ΕΣ/ΤΜ.ΜΕΙΖ-ΕΠΤΑΜ.ΣΥΝΘ/3412/2014

Ολοκλήρωση μελετών παράκαμψης..ζητείται η αναθεώρηση της 4234/2015 απόφασης του VI Τμήματος του Ελεγκτικού Συνεδρίου..Με τα δεδομένα αυτά και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στη σκέψη ΙΙΙ της παρούσας απόφασης, το Τμήμα Μείζονος-Επταμελούς Σύνθεσης κρίνει ότι το VI Τμήμα, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, (4234/2015 )με την οποία έγινε, κατ’ αρχάς, δεκτό ότι η ρύθμιση του άρθρου 109 του ν. 4199/2013, ενόψει της αναδρομικής ισχύος αυτής, καθώς και της εφαρμογής της ακόμη και στις μελέτες που είχαν απενταχθεί από το κοινοτικό πρόγραμμα, παρείχε τη δυνατότητα επανυποβολής στο Κλιμάκιο προς έλεγχο της επίμαχης συμπληρωματικής σύμβασης μελετών, ορθώς έκρινε, περαιτέρω, ότι αλυσιτελώς γινόταν επίκληση της ίδιας διάταξης για τη νομιμότητα της σύναψης της εν λόγω σύμβασης, για το λόγο ότι εξακολουθούσε να υφίσταται ως πλημμέλεια που κώλυε την υπογραφή της, η εκφερθείσα αρχικά με την 313/2012 Πράξη του Ζ΄ Κλιμακίου, υιοθετηθείσα μεταγενέστερα με τη 2792/2012 απόφαση του VI Tμήματος και μη ανατραπείσα τελικά με τη 3463/2012 απόφαση του Τμήματος Μείζονος-Επταμελούς Σύνθεσης «απολύτως δεσμευτική κρίση» ότι ο 1ος Συγκριτικός Πίνακας της υπό έλεγχο συμπληρωματικής σύμβασης μελετών εγκρίθηκε μετά την παρέλευση και της οριακής προθεσμίας περαίωσης του αντικειμένου της κύριας (αρχικής) σύμβασης. Και τούτο, διότι τόσο από την άνω Πράξη του Κλιμακίου, αλλά και από τις προαναφερόμενες αποφάσεις των Τμημάτων, προκύπτει με σαφήνεια ότι εκφέρθηκε σχετική κρίση ικανή να στηρίξει αυτοτελώς το διατακτικό αυτών -ήτοι ανεξαρτήτως της διαπιστωθείσας πλημμέλειας της έλλειψης της απαιτούμενης από την περ. β΄ της παρ. 1 του άρθρου 29 του ν. 3316/2005 προϋπόθεσης της συνδρομής απρόβλεπτων περιστάσεων για τη νόμιμη σύναψη συμπληρωματικής σύμβασης- και, ως εκ τούτου, δυνάμενη να θεωρηθεί «δεσμευτική» για τους τυχόν επιλαμβανόμενους, στο πλαίσιο επανυποβολής της σύμβασης αυτής στον προσυμβατικό έλεγχο, δικαστικούς σχηματισμούς, τα οποία δεν μπορούν να αποστούν από το ήδη οριστικώς και μη δυνάμενο να ανατραπεί, άρα αμετακλήτως, κριθέν αυτό ζήτημα, απορριπτομένων ως αβασίμων των περί του αντιθέτου ισχυρισμών της κρινόμενης αίτησης..πρέπει να απορριφθεί η κρινόμενη αίτηση αναθεώρησης ως απαράδεκτη

Δεν θεωρούνται συμπληρωματικές οι εργασίες που αφορούν στην επέκταση του τεχνικού αντικειμένου του έργου ή στη βελτίωση της ποιότητάς του με ανώτερα ποιοτικώς υλικά ή με μεθόδους μη προδιαγραφόμενες στα οικεία συμβατικά τεύχη διότι είναι ανεπίτρεπτη η εκ των υστέρων μεταβολή του αντικειμένου του έργου καθόσον δεν ήταν γνωστή στο σύνολο των διαγωνιζομένων κατά την υποβολή της προσφοράς τους και δεν αποτέλεσε τη βάση της διαδικασίας αναδείξεως αναδόχου (Αποφάσεις Τμήματος Μείζονος - Επταμελούς Σύνθεσης 3205/2011, 3030/2011, Απόφαση VI Τμήματος 2069/2010, Πράξεις VI Τμήματος 108/2007, 232/2006, 216/2006, 197/2006, 192/2006, 98/2006). Οι ως άνω διατάξεις, λόγω του εξαιρετικού χαρακτήρα τους, πρέπει να ερμηνεύονται στενά, το δε βάρος αποδείξεως της συνδρομής των έκτακτων και απρόβλεπτων περιστάσεων φέρει η αναθέτουσα αρχή (Δ.