την έννοια ότι η συνδρομή των προϋποθέσεων εφαρμογής του νόμου πρέπει να υφίσταται κατά το χρόνο της ενέργειας. Κατ’ εξαίρεση της αρχής αυτής, η αναδρομική ισχύς τους αναγνωρίζεται μόνον στις περιπτώσεις που α) ρητώς επιτρέπεται από τις σχετικές διατάξεις ή σαφώς προκύπτει από αυτές, β) πρόκειται για πράξεις που εκδίδονται σε συμμόρφωση με αποφάσεις δικαστηρίων και γ) ανακαλείται παράνομη πράξη. Κατά τα παγίως δε γενόμενα δεκτά από το Δικαστήριο τούτο, η συμβατική δράση της Δημόσιας Διοίκησης αλλά και των Ν.Π.Δ.Δ, στα οποία συγκαταλέγονται και οι Ο.Τ.Α., διέπεται από την αρχή της νομιμότητας και όχι από τον κανόνα της συμβατικής ελευθερίας που θεσπίζει το άρθρο 361 Α.Κ. και επομένως στην ίδια, κατ’ αρχήν, προμνησθείσα απαγόρευση αναδρομικής ισχύος υπόκεινται και οι συμβάσεις που συνάπτουν οι Ο.Τ.Α., ιδίως στην περίπτωση που μέσω αυτών επιχειρείται η επικύρωση και η εκ των υστέρων νομιμοποίηση υποχρεώσεων, οι οποίες έχουν αναληφθεί παράνομα (βλ. Πράξεις VII Τμήματος 434, 394, 271/2010).

Καταβολή αποζημίωσης πρόσθετων εφημεριών...Με τα δεδομένα αυτά και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά ανωτέρω, το Κλιμάκιο κρίνει ότι η σε «ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ» 1272/29.12.2017 απόφαση του Διοικητή της 3ης Υ.Πε., με την οποία εγκρίθηκε, για το μήνα Ιανουάριο του έτους 2018, μεταξύ άλλων, ο προγραμματισμός πραγματοποίησης πρόσθετων εφημεριών του ιατρικού προσωπικού του Γενικού Νοσοκομείου ... - αποκεντρωμένη οργανική μονάδα «...», διαλαμβάνει την εκ του νόμου απαιτούμενη ειδική αιτιολογία ως προς την ανάγκη πραγματοποίησης των εφημεριών αυτών στο συγκεκριμένο Νοσοκομείο, απορριπτομένου ως αβασίμου του σχετικού λόγου διαφωνίας της Επιτρόπου. Και τούτο διότι έρεισμα της προαναφερθείσας απόφασης αποτέλεσαν τα πρακτικά του Επιστημονικού Συμβουλίου και η ληφθείσα, κατά την 24η/27.12.2017 τακτική συνεδρίαση (θέμα 33ο), απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου του Νοσοκομείου, όπου γίνεται μνεία της ανάγκης 24ωρης λειτουργίας του, της συμμετοχής του στο σύστημα εναλλασσόμενων εφημεριών των νοσοκομείων της ... και της διεξαγωγής από αυτό αθροιστικώς κατά μέσο όρο 14 εφημεριών μηνιαίως, της ανάγκης πραγματοποίησης πρόσθετων εφημεριών λόγω έλλειψης ιατρικού προσωπικού, καθώς και του ειδικότερου, ανά κλινική και τμήμα του Νοσοκομείου, αριθμού των αναγκαίων πρόσθετων υπερωριών. Περαιτέρω, όμως, το Κλιμάκιο κρίνει, κατά πλειοψηφία, ότι η εντελλόμενη δαπάνη δεν είναι νόμιμη, καθόσον η ως άνω 1272/29.12.2017 απόφαση του Διοικητή της 3ης Υ.