ΕΣ/ΤΜΗΜΑ ΕΒΔΟΜΟ/1092/2025

Η απόφαση 1178/2025 του Έβδομου Τμήματος του Ελεγκτικού Συνεδρίου απορρίπτει την προσφυγή ανάκλησης της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας κατά της 209/2025 Πράξης του Στ’ Κλιμακίου, η οποία έκρινε ότι κωλύεται η υπογραφή της σύμβασης για την προμήθεια και εγκατάσταση συστήματος υδρογόνου, φωτοβολταϊκών και σταθμού ανεφοδιασμού. Το Τμήμα έκρινε ότι αίρονται οι δύο πρώτες πλημμέλειες του Κλιμακίου (ασάφεια οικονομικού αντικειμένου και απόκλιση προϋπολογισμού). Ωστόσο, διατήρησε την κρίση για την ύπαρξη ουσιώδους πλημμέλειας λόγω: α) της έλλειψης στοιχείων ωριμότητας για την αδειοδότηση (ίδρυση/λειτουργία) και την ασάφεια της χωροθέτησης του πρατηρίου υδρογόνου, και β) του μη νόμιμου όρου της διακήρυξης (άρθρο 2.2.6) που απαιτούσε η εμπειρία των υποψηφίων να έχει αποκτηθεί αποκλειστικά σε δημόσιους φορείς, όρος που κρίθηκε ότι περιόριζε υπέρμετρα τον ελεύθερο ανταγωνισμό. Ως εκ τούτου, η υπογραφή του σχεδίου σύμβασης κωλύεται.

Η απόφαση 1091/2025 του Εβδόμου Τμήματος του Ελεγκτικού Συνεδρίου απορρίπτει την προσφυγή της ένωσης οικονομικών φορέων «...» κατά της Πράξης 167/2025 του Ε΄ Κλιμακίου. Η προσβαλλόμενη Πράξη έκρινε ότι κωλύεται η υπογραφή της σύμβασης για το έργο του Δήμου Καρδίτσας, επειδή η προσφορά της ένωσης ήταν απαράδεκτη λόγω μη δήλωσης όλων των απαιτούμενων πληροφοριών σχετικά με τη σύνθεση της ένωσης, ιδίως όσον αφορά την έκταση συμμετοχής και την κατανομή της αμοιβής μεταξύ των μελών της. Το Τμήμα συμφώνησε ότι οι δηλώσεις στα ΕΕΕΣ ήταν ελλιπείς. Αν και έκρινε ότι η αναθέτουσα αρχή έπρεπε να είχε ζητήσει περαιτέρω διευκρινίσεις, καθώς η έλλειψη ήταν επιδεκτική συμπλήρωσης κατά το άρθρο 102 του ν. 4412/2016, διαπίστωσε ότι, επειδή η αρχή δεν εφάρμοσε αυτή τη διαδικασία, ο διακωλυτικός λόγος παραμένει. Ως εκ τούτου, η προσφυγή απορρίφθηκε, και η Πράξη 167/2025 δεν ανακλήθηκε, διατάσσοντας την κατάπτωση του παραβόλου.

Η απόφαση 1275/2025 του Ελεγκτικού Συνεδρίου απορρίπτει την προσφυγή ανάκλησης της Περιφέρειας Κρήτης κατά της 215/2025 πράξης του ΣΤ΄ Κλιμακίου, η οποία έκρινε ότι κωλύεται η υπογραφή σύμβασης προμήθειας υλικών δακοκτονίας για το πρόγραμμα του 2025 (προϋπολογισμού 3.286.784,30 ευρώ πλέον ΦΠΑ). Το Δικαστήριο έκρινε ότι η Περιφέρεια Κρήτης δεν είχε την αρμοδιότητα διενέργειας της προμήθειας, καθώς αυτή έχει περιέλθει αποκλειστικά στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, σύμφωνα με τον ν. 4597/2019. Απέρριψε τους ισχυρισμούς περί συντρέχουσας αρμοδιότητας ή επιτακτικής ανάγκης. Επίσης, έκρινε ότι η Περιφέρεια μη νομίμως χρησιμοποίησε πιστώσεις από τους Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους για την προμήθεια αυτή.
Τέλος, επιβεβαίωσε την έλλειψη τεκμηρίωσης των προκηρυχθεισών ποσοτήτων υλικών ανά Περιφερειακή Ενότητα (λόγω ασυμφωνίας στον υπολογισμό των στρεμμάτων) και εν μέρει της προϋπολογισθείσας δαπάνης για το Τμήμα 4 του διαγωνισμού. Επομένως, οι διαπιστωθέντες διακωλυτικοί λόγοι σύναψης της σύμβασης εξακολουθούν να συντρέχουν.