Ε.Ε. στην υπόθεση C-601/10, Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά Ελληνικής Δημοκρατίας). Ως απρόβλεπτες περιστάσεις νοούνται αιφνίδια πραγματικά γεγονότα, τα οποία δεν ανάγονται στο χρόνο καταρτίσεως της αρχικής συμβάσεως και τα οποία, παρότι η μελέτη (οριστική ή προμελέτη), με βάση την οποία προσδιορίσθηκε το τεχνικό αντικείμενο του έργου, υπήρξε κατά το δυνατόν πλήρης και ακριβής, αντικειμενικά δεν μπορούσαν να προβλεφθούν, σύμφωνα με τους κανόνες της ανθρώπινης εμπειρίας και λογικής ώστε να ενταχθούν στο αρχικό έργο και την ήδη συναφθείσα σύμβαση (Απόφαση Τμήματος Μείζονος – Επταμελούς Σύνθεσης 3205/2011, Αποφάσεις VI Τμήματος 2726/2010, 2506/2009, 1780/2009, Πράξεις VI Τμήματος 52/2007, 106/2003). Η απόφαση του αρμοδίου οργάνου περί προσφυγής στην εξαιρετική αυτή διαδικασία της απευθείας αναθέσεως μέσω καταρτίσεως συμπληρωματικής συμβάσεως, ως εκ της φύσεώς της, πρέπει να είναι ειδικώς και επαρκώς αιτιολογημένη, προκειμένου να καθίσταται εφικτός ο έλεγχος της συνδρομής των αναγκαίων για την κατάρτισή της προϋποθέσεων (Αποφάσεις VI Τμήματος 2066/2010, 286/2010, 285/2010, 136/2010). Τέλος, με το ποσό του κονδυλίου των απροβλέπτων της αρχικής συμβάσεως δύνανται να καλυφθούν εργασίες, οι οποίες προκύπτουν από τη μεταβολή του νομοθετικού πλαισίου, η οποία λαμβάνει χώρα κατά τη διάρκεια εκτελέσεως και επιβάλλει αναγκαστικές τροποποιήσεις στο σχεδιασμό του αρχικού έργου, εργασίες, οι οποίες προκύπτουν από απαιτήσεις της κατασκευής και κρίνονται απαραίτητες για την αρτιότητα του έργου, καθώς και διαφορές, οι οποίες προκύπτουν στις ποσότητες των εργασιών που πρέπει να εκτελεσθούν και οφείλονται σε προφανείς παραλείψεις ή σε σφάλματα των προμετρήσεων (Αποφάσεις VI Τμήματος 792/2011, 791/2011).

Εκπόνηση μελέτης..ζητείται η ανάκληση της 100/2015 πράξης του Ζ΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου..Με τα δεδομένα αυτά και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στη μείζονα σκέψη της παρούσας απόφασης, το Τμήμα κρίνει, κατά πλειοψηφία, ότι το άρθρο 109 του ν. 4199/2013 παρέχει τη δυνατότητα επανυποβολής στο Ζ΄ Κλιμάκιο του Ελεγκτικού Συνεδρίου προς έλεγχο νομιμότητας της επίμαχης Συμπληρωματικής Σύμβασης μελετών, επί της οποίας το Δικαστήριο έχει αποφανθεί τελειωτικά με την 3463/2012 απόφαση του Τμήματος Μείζονος - Επταμελούς Σύνθεσης, προκειμένου αυτό (το Κλιμάκιο) να κρίνει αν οι οριστικές κρίσεις του περί της νομιμότητας σύναψης της εν λόγω σύμβασης πρέπει να μεταβληθούν με βάση την ανωτέρω νέα ρύθμιση. Ειδικότερα, ότι : 1. Η εν λόγω διάταξη έχει αναδρομική ισχύ και, επομένως, τυγχάνει εφαρμογής στην προκειμένη περίπτωση όπου η διαδικασία σύναψης της ελεγχόμενης Συμπληρωματικής Σύμβασης είχε ήδη ολοκληρωθεί πριν τη θέση της σε ισχύ και αφετέρου το γεγονός της απένταξης της μελέτης, στο πλαίσιο της οποίας επιδιώκεται η σύναψή της, από το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Οδικοί Άξονες, Λιμάνια και Αστική Ανάπτυξη» δεν ασκεί καμία επιρροή. 