ΝΣΚ/157/2001

Δημόσια έργα. Δυνατότητα και προϋποθέσεις του κυρίου του έργου περιορισμού του ποσού του εργολαβικού ανταλλάγματος, το οποίο μπορεί να εκχωρήσει ο ανάδοχος κατασκευής ενός δημοσίου έργου σε Τράπεζες ή Ν.Π.Δ.Δ. α) Αν κατά τη διάρκεια κατασκευής ενός δημοσίου έργου ο ανάδοχος προέβη στην εκχώρηση του εργολαβικού ανταλλάγματος σε αναγνωρισμένη Τράπεζα ή Ν.Π.Δ.Δ. και τηρώντας τη νόμιμη διαδικασία ανήγγειλε αυτή στο Δημόσιο, οι εργαζόμενοι στην κατασκευή του έργου ή οι προμηθευτές υλικών δεν μπορούν να επιτύχουν την ικανοποίηση των απαιτήσεών τους, με την προβλεπόμενη από τα άρθρα 4 και 5 του Ν.4694/30 διαδικασία, αν η αναγγελία της κατασχέσεως εις χείρας του Δημοσίου ως τρίτου έλαβε χώρα μετά την αναγγελία της εκχωρήσεως. β) Αντιθέτως, αν η αναγγελία της κατασχέσεως εις χείρας του Δημοσίου (ως τρίτου) από τους εργαζομένους στην κατασκευή του έργου ή τους προμηθευτές υλικών, προηγήθηκε της αναγγελίας της εκχωρήσεως, το Δημόσιο υποχρεούται να καταβάλλει στους κατασχόντες, ολόκληρο το ποσό του εργολαβικού ανταλλάγματος το οποίο (τυχόν) όφειλε στον ανάδοχο κατά τον παραπάνω χρόνο, αν ήταν μικρότερο από το αντίστοιχο για το οποίο έγινε η κατάσχεση, άλλως το ποσό για το οποίο έγινε η κατάσχεση. γ) Ειδικά, οι αποδοχές των εργαζομένων οι οποίοι απασχολούνται στην κατασκευή του έργου, για τις οποίες συντρέχουν οι προϋποθέσεις του άρθρου 34 παρ.7 του ΠΔ 609/85, ικανοποιούνται απευθείας από τον κύριο του έργου, αν ο ανάδοχος δεν προβεί στην εξόφλησή τους, εντός δεκαπέντε ημερών, από τη γνωστοποίηση της σχετικής όχλησης των εργαζομένων από τον κύριο του έργου προς τον ανάδοχο, ανεξαρτήτως της προηγηθείσας αναγγελίας της εκχωρήσεως του εργολαβικού ανταλλάγματος σε Τράπεζα ή Ν.Π.Δ.Δ., υπό την αυτονόητη βέβαια προϋπόθεση, ότι υπάρχει οφειλή του κυρίου του έργου εκ της κατασκευής του. 2. Για τον προσδιορισμό (και περιορισμό) του ποσού του εργολαβικού ανταλλάγματος το οποίο (μόνο) μπορεί να εκχωρηθεί σε Τράπεζες ή Ν.Π.Δ.Δ. από τον ανάδοχο, απαραίτητη προϋπόθεση είναι να πρόκειται για "ειδικό έργο" ή "ειδική κατηγορία έργων" να προηγηθεί γνωμοδότηση του Συμβουλίου Δημοσίων Εργων, και να εκδοθεί απόφαση του Υπουργού Δημοσίων Εργων με την οποία να καθορίζεται το ποσό αυτό κατά παρέκκλιση των κειμένων διατάξεων και ο σχετικός όρος να περιληφθεί στα τεύχη δημοπράτησης.