Η απόφαση 1165/2025 του Εβδόμου Τμήματος του Ελεγκτικού Συνεδρίου απέρριψε την προσφυγή του Γ.Ν.Α. «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ» που ζητούσε την ανάκληση της Πράξης 169/2025 του ΣΤ΄ Κλιμακίου, η οποία κώλυε την υπογραφή σύμβασης για την προμήθεια «αυτοματοποιημένου συστήματος αποθήκευσης και διαχείρισης φαρμάκων και αναλωσίμων» (προϋπολογισμού 4.017.000 ευρώ). Το Τμήμα έκρινε, κατά πλειοψηφία, ότι η προϋπολογισθείσα δαπάνη δεν τεκμηριώθηκε επαρκώς, καθώς βασίστηκε αποκλειστικά σε ενδεικτικές τιμές από μία εταιρεία για ένα συγκεκριμένο μοντέλο, χωρίς ουσιαστική συγκριτική έρευνα αγοράς. Αν και το Τμήμα έκρινε μη ουσιώδη την πλημμέλεια σχετικά με τα έτη αναφοράς (2020-2022 αντί 2021-2023) για την οικονομική και τεχνική επάρκεια, η ανεπαρκής τεκμηρίωση της δαπάνης αποτελεί ουσιώδη πλημμέλεια και λόγο διακωλυτικό της υπογραφής της σύμβασης, οδηγώντας στην απόρριψη της προσφυγής.
ΑΝΑΘΕΩΡΗΘΗΚΕ ΜΕ ΤΗΝ ΕΣ/ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ/1356/2025

Η Απόφαση 1093/2025 του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά την προσφυγή του Δήμου Ορεστιάδας κατά της 135/2025 Πράξης προσυμβατικού ελέγχου του ΣΤ΄ Κλιμακίου, η οποία έκρινε ότι κωλύεται η υπογραφή σύμβασης για την προμήθεια υγρών καυσίμων και ελαιολιπαντικών (Ομάδες Γ, Δ και Ε). Το Κλιμάκιο είχε θέσει διακωλυτικούς λόγους λόγω ανεπαρκούς τεκμηρίωσης ποσοτήτων και προϋπολογισθέντων τιμών μονάδας. Το Έβδομο Τμήμα, αφού εξέτασε τα συμπληρωματικά στοιχεία και τις διευκρινίσεις που υπέβαλε ο Δήμος, συμπεριλαμβανομένης της αιτιολόγησης των ποσοτήτων – ιδίως για τα βιοαποικοδομήσιμα λιπαντικά (Ομάδα Δ) σε συμμόρφωση με την ΚΥΑ 14900/8.2.2021 – και τη δικαιολόγηση των αυξητικών αποκλίσεων τιμών μέσω συγκριτικών στοιχείων από άλλους Δήμους, έκρινε ότι η τεκμηρίωση ήταν επαρκής. Επίσης, ο Δήμος διόρθωσε το σχέδιο σύμβασης προσθέτοντας ρήτρα αναπροσαρμογής τιμής. Κατόπιν αυτών, το Τμήμα δέχτηκε την προσφυγή, ανακάλεσε την προσβαλλόμενη Πράξη και αποφάνθηκε υπέρ της υπογραφής της σύμβασης.

Η απόφαση 1290/2025 του Εβδόμου Τμήματος του Ελεγκτικού Συνεδρίου δέχεται την προσφυγή της εταιρείας «...Α.Ε.» και ανακαλεί την 319/2025 Πράξη του Ζ΄ Κλιμακίου, κρίνοντας ότι δεν κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου σύμβασης για το έργο «Υλοποίηση έργων Συμβούλου Υγείας και ανάπτυξη πλατφόρμας HEALTHFLIX». Το Τμήμα έκρινε βάσιμους τους λόγους ανάκλησης. Συγκεκριμένα, διαπίστωσε ότι η τεκμηρίωση της προϋπολογισθείσας δαπάνης (συνολικού ύψους 10.150.950 ευρώ) ήταν πλήρης, βάσει των στοιχείων που υποβλήθηκαν για τη χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης. Επίσης, αποφάνθηκε ότι η απλή παράταση της προθεσμίας υποβολής προσφορών, χωρίς ουσιώδη τροποποίηση των όρων της διακήρυξης, δεν απαιτεί την εξ υπαρχής τήρηση των κανόνων δημοσιότητας της αρχικής διακήρυξης.