2. Η διάταξη αυτή δεν έχει καταργηθεί, δοθέντος ότι ναι μεν το άρθρο 199 του νεότερου ν. 4281/2014 προβλέπει ότι το άρθρο 109 του ν. 4199/2013 καταργείται από την έναρξη ισχύος του νεότερου αυτού νόμου, πλην όμως το άρθρο 201 του ν. 4281/2014, όπως ισχύει μετά την τροποποίησή του από το άρθρο 37 παρ. 1 του ν. 4320/2015, ορίζει ότι η ισχύς των διατάξεων του νεότερου νόμου αρχίζει από 31.12.2015, εκτός αν άλλως ορίζεται στις επιμέρους διατάξεις αυτού. Κατά συνέπεια, ελλείψει ειδικότερης ρύθμισης, το άρθρο 109 του ν. 4199/2013 δεν έχει ακόμα καταργηθεί. 3. Εν προκειμένω, όμως, αλυσιτελώς γίνεται επίκληση του άρθρου αυτού, για τη νομιμότητα σύναψης της επίμαχης συμπληρωματικής σύμβασης, καθόσον εξακολουθεί να υφίσταται μία πλημμέλεια που κωλύει τη σύναψη αυτής και για την οποία η επικαλούμενη διάταξη ουδεμία ρύθμιση διαλαμβάνει. Συγκεκριμένα : α. Με την 3463/2012 απόφαση του Τμήματος Μείζονος - Επταμελούς Σύνθεσης επικυρώθηκε με τρόπο ρητό και αναμφίλεκτο ότι η επίμαχη Συμπληρωματική Σύμβαση δεν μπορεί να υπογραφεί για τον αυτοτελή νομικά - και διακρινόμενο από τη συνδρομή ή μη απρόβλεπτων περιστάσεων - λόγο ότι η σύναψη συμπληρωματικών συμβάσεων είναι επιτρεπτή μόνο όταν η αρχική σύμβαση βρίσκεται στο στάδιο εκτέλεσής της, γεγονός που δεν συνέτρεχε εν προκειμένω. Τούτο, διότι, σύμφωνα με τα οριστικώς κριθέντα με την ανωτέρω απόφαση, η έγκριση του 1ου Συγκριτικού Πίνακα έλαβε χώρα μετά την παρέλευση της οριακής προθεσμίας εκτέλεσης της σύμβασης. Η κρίση δε αυτή συνιστώντας διακριτή πλημμέλεια δύναται να στηρίξει αυτοτελώς το διατακτικό περί κωλύματος υπογραφής της συμπληρωματικής σύμβασης. β. Η ανωτέρω κρίση που εκφέρθηκε αρχικά με την 313/2012 πράξη του Ζ΄ Κλιμακίου του Δικαστηρίου τούτου, υιοθετήθηκε μεταγενέστερα με την 2792/2012 απόφαση του VI Tμήματος αυτού και δεν ανατράπηκε με την προαναφερθείσα απόφαση του Τμήματος Μείζονος - Επταμελούς Σύνθεσης, κατά συνέπεια, είναι απολύτως δεσμευτική τόσο για το Κλιμάκιο όσο και το παρόν Τμήμα, τα οποία δεν μπορούν να αποστούν από το ήδη οριστικώς και μη δυνάμενο να ανατραπεί, άρα αμετακλήτως, κριθέν αυτό ζήτημα, απορριπτομένων ως αβασίμων των περί του αντιθέτου ισχυρισμών των κρινόμενων αιτήσεων.

ΔΕΝ ΑΝΑΘΕΩΡΗΘΗΚΕ ΜΕ ΤΗΝ ΕΣ/ΤΜ.ΜΕΙΖ-ΕΠΤΑΜ.ΣΥΝΘ/6625/2015

Συμπληρωματική σύμβαση (άρθρο 57 ν. 3669/2008). Το Κλιμάκιο απέχει του ελέγχου, καθόσον δεν εκδόθηκε από το αρμόδιο όργανο η απόφαση έγκρισης σύναψης της ελεγχόμενης συμπληρωματικής σύμβασης, καθώς και των συνοδευόντων αυτήν 2ου ΑΠΕ και 2ου ΠΚΤΜΝΕ. Δεν έχει ολοκληρωθεί επομένως, η διαδικασία που προηγείται της σύναψής της και δεν στοιχειοθετείται ούτε έλεγχος επιμέρους φάσης της διαδικασίας. 