Πε. δεν έχει αποκτήσει νόμιμη υπόσταση, δεδομένου ότι δεν δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης, καίτοι έχρηζε δημοσίευσης, ως κανονιστικού χαρακτήρα διοικητική πράξη, η οποία περιέχει γενική και αφηρημένη ρύθμιση. Και τούτο, ανεξαρτήτως του χρόνου ανάρτησης αυτής στο πρόγραμμα «Διαύγεια». Επομένως, ορθώς, αν και με άλλη αιτιολογία, αρνήθηκε η Επίτροπος να θεωρήσει τα ελεγχόμενα χρηματικά εντάλματα πληρωμής. Λαμβάνοντας, όμως, υπόψη ότι τα πρακτικά του Επιστημονικού Συμβουλίου και η αντίστοιχη απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου του Νοσοκομείου εκδόθηκαν εγκαίρως, πριν από την πραγματοποίηση των επίμαχων πρόσθετων εφημεριών, καθώς και ότι οι εφημερίες αυτές εγκρίθηκαν εκ των υστέρων με την 276/17.4.2018 απόφαση του Διοικητή της 3ης Υ.Πε. και την Γ4α/Γ.Π. 30467/19.6.2018 απόφαση του Υπουργού Υγείας, το Κλιμάκιο κρίνει ότι τα αρμόδια όργανα του Νοσοκομείου δεν ενήργησαν με πρόθεση καταστρατήγησης των κειμένων διατάξεων, αλλά συγγνωστώς υπέλαβαν ότι μπορούσαν να προβούν στην ενταλματοποίηση της ελεγχόμενης δαπάνης. Κατά τη γνώμη, όμως, της Εισηγήτριας Βασιλείας Χαραλάμπους, η εντελλόμενη δαπάνη είναι νόμιμη, καθόσον η 1272/29.12.2017 απόφαση του Διοικητή της 3ης Υ.Πε., με την οποία εγκρίθηκε, για το μήνα Ιανουάριο του έτους 2018, το πρόγραμμα των πρόσθετων εφημεριών και κατανεμήθηκαν οι εφημερίες στο υπηρετούν στη συγκεκριμένη οργανική μονάδα του συγκεκριμένου Νοσοκομείου ιατρικό προσωπικό, ανά κλινική και τμήμα, είναι ατομική διοικητική πράξη, η οποία δεν είναι εκ του νόμου δημοσιευτέα ούτε περιλαμβάνεται στις μη δημοσιευτέες πράξεις του άρθρου 2 του ν. 3861/2010 που αναρτώνται υποχρεωτικά στο διαδίκτυο. Επομένως, η τελευταία άρχισε να ισχύει από την ημερομηνία έκδοσής της, στις 29.12.2017, ήτοι πριν από την πραγματοποίηση των επίμαχων πρόσθετων εφημεριών (πρβλ. Ε.Σ. Ι Τμ. απόφ. 101/2001, Κλιμ. Προλ. Ελ. Δαπ. στο Ι Τμ. 158/2016). Η γνώμη, όμως, αυτή δεν εκράτησε. Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω, η εντελλόμενη με τα ελεγχόμενα χρηματικά εντάλματα πληρωμής δαπάνη δεν είναι νόμιμη, πλην όμως, αυτά θα μπορούσαν να θεωρηθούν λόγω συγγνωστής πλάνης.