Η απόφαση 1284/2025 του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά την προσφυγή ανάκλησης του Δήμου Καρπάθου κατά της 44/2025 Πράξης προσυμβατικού ελέγχου του Επιτρόπου στην Π.Ε. Ρόδου, με την οποία κωλύθηκε η υπογραφή σύμβασης για την «Προμήθεια υγρών καυσίμων και λιπαντικών» για τα έτη 2025 και 2026. Ο Επίτροπος είχε κρίνει ότι υπήρχε μη επαρκής τεκμηρίωση των ποσοτήτων πετρελαίου κίνησης, θέρμανσης και αμόλυβδης βενζίνης, κατά παράβαση του άρθρου 45 του ν. 4412/2016. Το Έβδομο Τμήμα δέχθηκε την προσφυγή, κρίνοντας ότι η τεκμηρίωση για το πετρέλαιο κίνησης και την αμόλυβδη βενζίνη ήταν επαρκής λόγω της σημαντικής αύξησης του στόλου οχημάτων του Δήμου. Αν και διαπίστωσε πλημμέλεια στην τεκμηρίωση για το πετρέλαιο θέρμανσης και τα αντλιοστάσια, την χαρακτήρισε μη ουσιώδη καθώς οι ποσότητες ήταν ενδεικτικές σε μειοδοτικό διαγωνισμό. Τέλος, έκρινε ότι η τεκμηρίωση για τα λιπαντικά ήταν επαρκής. Ως εκ τούτου, η πληττόμενη Πράξη ανακλήθηκε και αποφασίστηκε υπέρ της υπογραφής του σχεδίου σύμβασης.

Επιδιώκεται η αναθεώρηση της 886/2025 απόφασης του Εβδόμου Τμήματος του Ελεγκτικού Συνεδρίου.(...)Ως προς τον όρο περί πιστοληπτικής ικανότητας, η κρίση περί μη νομιμότητας αυτού δεν συνιστά επέκταση του ανώτατου ορίου (διπλάσιου της εκτιμώμενης αξίας της σύμβασης) της απαίτησης περί ετήσιου κύκλου εργασιών και σε άλλες απαιτήσεις οικονομικής και χρηματοοικονομικής επάρκειας και τεχνικής καταλληλότητας, όπως εσφαλμένως υπολαμβάνει το προσφεύγον Ελληνικό Δημόσιο, αλλά συνιστά έλεγχο των άκρων ορίων της διακριτικής ευχέρειας της αναθέτουσας αρχής και δη έλεγχο της αιτιολογίας της επιλογής συγκεκριμένων κριτηρίων σε σχέση με τα αντικειμενικά δεδομένα που προκύπτουν από το φυσικό και οικονομικό αντικείμενο της υπό ανάθεση σύμβασης. Συνεπώς, υφίσταται υποχρέωση ειδικής και επαρκούς αιτιολόγησης από την αναθέτουσα αρχή των επιλογών της αναφορικά με τις απαιτήσεις της για τη διασφάλιση της οικονομικής και τεχνικής καταλληλότητας των υποψηφίων να εκτελέσουν τη σύμβαση. Ενόψει τούτου, η απαίτηση πιστοδοτικής ικανότητας του αναδόχου ποσού 3.000.000 ευρώ κατ’ ελάχιστον δεν δικαιολογείται από την ανάγκη διασφάλισης της ικανότητάς του να καταβάλλει μισθούς και ασφαλιστικές εισφορές του προσωπικού σε συνεχή και μακροχρόνια βάση (όση και η διάρκεια της σύμβασης), διότι στα στοιχεία της οικονομικής του προσφοράς περιλαμβάνεται το μισθοδοτικό κόστος των εργαζομένων του, το κόστος των αναλωσίμων και το εργολαβικό του όφελος, από τα οποία προκύπτει ότι η σύμβαση μπορεί να εκτελεσθεί από αυτόν και να του αποφέρει κέρδος, ενώ ο ίδιος έχει συμπληρώσει τον ΠΙΝΑΚΑ Γ΄ σχετικά με τα στοιχεία του άρθρου 68 του ν. 3863/2010 και έχει δεσμευθεί να τηρεί απαρέγκλιτα τις ισχύουσες διατάξεις της εργατικής και ασφαλιστικής νομοθεσίας, καθώς και της νομοθεσίας περί υγείας και ασφάλειας των εργαζομένων και πρόληψης επαγγελματικού κινδύνου. Περαιτέρω, σε περίπτωση συνδρομής απρόβλεπτων αναγκών, δύναται να συναφθεί συμπληρωματική σύμβαση (άρθρα 132 παρ. 1 περ. β) και 156 παρ. 1 περ. β) του ν. 4412/2016).(...)Κατόπιν τούτων, η κρινόμενη προσφυγή αναθεώρησης και η υπέρ αυτής ασκηθείσα παρέμβαση πρέπει να απορριφθούν. 