Με την 2727/2010 απόφαση του VI Τμήματος ανακλήθηκε η προμνησθείσα Πράξη του Κλιμακίου, καθόσον προσκομίστηκε η απόφαση έγκρισης σύναψης της συμπληρωματικής σύμβασης, καθώς και των συνοδευόντων αυτή 2ου ΑΠΕ και 2ου ΠΚΤΜΝΕ, και δεν διαπιστώθηκε περαιτέρω, ουσιώδης νομική πλημμέλεια, που να κωλύει την υπογραφή της συμπληρωματικής σύμβασης.

ΜΕΛΕΤΗ-ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ:ζητείται η αναθεώρηση της 1670/2012 απόφασης του VI Τμήματος του Ελεγκτικού Συνεδρίου.Με τα δεδομένα αυτά το παρόν Τμήμα κρίνει ότι ο ισχυρισμός του Δήμου περί συνδρομής απρόβλεπτης περίστασης που κατέστησε αναγκαία την τροποποίηση διέλευσης του δικτύου από τον αιγιαλό προβάλλεται όλως αορίστως και πρέπει, συνεπώς να απορριφθεί ως αβάσιμος, καθόσον δεν εκτίθενται περιστατικά ούτε αποδεικνύεται εν προκειμένω ποια ήταν η απρόβλεπτη περίσταση, ήτοι το πραγματικό εκείνο γεγονός, το οποίο δεν ήταν δυνατόν ακόμα και με το μέτρο άκρας επιμέλειας να προβλεφθεί εξαρχής και το οποίο υποχρέωσε τους μελετητές να μεταβάλουν τον τόπο διέλευσης του αποχετευτικού δικτύου, ανεξαρτήτως και του ότι και αληθών υποτιθεμένων των ισχυρισμών των διαδίκων, η τεχνική εκτίμηση δρομολόγησης των αγωγών είναι πρωταρχικής σημασίας για την πορεία της συνολικής μελέτης και όφειλαν, ως εκ τούτου, να την έχουν προβλέψει και αξιολογήσει ήδη σε αρχικά στάδια αυτής. Συνεπώς, δεν εκτίθενται ούτε αποδεικνύεται ότι συνέτρεξε εν προκειμένω απρόβλεπτη περίσταση που δικαιολογεί την απευθείας ανάθεση στους αναδόχους μελετητές της ελεγχόμενης συμπληρωματικής μελέτης, όπως ορθώς έκρινε το VI Τμήμα με την προσβαλλόμενη πράξη του και για το λόγο αυτό απορριπτομένης της αίτησης αναθεώρησης το παρόν Τμήμα κρίνει ότι κωλύεται η υπογραφή του οικείου σχεδίου σύμβασης.Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω η αίτηση του Δήμου ... για αναθεώρηση της προσβαλλόμενης με αυτήν 1670/2012 απόφασης του VI Τμήματος (Β΄ Διακοπών) του Ελεγκτικού Συνεδρίου πρέπει να απορριφθεί. 

Συμπληρωματική σύμβαση. Εκτελεσμένη Οι συμπληρωματικές αυτές συμβάσεις έχουν ήδη υπογραφεί και έχει ήδη εκτελεστεί μέρος των εργασιών τους προ της υποβολής τους για έλεγχο νομιμότητας. Το Κλιμάκιο κρίνει ότι, ανεξαρτήτως της συνδρομής ή μη των νόμιμων προϋποθέσεων για τη σύναψή τους είναι κατά χρόνο αναρμόδιο να επιληφθεί του ελέγχου νομιμότητας αυτών και, ως εκ τούτου, οφείλει να απόσχει του ελέγχου αυτού. Με την 268/2011 απόφαση του VI Τμήματος του Ελεγκτικού Συνεδρίου κρίθηκε ότι η νομαρχιακή αυτοδιοίκηση, στις 27.9.2010, ημερομηνία κατά την οποία κοινοποιήθηκε σ' αυτήν η από 21.9.2010 Δ17γ/9/154/ΦΝ437 εγκύκλιος 17 του Υπουργείου Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων (την οποία και παρέλαβε με αρ. πρωτ. 3179) έλαβε γνώση για τη δημοσίευση της 707/2010 απόφασης του VI Τμήματος, με την οποία μεταβλήθηκε η προηγούμενη πάγια αντίθετη νομολογία και πλέον οι συμπληρωματικές συμβάσεις υπάγονται στον προσυμβατικό έλεγχο ανεξαρτήτως ποσού, ενώ διέδραμε μικρό χρονικό διάστημα από τη δημοσίευση της απόφασης αυτής μέχρι την υπογραφή της επίμαχης συμπληρωματικής σύμβασης, οπότε το Τμήμα έκρινε ότι δεν πρέπει ο φορέας να επιβαρυνθεί με τις συνέπειες της πρόσφατης αλλαγής της νομολογίας καθώς, υπό τις ανωτέρω περιστάσεις, είχε την εύλογη πεποίθηση ότι η συμπληρωματική αυτή σύμβαση, υπολειπόμενη του ποσού του 1.000.000 ευρώ χωρίς ΦΠΑ, δεν υπαγόταν λόγω ποσού στον έλεγχο του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Επομένως, στην προκειμένη περίπτωση, πρέπει, όλως εξαιρετικώς, να γίνει δεκτό ότι συντρέχει νόμιμος λόγος άσκησης από το Ελεγκτικό Συνέδριο της αρμοδιότητάς του για τη διενέργεια ελέγχου νομιμότητας της 1ης συμπληρωματικής σύμβασης του ανωτέρω έργου. Αναβλήθηκε η έκδοση οριστικής κρίσης, προκειμένου να προσκομισθούν στοιχεία που θεμελιώνουν τη συνδρομή των προϋποθέσεων σύναψης της κρινόμενης συμπληρωματικής σύμβασης.