ΕΓΓΡΑΦΗ ΕΝΤΟΛΗ (...) από τις διατάξεις των άρθρων 7 παρ. 1 και 6 και 8 παρ. 1 του ν. 1418/84 (Α’ 23) και 34 παρ. 1, 43 παρ. 1, 2, 3, 5 και 7 του π.δ. 609/1985 (Α’ 223) συνάγεται ότι ο ανάδοχος δεν δύναται, κατ’ αρχήν, να προβεί σε τροποποιήσεις ως προς την μορφή του έργου, την ποιότητα, το είδος ή την ποσότητα των εργασιών, όπως αυτά ορίζονται στη σύμβαση, χωρίς προηγούμενη έγγραφη εντολή του κυρίου του έργου και προηγούμενη σύνταξη και έγκριση συγκριτικού πίνακα και, εφόσον απαιτείται, πρωτοκόλλου κανονισμού τιμών μονάδος νέων εργασιών, καθώς και ότι ο ανάδοχος δεν δικαιούται αποζημιώσεως για μεταβολές στο έργο, οι οποίες έγιναν χωρίς προηγούμενη έγγραφη εντολή, έστω και αν αυτές βελτιώνουν το έργο. Από τις ίδιες διατάξεις, όμως, δεν αποκλείεται στον ανάδοχο να ζητήσει κι αυτός τροποποιήσεις, επικαλούμενος την ασφάλεια, την αρτιότητα ή τη λειτουργικότητα του έργου. Και εάν μεν οι τροποποιήσεις αυτές κριθούν αναγκαίες από τα αρμόδια όργανα του κυρίου του έργου, ακολουθούν η σύνταξη και έγκριση συγκριτικού πίνακα και πρωτοκόλλου και η εκτέλεση των σχετικών εργασιών, στην περίπτωση δε κατά την οποία οι σχετικές εργασίες έχουν ήδη εκτελεσθεί, δια της εκ των υστέρων εγκρίσεώς των από τον κύριο του έργου και της συντάξεως συγκριτικού πίνακα και πρωτοκόλλου, αυτές νομιμοποιούνται (βλ. Σ.τ.Ε. 767/2011, 106/2011, 181/2010), εάν δε οι προταθείσες από τον ανάδοχο τροποποιήσεις κριθούν από το δικαστήριο αναγκαίες, τα αρμόδια όργανα του κυρίου του έργου οφείλουν να συντάξουν και να εγκρίνουν συγκριτικό πίνακα και πρωτόκολλο κανονισμού τιμών για τις απαιτούμενες εργασίες, η διαδικασία δε αυτή πρέπει να ακολουθηθεί και όταν οι εργασίες αυτές έχουν ήδη εκτελεσθεί από τον ανάδοχο, χωρίς έγγραφη εντολή του κυρίου του έργου, διότι και στην περίπτωση αυτή, για τον καθορισμό του ανταλλάγματος για τις εργασίες αυτές, απαιτείται η τήρηση της ως άνω διαδικασίας καταρτίσεως συγκριτικού πίνακα και πρωτοκόλλου κανονισμού τιμών μονάδας νέων εργασιών, ενώ για την πληρωμή απαιτείται η διενέργεια επιμετρήσεως και η έγκριση του σχετικού λογαριασμού, ο οποίος αποτελεί την προς τούτο απαιτούμενη πιστοποίηση, σύμφωνα με τα οριζόμενα στα άρθρα 5 παρ. 7 επ. και 8 του ν. 1418/1984 και 38, 40, 43 και 44 του π.δ/τος 609/1985, δεν επιτρέπεται δε στο διοικητικό εφετείο να προβεί αυτό, για πρώτη φορά, σε κρίση περί του ποσού το οποίο οφείλεται στον προσφεύγοντα ανάδοχο για τις εκτελεσθείσες εργασίες (βλ. Σ.τ.Ε 767/2011, 106/2011, 142/2005, 4162/1977 7μ.).(...) Υπό τα ανωτέρω δεδομένα, το δικάσαν δικαστήριο έκανε δεκτό ότι στην προκειμένη περίπτωση μόνη η επίκληση της γεωτεχνικής μελέτης, προκειμένου να αιτιολογηθεί η αναγκαιότητα του προταθέντος από την ανάδοχο τρόπου θεμελίωσης του έργου και επιχώσεως του εσωτερικού και εξωτερικού χώρου, δεν αποδεικνύει ότι οι αρμόδιοι μελετητές του ... δεν γνώριζαν και, επομένως, δεν έλαβαν υπόψη τα πορίσματα της μελέτης αυτής σχετικά με την σύσταση του εδάφους θεμελίωσης και του προϊόντος εκσκαφής, ενόψει τούτου δε κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η αναιρεσείουσα δεν απέδειξε την αναγκαιότητα για την αρτιότητα και την ασφάλεια του έργου των προταθεισών απ’ αυτή πρόσθετων (πέραν των προκυπτουσών από τα συμβατικά στοιχεία της μελέτης) εργασιών και απέρριψε ως αναπόδεικτο το σχετικό λόγο της προσφυγής...Απορρίπτει την κρινόμενη αίτηση.

ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΡΓΑ-ΕΓΓΡΑΦΗ ΕΝΤΟΛΗ-:Επειδή, η αναιρεσιβαλλομένη εδέχθη ότι κατά την έννοια των διατάξεων του άρθρου 8 του ν. 1418/84 ο περιορισμός στην αύξηση της δαπάνης του έργου μέχρι 50% του αρχικού προϋπολογισμού αναφέρεται στον κύριο του έργου, ο οποίος αποκλειστικώς εντός του ορίου αυτού δύναται να εγκρίνει ή να υποδεικνύει νέες πρόσθετες εργασίες στην δημοπρατηθείσα εργολαβία. Για τον ανάδοχο του έργου, ο οποίος θα κληθεί να εκτελέσει τις νέες ή πρόσθετες εργασίες, καθιερώνεται αντίστοιχος υποχρέωση εκτελέσεως των εργασιών αυτών, μόνο αν ευρίσκονται μέσα στο επιτρεπόμενο όριο αυξήσεως του αρχικού προϋπολογισμού. Συνεπώς, αν ο ανάδοχος του έργου εκτελέσει αναιτίως μετά από έγκριση η υπόδειξη του κυρίου του έργου, νέες ή πρόσθετες εργασίες καθ’ υπέρβαση του επιτρεπομένου ορίου της αρχικής δαπάνης του έργου, δικαιούται να εισπράξει το αντίστοιχο αντάλλαγμα βάσει των διατάξεων περί αδικαιολόγητου πλουτισμού.

Δυνατότητα ή μη του Ελληνικού Δημοσίου για την καταβολή εργολαβικού ανταλλάγματος στον ανάδοχο δημοσίου έργου, στην περίπτωση που επί αυτού έχει επιβληθεί συντηρητική κατάσχεση εις χείρας του Ελληνικού Δημοσίου, ως τρίτου, πριν την έκδοση απόφασης του αρμόδιου δικαστηρίου επί της ανακοπής – αγωγής του κατασχόντα για την ακύρωση της αρνητικής δήλωσης της υπηρεσίας, κατά της εις χείρας της επιβληθείσας κατάσχεσης. (...) Η αρμόδια Υπηρεσία του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών δύναται νομίμως να προβεί στην εκκαθάριση και εξόφληση των λογαριασμών προς τον ανάδοχο του έργου, πριν την έκδοση τελεσίδικης δικαστικής απόφασης επί της ανακοπής – αγωγής του κατασχόντα (πλειοψ.).

Εξόφληση του 1ου και τελικού λογαριασμού του έργου «Διαπλάτυνση επαρχιακής οδού». Δαπάνη μη νόμιμη, διότι η κατασκευή, ανακαίνιση και συντήρηση της επαρχιακής οδού ανάγεται στην αρμοδιότητα της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης σύμφωνα με την 3884/5.9.2007 Απόφαση του Γενικού Γραμματέα Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας - Θράκης

Δυνατότητα ανακλήσεως, εκ μέρους του κυρίου δημοσίου έργου, διαταγής που αυτός εξέδωσε προς τον ανάδοχο για τη διακοπή της ενάρξεως των εργασιών κατασκευής του, εν λόγω, έργου.(..)Κατάσταση :  Εκκρεμεί αποδοχή 
Είναι δυνατή, κατά νόμο, η ανάκληση της διαταγής για τη διακοπή της ενάρξεως των εργασιών κατασκευής δημοσίου έργου, την οποία (διαταγή) εξέδωσε και απηύθυνε προς τον ανάδοχο κατασκευής του, εν λόγω έργου, ο κύριος αυτού.