Το Έβδομο Τμήμα του Ελεγκτικού Συνεδρίου έκανε δεκτή την προσφυγή του Εθνικού Οργανισμού Παροχής Υπηρεσιών Υγείας (ΕΟΠΥΥ) και ανέτρεψε την Πράξη 13/2025 της Επιτρόπου που κώλυε την υπογραφή σύμβασης για την παροχή υπηρεσιών κατάρτισης Εγχειριδίου Διαδικασιών και Έκθεσης βαθμολόγησης κινδύνων (Risk Assessment), αξίας 1.650.000,00 ευρώ. Το Δικαστήριο έκρινε ότι ο προϋπολογισμός της σύμβασης τεκμηριώθηκε επαρκώς με ανάλυση κόστους. Επίσης, έκρινε νόμιμο τον περιορισμό της απαιτούμενης εμπειρίας αποκλειστικά στον δημόσιο τομέα, λόγω της ιδιαιτερότητας του αντικειμένου που απαιτεί γνώση ειδικού κανονιστικού πλαισίου (π.χ. ν. 4795/2021, Δημόσιο Λογιστικό). Τέλος, έκρινε νόμιμο το κριτήριο ανάθεσης που αφορούσε την αξιολόγηση των προσόντων της Ομάδας Έργου, καθώς πρόκειται για σύμβαση διανοητικής φύσης, και ότι δεν συντρέχουν λόγοι αποκλεισμού του αναδόχου παρά τη δήλωση ποινικής ρήτρας ήσσονος σημασίας.