Συμπληρωματική σύμβαση. Η σύμβαση αυτή αφορά σε εργασίες, οι οποίες είχαν αρχίσει να εκτελούνται σε χρόνο προγενέστερο της υποβολής της σε προσυμβατικό έλεγχο. Το Κλιμάκιο στερείται αρμοδιότητας ελέγχου της νομιμότητας της σύμβασης αυτής. Με την 265/2011 απόφαση του VI Τμήματος του Ελεγκτικού Συνεδρίου κρίθηκε ότι ο Δήμος έλαβε γνώση αρμοδίως στις 19.10.2010 της 707/2010 απόφασης του Τμήματος, με την οποία μεταβλήθηκε η προηγούμενη πάγια αντίθετη νομολογία και πλέον οι συμπληρωματικές συμβάσεις υπάγονται στον προσυμβατικό έλεγχο ανεξαρτήτως ποσού, ενώ διέδραμε μικρό χρονικό διάστημα από τη δημοσίευση της απόφασης αυτής μέχρι την υπογραφή της επίμαχης συμπληρωματικής σύμβασης, οπότε το Τμήμα έκρινε ότι δεν πρέπει ο Δήμος να επιβαρυνθεί με τις συνέπειες της πρόσφατης αλλαγής της νομολογίας καθώς, υπό τις ανωτέρω περιστάσεις, είχε την εύλογη πεποίθηση ότι η συμπληρωματική αυτή σύμβαση, υπολειπόμενη του ποσού του 1.000.000 ευρώ χωρίς ΦΠΑ, δεν υπαγόταν λόγω ποσού στον έλεγχο του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Επομένως, στην προκειμένη περίπτωση, πρέπει, όλως εξαιρετικώς, να γίνει δεκτό ότι συντρέχει νόμιμος λόγος άσκησης από το Ελεγκτικό Συνέδριο της αρμοδιότητάς του για τη διενέργεια ελέγχου νομιμότητας της 1ης συμπληρωματικής σύμβασης του ανωτέρω έργου. Αναβλήθηκε η έκδοση οριστικής κρίσης, προκειμένου να προσκομισθούν στοιχεία που θεμελιώνουν τη συνδρομή των προϋποθέσεων σύναψης της κρινόμενης συμπληρωματικής σύμβασης

ΔΕΝ ΑΝΑΚΛΗΘΗΚΕ ΜΕ ΤΗΝ ΕΣ/ΤΜ.6/796/2011

Σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στις προηγούμενες σκέψεις, ο λόγος διαφωνίας, κατά τον οποίο δεν προκύπτει η χρηματοδότηση των επίμαχων δαπανών είναι αβάσιμος, καθόσον από τα ελεγχόμενα χρηματικά εντάλματα προκύπτει ότι κατά το χρόνο έκδοσής τους επιβαρύνθηκε ο Κ.Α.Ε. 40.7413.0002 του δημοτικού προϋπολογισμού (με τίτλο «Έκτακτα Ειδικευμένα»), ενώ και από τις 201 και 367/2011 αποφάσεις του Δημοτικού Συμβουλίου ..... προκύπτει ότι στον ανωτέρω Κ.Α.Ε. κατανεμήθηκε πίστωση ποσού 215.000 ευρώ από επιχορηγήσεις του ν.3756/2009 (άρθρο 27) για την πληρωμή της επίμαχης συμπληρωματικής μελέτης. Ομοίως, αβασίμως προβάλλεται ότι δεν έχει συντελεστεί νόμιμα η παράδοση της μελέτης, αφού, πέραν της αοριστίας του σχετικού λόγου, με την 1578/29.3.2011 βεβαίωση της Διεύθυνσης Τεχνικών Υπηρεσιών του Δήμου ..... (η