Προγραμματική σύμβαση...Εξάλλου, στο άρθρο 2 προσδιορίζονται αναλυτικά οι υποχρεώσεις των συμβαλλόμενων μερών και στο άρθρο 4 ορίζεται ότι η διάρκεια της σύμβασης αρχίζει από την ημερομηνία της υπογραφής της και λήγει με την ολοκλήρωση του έργου και την παράδοσή του σε πλήρη λειτουργία από το Φορέα Υλοποίησης στον Κύριο του Έργου (βλ. στοιχείο 8 του Παραρτήματος Ι, «Διάρκεια υλοποίησης»: 20 μήνες). Περαιτέρω, για την παρακολούθηση εφαρμογής της σύμβασης, το άρθρο 5 αυτής προβλέπει τη σύσταση Κοινής Επιτροπής και τον τρόπο λειτουργίας της ενώ στο άρθρο 7, υπό τον τίτλο «Ευθύνη Φορέα Υλοποίησης», ορίζεται ότι ο Φορέας Υλοποίησης ευθύνεται καθ’ όλη τη διάρκεια της προγραμματικής σύμβασης έναντι του Κυρίου του Έργου για την καλή εκτέλεση των καθηκόντων του, καθώς και ότι έναντι των τρίτων ο Φορέας Υλοποίησης ευθύνεται εις ολόκληρον με τον Κύριο του Έργου. Επίσης, στο άρθρο 8, υπό τον τίτλο «Εκπροσώπηση», ορίζεται ότι ο Φορέας Υλοποίησης εκπροσωπεί δικαστικώς και εξωδίκως τον Κύριο του Έργου έναντι των τρίτων κατά την ενάσκηση των καθηκόντων του έως τη λήξη της μεταβίβασης της αρμοδιότητας υλοποίησης, ενώ, το άρθρο 9 ρυθμίζει ζητήματα που αφορούν στην επίλυση των, μεταξύ των συμβαλλομένων, διαφορών από την εκτέλεση και ερμηνεία των όρων της σύμβασης. Ακόμα, στο άρθρο 10, υπό τον τίτλο «Μεταφορά/απασχόληση προσωπικού-χρήση υποδομών», προβλέπεται ότι είναι δυνατή η απασχόληση προσωπικού του Κυρίου του Έργου στο Φορέα Υλοποίησης, αποκλειστικά για τις ανάγκες του συγκεκριμένου έργου, καθώς και η παραχώρηση χρήσης ακινήτων, εγκαταστάσεων, μηχανημάτων και μέσων του Κυρίου του Έργου στο Φορέα Υλοποίησης. Εξάλλου, στο άρθρο 11, υπό τον τίτλο «Ειδικοί όροι», ορίζεται, μεταξύ άλλων, ότι απαγορεύεται ρητώς στο Φορέα Υλοποίησης η υποκατάστασή του από τρίτο για την υλοποίηση του έργου, καθώς και ότι όλα τα έγγραφα (σχέδια, μελέτες, στοιχεία, κ.ο.κ.), που θα συνταχθούν από το Φορέα Υλοποίησης (και τους προστηθέντες και αντισυμβαλλομένους του) στο πλαίσιο εκτέλεσης της προγραμματικής και των συμβάσεων που θα υπογράψει ο Φορέας Υλοποίησης στο πλαίσιο υλοποίησης του έργου, θα ανήκουν στην ιδιοκτησία του Κυρίου του Έργου.Με τα δεδομένα αυτά το, υποβληθέν για έλεγχο, σχέδιο σύμβασης μεταξύ του Δήμου ... και της Δημοτικής Επιχείρησης Ύδρευσης – Αποχέτευσης ..., που επισυνάπτεται στην παρούσα Πράξη και αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της, έχει το ελάχιστο κατά νόμο περιεχόμενο και, ως εκ τούτου, δεν συντρέχει νόμιμος λόγος που να κωλύει την υπογραφή του.