Αναβάθμιση Ψηφιακών Υπηρεσιών της Γενικής Διεύθυνσης Μεταφορών και Επικοινωνιών:	1. Με τα δεδομένα αυτά και σύμφωνα με τις νομικές σκέψεις που προηγήθηκαν (βλ. σκέψεις 5, 6 και 8), το Κλιμάκιο κρίνει ότι μη νομίμως αποκλείστηκε από τον διαγωνισμό η εταιρεία «…..», η οποία για τη στελέχωση των επίμαχων ρόλων της Ομάδας Έργου και την πλήρωση του σχετικού κριτηρίου επιλογής κατέφυγε σε δάνεια εμπειρία, ήτοι σε στήριξη σε τρίτους οικονομικούς φορείς, υπάλληλοι των οποίων τυγχάνουν τα προτεινόμενα μέλη αυτής (Ομάδας Έργου). Τούτο διότι, ουδόλως προκύπτει από το όλο περιεχόμενο της διακήρυξης κατά τρόπο μη επιδεχόμενο αμφισβήτησης ότι για τους εν λόγω ρόλους απαγορεύεται η στήριξη στις ικανότητες τρίτου και συνακόλουθα ότι τα σχετικά καθήκοντα πρέπει να εκτελεστούν από τον ίδιο τον ανάδοχο. Η δε φράση «υπάλληλος του υποψηφίου αναδόχου» της παραγράφου 2.2.6 στ. β΄, που περιλαμβάνεται σε δεκατρείς από τους δεκαέξι ρόλους της Ομάδας Έργου, δηλωτική του τρόπου απασχόλησης του εργαζομένου στον εργοδότη του, δεν δύναται, ελλείψει σαφούς πρόβλεψης στη διακήρυξη, να στηρίξει τέτοια κρίση, δεδομένου μάλιστα ότι η παράγραφος 2.2.8.1 της τελευταίας αναφέρεται ρητά στη δυνατότητα των υποψηφίων να στηριχθούν στην ικανότητα τρίτων για την πλήρωση του κριτηρίου της παραγράφου 2.2.6, χωρίς αναφορά σε οποιαδήποτε εξαίρεση ή απόκλιση. Προσέτι δε η πρόβλεψη της σχετικής απαγόρευσης δεν δύναται να συναχθεί με βεβαιότητα ούτε από τη διευκρίνιση «Όπου, υπάλληλοι του υποψηφίου Αναδόχου θεωρούνται οι υπάλληλοι με εξαρτημένη σχέση εργασίας με τον υποψήφιο Ανάδοχο. Για την απόδειξη της εξαρτημένης σχέσης εργασίας απαιτείται το έντυπο Ε4 πληροφοριακού συστήματος «ΕΡΓΑΝΗ» του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων για το απασχολούμενο προσωπικό στην επιχείρηση», η οποία προσδιορίζει την έννοια του «υπαλλήλου» και το αποδεικτικό μέσο που πρέπει να υποβληθεί σχετικώς. Εξάλλου, η εν λόγω απαγόρευση όσον αφορά τους κρίσιμους ως άνω ρόλους δεν συνάγεται ευκρινώς ούτε από την αντιπαραβολή αυτών με τους λοιπούς ρόλους, καθώς η απαίτηση να εκτελεστούν τα συγκεκριμένα καθήκοντα από τον ίδιο τον ανάδοχο θα πρέπει να προβλέπεται με σαφήνεια και χωρίς αμφισημία και να αιτιολογείται από την αναθέτουσα αρχή, προκειμένου να μπορεί να ελεγχθεί αν είναι σύμφωνη με την αρχή της αναλογικότητας. Συνεπώς, με μη νόμιμη αιτιολογία η Επιτροπή Διαγωνισμού απέρριψε την προσφορά της εταιρείας «Uni Systems ΜΑΕ». Σε κάθε περίπτωση, ακόμη και εάν ήθελε γίνει δεκτό ότι ο επίμαχος όρος έχει πράγματι το περιεχόμενο που του αποδίδει η Αναθέτουσα Αρχή, ήτοι ότι για τους συγκεκριμένους ρόλους, οι οποίοι, μάλιστα, αφορούν και το μεγαλύτερο μέρος της Ομάδας Έργου, δεν μπορεί ο υποψήφιος ανάδοχος να στηριχθεί σε τρίτο και θα πρέπει τα σχετικά καθήκοντα να εκτελεστούν από τον ίδιο, αυτός παρίσταται κατά την κρίση του Κλιμακίου μη νόμιμος. Τούτο, κατ’ αρχάς, διότι η σχετική απαγόρευση δεν προβλέπεται κατά τρόπο σαφή και αναντίρρητο στην οικεία διακήρυξη, ώστε να μπορεί να γίνει αντιληπτή από τους ενδιαφερόμενους και να ερμηνευτεί από αυτούς με ομοιόμορφο τρόπο, όπως επιβάλλουν οι αρχές της διαφάνειας και της ίσης μεταχείρισης. Τυχόν δε ασάφειες της διακήρυξης δεν δύνανται να ερμηνεύονται σε βάρος των διαγωνιζομένων. Επιπροσθέτως, η σχετική επιλογή της Αναθέτουσας Αρχής θα πρέπει, όπως προαναφέρθηκε, να αιτιολογείται και να είναι ανάλογη με το αντικείμενο της οικείας σύμβασης, καθόσον περιορίζει τον ανταγωνισμό, στη διεύρυνση του οποίου αποσκοπεί η διάταξη του άρθρου 78 του ν. 4412/2016. Στην προκειμένη, όμως, περίπτωση δεν προκύπτει προδήλως ότι το αντικείμενο της ελεγχόμενης σύμβασης παρουσιάζει, ως εκ της φύσης του, τέτοιες ιδιαιτερότητες και δη ότι τα επίμαχα στελέχη ασκούν καθήκοντα κρίσιμα, κατά την έννοια του άρθρου 78 παρ. 2 του ν. 4412/2016, ώστε να καθίσταται δικαιολογημένη η σχετική πρόβλεψη, ούτε η αναθέτουσα αρχή έχει διαλάβει οποιαδήποτε αιτιολογία περί τούτου στα έγγραφα της σύμβασης.   ΔΕΝ ΑΝΑΚΛΗΘΗΚΕ ΜΕ ΤΗΝΕΣ/ΤΜ.ΕΒΔΟΜΟ/1194/2023