νομιμότητα της οποίας δεν πλήττεται με συγκεκριμένο και ορισμένο λόγο διαφωνίας) πιστοποιείται η εμπρόθεσμη υποβολή της μελέτης «ενημέρωσης των κτηματογραφικών διαγραμμάτων της περιοχής στην οποία εκπονείται η πολεοδομική μελέτη αναθεώρησης του σχεδίου πόλης της συνοικίας Η/ της .....». Όμως ο προβαλλόμενος από τη διαφωνούσα Επίτροπο λόγος, σύμφωνα με τον οποίο για την κατάρτιση της δεύτερης συμπληρωματικής σύμβασης δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις του άρθρου 29 του ν. 3316/2005, είναι, κατά την κρίση του Τμήματος βάσιμος, αφού δεν αιτιολογείται ότι η κατάρτιση αυτής οφείλεται σε περιστάσεις, που δεν μπορούσαν να προβλεφθούν κατά τη σύναψη της αρχικής σύμβασης. Ειδικότερα τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα, που προέκυψαν κατά τις διαδικασίες δηλώσεων ιδιοκτησίας και δημοσιότητας των πολεοδομικών ρυθμίσεων, ένεκα των οποίων, κατά τους ισχυρισμούς του Δήμου, επήλθε αύξηση της επιφάνειας σύνταξης κτηματογραφικού διαγράμματος και κτηματολογικών πινάκων και συνεπώς ανάγκη ενημέρωσης του υπάρχοντος κτηματογραφικού υποβάθρου, δεν αποτελούν απρόβλεπτες περιστάσεις, καθόσον στα άρθρα 3.1., 5.3, 5.7. και 5.8. της από 5.1.2001 αρχικής σύμβασης ρητώς προβλέφθηκε η συλλογή συμπληρωματικών, διορθωτικών καθώς και νέων δηλώσεων ιδιοκτησίας, προκειμένου να εκτελεσθεί η αναγόμενη στις αρχικές συμβατικές υποχρεώσεις των μελετητών εργασία της ενημέρωσης του υπάρχοντος κτηματογραφικού υποβάθρου. Άλλωστε, δεδομένου ότι στον μεν 2ο Συγκριτικό Πίνακα ορισμένες πολεοδομικές εργασίες υπολογίσθηκαν σε επιφάνεια 1712 στρεμμάτων, στη δε αιτιολογική έκθεση που τον συνοδεύει αναφέρεται η ανάγκη αναθεώρησης τμήματος της συνοικίας Η της πόλεως της Χαλκίδας, μεγαλύτερου από αυτό που είχε αρχικά εκτιμηθεί, ήδη από το έτος 2006 ήταν γνωστή η αύξηση της επιφάνειας σύνταξης κτηματογραφικού διαγράμματος και κτηματολογικών πινάκων, η οποία προκάλεσε και τη σύναψη της επίμαχης συμπληρωματικής σύμβασης. Ενόψει δε του χρονικού διαστήματος, που μεσολάβησε από τη σύνταξη του 2ου Σ.Π. (17.1.2006) έως την υπογραφή της 2ης συμπληρωματικής σύμβασης (τέσσερα και πλέον έτη) δεν δύναται να στοιχειοθετηθεί η έννοια των απρόβλεπτων περιστάσεων, οι οποίες δικαιολογούν τη σύναψη συμπληρωματικής σύμβασης.Κατά συνέπεια, η εντελλόμενη με τα επίμαχα χρηματικά εντάλματα πληρωμής δαπάνη είναι μη νόμιμη.