Ανάδειξη αναδόχου καθαριότητας και υπηρεσιών φύλαξης:..Από τις διατάξεις δε αυτές συνάγεται ότι η υποχρέωση ονομαστικοποιήσεως των μετοχών των διαγωνιζομένων εταιρειών αναφέρεται, σε διαγωνισμούς χρηματικού αντικειμένου ανωτέρου του 1.000.000 ευρώ, όχι δε και σε διαγωνισμούς κατωτέρου χρηματικού αντικειμένου, για τους οποίους, συνεπώς, δεν υπάρχει υποχρέωση των διαγωνιζομένων να υποβάλλουν πιστοποιητικό ονομαστικοποιήσεως των μετοχών των και αναλυτική κατάσταση μετοχών. Εν προκειμένω, ο αιτών, με την διοικητική προσφυγή του, αλλά και με την κρινόμενη αίτηση ασφαλιστικών μέτρων ισχυρίζεται ότι η ήδη παρεμβαίνουσα εταιρεία … έπρεπε να αποκλεισθεί από τον διαγωνισμό, επειδή δεν υπέβαλε με την προσφορά της α) πιστοποιητικό της αρμόδιας αρχής ότι οι μετοχές της είναι ονομαστικές και β) αναλυτική κατάσταση με τα στοιχεία των μετόχων της εταιρείας και τον αριθμό των μετοχών εκάστου εταίρου, υποχρέωση την οποία υπείχε, σύμφωνα με τις ανωτέρω διατάξεις, ενόψει του κατά τη διακήρυξη συνολικού προϋπολογισμού (1.166.200 ευρώ συμπεριλαμβανομένου Φ.Π.Α.) των προς ανάθεση υπηρεσιών. Ενόψει όμως του ότι, κατά τις προαναφερθείσες διατάξεις της διακηρύξεως, ο διαγωνισμός αποσκοπούσε στην ανάθεση δύο διαφορετικών υπηρεσιών (καθαριότητας και φύλαξης), με χωριστούς προϋπολογισμούς δαπάνης, οι οποίοι δεν υπερβαίνουν, έκαστος, το όριο του 1.000.000 ευρώ, ήταν δε επιτρεπτή, κατά τον προαναφερθέντα ρητό όρο της διακηρύξεως, η υποβολή προσφοράς μόνο για τη μία εξ αυτών, η παρεμβαίνουσα εταιρεία, η οποία υπέβαλε προσφορά μόνο για την ανάθεση του έργου της καθαριότητας, δεν υπείχε υποχρέωση υποβολής των εν λόγω δικαιολογητικών, αντιθέτως προς τα υποστηριζόμενα με την υπό κρίσιν αίτηση.Επειδή, ενόψει των ανωτέρω, η υπό κρίσιν αίτηση πρέπει να απορριφθεί, να γίνει δε δεκτή η παρέμβαση.

Δήμοι – Κοινότητες. Δυνατότητα ίδρυσης μονομετοχικών ανωνύμων εταιρειών, μετά την ισχύ του άρθρου 3 του Ν 3604/2007.(..)Κατάσταση :  Αποδεκτή 
Η ίδρυση μονομετοχικών ανωνύμων εταιρειών από τους Δήμους και τις Κοινότητες και μετά την ισχύ του άρθρου 3 του Ν 3604/2007 εξακολουθεί να οριοθετείται, αποκλειστικώς, στο πλαίσιο της ρύθμισης του άρθρου 266 του Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων.

Κανονιστικές διοικητικές πράξεις- εκπρόθεσμο αίτησης ακυρώσεως:..Επειδή, κατά το άρθρο 46 παρ. 1 του Π.Δ. 18/1989 (φ. 8) η 60νθήμερη προθεσμία ασκήσεως της αιτήσεως ακυρώσεως αρχίζει για μεν τις κανονιστικές διοικητικές πράξεις από την επομένη της δημοσιεύσεώς τους στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Για δε τις ατομικές διοικητικές πράξεις, η προθεσμία αρχίζει, για μεν τους ενδιαφερομένους στους οποίους αφορά η πράξη από την επομένη της κοινοποιήσεως τους προς αυτούς ή της πλήρους γνώσεως από αυτούς. Ειδικότερα, ως προς τις ατομικές διοικ. πράξεις, τις δημοσιευτέες κατά νόμον, η προθεσμία αρχίζει για τους τρίτους από την επομένη της δημοσίευσεώς τους.Επειδή, εν προκειμένω, η προσβαλλόμενη απόφαση κατά το μέρος που καθορίζει πολεοδομικούς όρους, κατά παρέκκλιση πάσης αντιθέτου διατάξεως, έχει κανονιστικό χαρακτήρα, ενώ κατά το μέρος που επέχει θέση οικοδομικής αδείας έχει ατομικό χαρακτήρα. Είναι όμως, κατά τα ανωτέρω, δημοσιευτέα εκ του νόμου στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Συνεπώς, η 60νθήμερη προθεσμία ασκήσεως της αιτήσεως ακυρώσεως, για το σύνολο της προσβαλλομένης πράξεως, άρχισε για τους αιτούντες, τρίτους, την επομένη της 12/11/98, όταν η προσβαλλομένη πράξη δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, είχε δε λήξει πριν ασκηθή η κρινομένη αίτηση την 26/2/1999. Συνεπώς, η αίτηση πρέπει να απορριφθή ως εκπρόθεσμη και εκ τούτου απαράδεκτη.