ΑΝΑΚΛΗΘΗΚΕ ΜΕ ΤΗΝ ΕΣ/ΤΜ.6/739/2019

Ερωτάται: α) Αν, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 53 του ν. 3669/2008 (που κωδικοποιεί τις αντίστοιχες διατάξεις των άρθρων 5 παρ. 10 του ν. 1418/1984 και 40 του π.δ/τος 609/1985) γεννάται υποχρέωση καταβολής από το Δημόσιο, ως κύριο του έργου, τόκων υπερημερίας εξαιτίας καθυστέρησης εξόφλησης λογαριασμού δημοσίου έργου, στην περίπτωση που κατά χρόνο υποβολής του λογαριασμού στη Διευθύνουσα Υπηρεσία για έλεγχο και έγκριση, αλλά και περαιτέρω για πληρωμή, ο ανάδοχος δεν προσκομίζει όλα τα απαιτούμενα δικαιολογητικά πληρωμής και β) σε περίπτωση που κριθεί ότι η έγκριση μεταγενέστερου λογαριασμού που ...(..)Κατάσταση :  Αποδεκτή 
α) Το Δημόσιο, ως κύριος του έργου δεν κατέστη υπερήμερο, και ως εκ τούτου δεν υπέχει υποχρέωση καταβολής τόκων υπερημερίας επί του καθυστερούμενου ποσού του 54ου λογαριασμού του έργου «Ολοκλήρωση Κατασκευής Κόμβου Κ1 και των Συνδέσεων της Ευρείας Παράκαμψης Πατρών (Ε.Π.Π.) με τη Ν.Ε.Ο. και Π.Ε.Ο. Κορίνθου- Πατρών από χ.θ. 0+000 έως χ.θ.1+050 της Ε.Π.Π.», για όσο χρόνο διαρκούσε η παράλειψη του αναδόχου να υποβάλει στη Δ.Υ. ή και στην υπηρεσία πληρωμής τα αποδεικτικά πληρωμής των προβλεπομένων στη διάταξη του άρθρου 37 παρ. 6 του ν. 3669/2008 (αντίστοιχη διάταξη του του άρθρου 34 παρ. 5 του π.δ. 609/1985) φόρων, ασφαλιστικών κρατήσεων και λοιπών νομίμων επιβαρύνσεων και συγκεκριμένα α) των αποδείξεων πληρωμής των νομίμων κρατήσεων υπέρ του ΤΣΜΕΔΕ, ΕΜΠ και των λοιπών πολυτεχνικών σχολών, β) της κράτησης 6%ο υπέρ του ΤΣΜΕΔΕ καθώς και της εισφοράς 2% κατ’ άρθρο 7 παρ. 1 περ. β1 και ιη αντίστοιχα του α.ν. 2326/1940, γ) του διπλότυπου είσπραξης του παρακρατούμενου φόρου 3% επί της αξίας του έργου κατ’ άρθρο 64 παρ.1 δ’ του ν. 4172/2013, δ) του τιμολογίου για το ποσό του λογαριασμού καθώς και ε) επικαιροποιημένης βεβαίωσης φορολογικής ενημερότητας, μετά τη λήξη της αρχικώς υποβληθείσας (ομόφωνα). β) Η έγκριση από τη Δ.Υ. του 55ου λογαριασμού του παραπάνω έργου, ο οποίος περιλαμβάνει τόκους υπερημερίας του κυρίου του έργου για καθυστέρηση στην εξόφληση του 54ου λογαριασμού έγινε μη νόμιμα και επομένως επιβάλλεται η ανάκλησή της από την ίδια, ως αρμοδίου οργάνου, για λόγους που ανάγονται στη νομιμότητα αυτής και επιπλέον για λόγους δημοσίου συμφέροντος, κατ’ εφαρμογή των γενικών αρχών ανάκλησης των διοικητικών πράξεων (ομόφωνα).