Η σύναψη συμπληρωματικής συμβάσεως προηγείται, κατά κανόνα, της εκτελέσεως των εργασιών που περιλαμβάνονται σε αυτήν και αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη νομιμότητα της εκτελέσεώς τους. Κατ’ εξαίρεση είναι δυνατή η εκτέλεση πρόσθετων επειγουσών εργασιών, υπό τις αυστηρές προϋποθέσεις του άρθρου 56 του Ν. 3669/2008, δηλαδή μετά τη σύνταξη τεχνικής περιγραφής αυτών από τη Διευθύνουσα Υπηρεσία, αιτιολόγηση του επείγοντος, εκτίμηση της δαπάνης των εργασιών και έγκριση αυτών από την Προϊσταμένη Αρχή και ενδεχομένως πριν από την σύνταξη του Ανακεφαλαιωτικού Πίνακα Εργασιών, οπότε, στην περίπτωση αυτή, προηγείται η εκτέλεσή τους και έπεται η κατάρτιση της συμπληρωματικής συμβάσεως. Οι ως άνω συμπληρωματικές εργασίες μπορεί να εκτελεσθούν πριν από τη σύνταξη Α.Π.Ε. και πριν από τη σύναψη συμβάσεως, μετά από έγγραφη εντολή της υπηρεσίας προς τον ανάδοχο του αρχικού έργου ή σε επείγουσες περιπτώσεις, μετά από προφορική εντολή στον τόπο του έργου, η οποία καταχωρείται στο ημερολόγιο αυτού (Απόφαση Μείζονος Τμήματος Επταμελούς Σύνθεσης 2093/2011, Πράξη VII Τμήματος Ε.Σ. 29/2010). Πέραν των ως άνω τυπικών προϋποθέσεων απαιτείται ωσαύτως όπως αυτές χαρακτηρίζονται ως επείγουσες, υπό την έννοια ότι στοχεύουν στην αποτροπή άμεσου επικείμενου κινδύνου τόσο για τις εγκαταστάσεις του έργου που έχει ήδη εκτελεσθεί όσο και για τους εργαζομένους ή και διερχομένους από αυτό. Ο εξαιρετικός χαρακτήρας των εργασιών αυτών απαιτεί την ύπαρξη άμεσου κινδύνου καθόσον μόνον τότε δύναται να καταστεί εφικτή η πραγματοποίησή τους πάραυτα, χωρίς τη σύνταξη και έγκριση Α.Π.Ε., ακόμη και με προφορική εντολή που καταχωρείται στο ημερολόγιο του έργου. Σε κάθε περίπτωση που η αναθέτουσα αρχή επικαλείται την διενέργεια πρόσθετων επειγουσών εργασιών, πέραν των τυπικών προϋποθέσεων (σύνταξη τεχνικής περιγραφής, εκτίμηση της δαπάνης, έγκριση από την Προϊσταμένη Αρχή ή προφορική εντολή καταχωρημένη στο ημερολόγιο του έργου) απαιτείται η συνδρομή της ουσιαστικής προϋποθέσεως του επείγοντος, δηλαδή του εξαιρετικού κινδύνου υπό την έννοια που προεκτέθηκε. (...)Οι ως άνω διατάξεις, λόγω του εξαιρετικού χαρακτήρα τους, πρέπει να ερμηνεύονται στενά, το δε βάρος αποδείξεως της συνδρομής των έκτακτων και απρόβλεπτων περιστάσεων φέρει η αναθέτουσα αρχή (Δ.Ε.Ε. στην υπόθεση C-601/10, Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά Ελληνικής Δημοκρατίας). Ως απρόβλεπτες περιστάσεις νοούνται αιφνίδια πραγματικά γεγονότα, τα οποία δεν ανάγονται στο χρόνο καταρτίσεως της αρχικής συμβάσεως και τα οποία, παρότι η μελέτη (οριστική ή προμελέτη), με βάση την οποία προσδιορίσθηκε το τεχνικό αντικείμενο του έργου, υπήρξε κατά το δυνατόν πλήρης και ακριβής, αντικειμενικά δεν μπορούσαν να προβλεφθούν, σύμφωνα με τους κανόνες της ανθρώπινης εμπειρίας και λογικής ώστε να ενταχθούν στο αρχικό έργο και την ήδη συναφθείσα σύμβαση (Απόφαση Τμήματος Μείζονος – Επταμελούς Σύνθεσης 3205/2011, Αποφάσεις VI Τμήματος 2726/2010, 2506/2009, 1780/2009, Πράξεις VI Τμήματος 52/2007, 106/2003). Η απόφαση του αρμοδίου οργάνου περί προσφυγής στην εξαιρετική αυτή διαδικασία της απευθείας αναθέσεως μέσω καταρτίσεως συμπληρωματικής συμβάσεως, ως εκ της φύσεώς της, πρέπει