Επειδή, σύμφωνα με το άρθρο 5 παρ. 5 του ν. 1943/91 (που παρατέθηκε στην έκτη σκέψη), η εξηκονθήμερη προθεσμία εντός της οποίας, μεταξύ άλλων, και οι Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης οφείλουν να απαντούν στα αιτήματα των πολιτών, δεν ισχύει επί υποθέσεων που συνάπτονται προς την αναγνώριση απαιτήσεων των πολιτών κατά του Δημοσίου ή, για την ταυτότητα του λόγου, κατά των ν.π.δ.δ. ή Ο.Τ.Α.  ενόψει τούτου, δεν υφίστατο υποχρέωση του αιτούντος Δήμου να απαντήσει εντός 60 ημερών στην προαναφερθείσα αίτηση του ..., με την οποία εζητείτο η επιστροφή του καταβληθέντος ποσού και η αναγνώριση της απαίτησής του κατά του Δήμου. Μη νομίμως, συνεπώς, επεβλήθη το επίδικο πρόστιμο, για το λόγο αυτό που συνάγεται εμμέσως από το δικόγραφο της πρώτης αίτησης και η προσβαλλόμενη απόφαση πρέπει να ακυρωθεί, παρέλκει δε η έρευνα των λοιπών προβαλλομένων λόγων ακυρώσεως.Επειδή, η προσβαλλόμενη πράξη δεν έχει προσκομισθεί από τους διαδίκους, κατά τους ισχυρισμούς, όμως, του αιτούντος, που θεωρούνται ακριβείς, αυτή έχει εκδοθεί την 20.2.1996. Κατόπιν αυτού, συντρέχει περίπτωση διόρθωσης, σύμφωνα με το άρθρο 68 παρ.1 του π.δ. 18/89, της απόφασης 1672/2001 του Δ' Τμήματος υπό πενταμελή σύνθεση, στην οποία ανεγράφη λόγω αριθμητικού λάθους ως ημερομηνία έκδοσης της προσβαλλόμενης πράξης η 20.2.1991 αντί 20.2.1996 (σελίδα 5, στίχος 13).Επειδή, το Δικαστήριο, εκτιμώντας τις περιστάσεις (άρθρο 39 παρ. 1 εδ. β' του π.δ. 18/89), κρίνει ότι το Δημόσιο πρέπει να καταβάλει στον αιτούντα δικαστική δαπάνη ανερχόμενη στο ποσόν των τετρακοσίων εξήντα (460) ευρώ συνολικώς.

Ατομικές διοικητικές πράξεις.Ενόψει της αδιάστικτης διατύπωσης του άρθρου 21 παρ. 1 του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας, κάθε ατομική διοικητική πράξη, είτε αρμοδίως είτε αναρμοδίως εκδοθείσα, μπορεί να ανακαλείται, για οποιονδήποτε λόγο εξωτερικής ή εσωτερικής νομιμότητας, είτε από το όργανο που την εξέδωσε είτε από το όργανο, το οποίο είναι, κατά τον χρόνο της ανάκλησης, αρμόδιο για την έκδοσή της.