Συμβάσεις δημοσίων έργων – Ζητήματα σχετικά με τη διαδικασία και τα απαιτούμενα για την πληρωμή του αναδόχου του έργου δικαιολογητικά 1) Στις συμβάσεις δημοσίων έργων που διέπονται από τις διατάξεις του ν. 4412/2016 (και ενόψει του γεγονότος ότι δεν δίδεται συγκεκριμένο ιστορικό), δεν απαιτείται να συνοδεύονται οι υποβαλλόμενοι (από τον ανάδοχο και προς τη Διευθύνουσα Υπηρεσία) προς έγκριση λογαριασμοί από δικαιολογητικά πληρωμής (φορολογική και ασφαλιστική ενημερότητα και αποδείξεις κρατήσεων). Η προσκόμιση των δικαιολογητικών αυτών αποτελεί προϋπόθεση για την έκδοση της εντολής πληρωμής των λογαριασμών. Εφόσον δεν προσκομισθούν, δεν καθίσταται υπερήμερος ο κύριος του έργου. Το τιμολόγιο πληρωμής ειδικότερα μπορεί να προσκομίζεται μεταγενέστερα, κατά την εκταμίευση (την είσπραξη του ποσού της πιστοποίησης). 2) Στις συμβάσεις δημοσίων έργων που διέπονται από τις διατάξεις του ν. 3669/2008, δεν απαιτείται η έκδοση από τον ανάδοχο τιμολογίου για τις πιστοποιηθείσες εργασίες του υποβληθέντος λογαριασμού, προκειμένου να εκδοθεί από την διευθύνουσα υπηρεσία εντολή πληρωμής του λογαριασμού, επομένως καθίσταται υπερήμερος ο κύριος του έργου εφόσον δεν εκδίδει τέτοια εντολή πληρωμής. Το τιμολόγιο μπορεί να προσκομίζεται κατά την εκταμίευση, δηλαδή κατά την είσπραξη του ποσού της πιστοποίησης. 3) Οι συνέπειες της υπερημερίας του κυρίου του έργου λόγω μη εξόφλησης του λογαριασμού αν και ο ανάδοχος προσκόμισε όλα τα απαιτούμενα από το νόμο δικαιολογητικά, αφορούν σε όλα τα δικαιώματα του αναδόχου που προβλέπονται από τις διατάξεις του ν. 3669/2008, δηλαδή α) στο δικαίωμά του για καταβολή αποζημίωσης για θετικές ζημίες β) στο δικαίωμά του για καταβολή τόκου υπερημερίας και γ) στο δικαίωμά του να ζητήσει τη διακοπή των εργασιών και την διάλυση της σύμβασης υπό τις ειδικότερες προϋποθέσεις που τάσσουν οι σχετικές διατάξεις του ν. 3669/2008 (ομοφ.)

Από τις ανωτέρω διατάξεις συνάγεται ότι ο ανάδοχος δεν δύναται, κατ’ αρχήν, να προβεί σε τροποποιήσεις ως προς την μορφή του έργου, την ποιότητα, το είδος ή την ποσότητα των εργασιών, όπως αυτά ορίζονται στη σύμβαση, χωρίς προηγούμενη έγγραφη εντολή του κυρίου του έργου και προηγούμενη σύνταξη και έγκριση συγκριτικού πίνακα και, εφ’ όσον απαιτείται, πρωτοκόλλου κανονισμού τιμών μονάδος νέων εργασιών, καθώς και ότι ο ανάδοχος δεν δικαιούται αποζημιώσεως για μεταβολές στο έργο, οι οποίες έγιναν χωρίς προηγούμενη έγγραφη εντολή, έστω και αν αυτές βελτιώνουν το έργο. Επομένως, η σύνταξη και έγκριση του συγκριτικού πίνακα και του πρωτοκόλλου κανονισμού τιμής μονάδος νέων εργασιών πρέπει, κανονικώς, να προηγούνται της εκτελέσεως των νέων εργασιών. Από τις ίδιες διατάξεις, όμως, δεν αποκλείεται νέες εργασίες που εκτελέσθηκαν χωρίς έγγραφη διαταγή και χωρίς να συντρέχουν οι προϋποθέσεις του επείγοντος να κριθούν από τα αρμόδια όργανα του κυρίου του έργου ως αναγκαίες, οπότε οι εργασίες αυτές νομιμοποιούνται δια της εκ των υστέρων συντάξεως και εγκρίσεως συγκριτικού πίνακα και πρωτοκόλλου καθορισμού τιμής μονάδος νέων εργασιών (βλ. Σ.τ.Ε. 4162/1997 επταμ., 3306/1997 επταμ.).