να είναι ειδικώς και επαρκώς αιτιολογημένη, προκειμένου να καθίσταται εφικτός ο έλεγχος της συνδρομής των αναγκαίων για την κατάρτισή της προϋποθέσεων (Αποφάσεις VI Τμήματος 2066/2010, 286/2010, 285/2010, 136/2010). Περαιτέρω, με το ποσό του κονδυλίου των απροβλέπτων της αρχικής συμβάσεως καλύπτονται εργασίες, οι οποίες προκύπτουν από τη μεταβολή του νομοθετικού πλαισίου, η οποία λαμβάνει χώρα κατά τη διάρκεια εκτελέσεως και επιβάλλει αναγκαστικές τροποποιήσεις στο σχεδιασμό του αρχικού έργου, εργασίες, οι οποίες προκύπτουν από απαιτήσεις της κατασκευής, δεν οφείλονται σε απρόβλεπτες συνθήκες και κρίνονται απαραίτητες για την αρτιότητα του έργου (π.χ. κακοτεχνίες), καθώς και διαφορές, οι οποίες προκύπτουν στις ποσότητες των εργασιών που πρέπει να εκτελεσθούν και οφείλονται σε προφανείς παραλείψεις ή σφάλματα των προμετρήσεων (Αποφάσεις VI Τμήματος 792/2011, 791/2011). Τέλος, ουσιώδη διαδικαστικό τύπο για τη σύναψη της συμπληρωματικής συμβάσεως, συνιστά η σύνταξη από τη Διευθύνουσα Υπηρεσία Ανακεφαλαιωτικού Πίνακα Εργασιών (Α.Π.Ε.), ο οποίος υπογράφεται από τον ανάδοχο και οριστικοποιείται με την έγκρισή του από την Προϊσταμένη Αρχή, περιλαμβάνει δε τα ουσιώδη οικονομικά δεδομένα τόσο της αρχικής όσο και της συμπληρωματικής συμβάσεως.

Συμπληρωματική σύμβαση. Υπό εκτέλεση Το σχέδιο της 1ης συμπληρωματικής σύμβασης έργου απαραδέκτως υποβάλλεται για έλεγχο νομιμότητας, καθόσον αφορά σε εργασίες που έχουν ήδη αρχίσει να εκτελούνται πριν από την υποβολή του ενώπιον του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Επομένως, το Κλιμάκιο στερείται κατά χρόνο αρμοδιότητας να προβεί στον αιτούμενο έλεγχο νομιμότητας και ως εκ τούτου, οφείλει να απόσχει του ελέγχου αυτού. Με την 266/2011 απόφαση του VI Τμήματος του Ελεγκτικού Συνεδρίου κρίθηκε ότι η δημοτική επιχείρηση έλαβε γνώση αρμοδίως στις 8.10.2010, ημερομηνία κατά την οποία κοινοποιήθηκε σ' αυτήν η από 21.9.2010 Δ17γ/9/154/ΦΝ437 εγκύκλιος 17 του Υπουργείου Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων 19.10.2010, οπότε έλαβε γνώση της δημοσίευσης της 707/2010 απόφασης του Τμήματος, με την οποία μεταβλήθηκε η προηγούμενη πάγια αντίθετη νομολογία και πλέον οι συμπληρωματικές συμβάσεις υπάγονται στον προσυμβατικό έλεγχο ανεξαρτήτως ποσού, ενώ διέδραμε μικρό χρονικό διάστημα από τη δημοσίευση της απόφασης αυτής μέχρι την υπογραφή της επίμαχης συμπληρωματικής σύμβασης, οπότε το Τμήμα έκρινε ότι δεν πρέπει η δημοτική επιχείρηση να επιβαρυνθεί με τις συνέπειες της πρόσφατης αλλαγής της νομολογίας καθώς, υπό τις ανωτέρω περιστάσεις, είχε την εύλογη πεποίθηση ότι η συμπληρωματική αυτή σύμβαση, υπολειπόμενη του ποσού του 1.000.000 ευρώ χωρίς ΦΠΑ, δεν υπαγόταν λόγω ποσού στον έλεγχο του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Επομένως, στην προκειμένη περίπτωση, πρέπει, όλως εξαιρετικώς, να γίνει δεκτό ότι συντρέχει νόμιμος λόγος άσκησης από το Ελεγκτικό Συνέδριο της αρμοδιότητάς του για τη διενέργεια ελέγχου νομιμότητας της 1ης συμπληρωματικής σύμβασης του ανωτέρω έργου. Αναβλήθηκε η έκδοση οριστικής κρίσης, προκειμένου να προσκομισθούν στοιχεία που θεμελιώνουν τη συνδρομή των προϋποθέσεων σύναψης της κρινόμενης συμπληρωματικής σύμβασης.