Αριθμός Πρωτοκόλλου: ΕΣ/ΤΜ.ΕΒΔΟΜΟ/159/2021

Αντικατάσταση φωτιστικών σωμάτων...Υπό τα ανωτέρω δεδομένα και σύμφωνα με όσα εκτέθηκαν στις νομικές σκέψεις που προηγήθηκαν, πρέπει να γίνουν δεκτά τα ακόλουθα: Με την ελεγχόμενη Σ.Σ., όπως βασίμως κρίθηκε με την προσβαλλόμενη πράξη, συντελείται επέκταση του αντικειμένου της αρχικής σύμβασης, με την ανάθεση εκτέλεσης εργασιών, οι οποίες είτε πρόκειται να εκτελεστούν σε επιπλέον οδούς από τις αρχικά προσδιορισθείσες, είτε αφορούν σε αποκατάσταση βλαβών που υπερβαίνουν τη συμβατική δαπάνη του έργου, η οποία επιφέρει επαύξηση του συμβατικού τιμήματος κατά ποσοστό 49,17%. Υπό τις συνθήκες αυτές, ανεξάρτητα αν θα επηρέαζε το αποτέλεσμα της διαδικασίας ανάθεσης της αρχικής σύμβασης προσελκύοντας το ενδιαφέρον και άλλων οικονομικών φορέων, σε κάθε περίπτωση, η ανάθεση στον αρχικό ανάδοχο πρόσθετων εργασιών, οι οποίες, είτε σε ποσότητα είτε σε είδος, δεν είχαν αρχικώς προβλεφθεί και οι οποίες επιφέρουν επαύξηση του οικονομικού αντικειμένου της αρχικής σύμβασης κατά ποσοστό 49,17%, συνιστά τροποποίηση που επεκτείνει σημαντικά το αντικείμενο της αρχικής σύμβασης (βλ. ΔΕΕ, προηγουμένως ΔΕΚ, απόφ., της 29.4.2010 C-160/08 σκ. 99, της 19.6.2008 C-454/06 σκ. 36), και, ως εκ τούτου, ουσιώδη τροποποίηση, για την οποία απαιτείται νέα διαδικασία σύναψης δημόσιας σύμβασης. Περαιτέρω, η προσφεύγουσα Α.Α., με την με την 1605/7.12.2020 πράξη της Οικονομικής Επιτροπής, με την οποία εγκρίθηκε η ως άνω τροποποίηση, δεν τεκμηριώνει ότι συντρέχει περίπτωση επιτρεπτής, κατ’ άρθρο 156 παρ. 1 του ν. 4412/2016, ανάθεσης εκτέλεσης συμπληρωματικών εργασιών, χωρίς νέα διαδικασία σύναψης σύμβασης. Ειδικότερα, από κανένα στοιχείο του φακέλου δεν προκύπτει η επέλευση απρόβλεπτων περιστάσεων μετά την ανάθεση της αρχικής σύμβασης, ενώ δεν στοιχειοθετούν, κατά την έννοια των ανωτέρω διατάξεων, απρόβλεπτες περιστάσεις που δικαιολογούν τη σύναψη της ελεγχόμενης Σ.Σ. η αόριστη επίκληση ατυχημάτων και έντονων καιρικών φαινομένων, χωρίς αυτά να προσδιορίζονται χρονικά και τοπικά και να προκύπτουν από σχετικά δελτία συμβάντων ή καταγραφής ζημιών και χωρίς να συσχετίζονται με συγκεκριμένες επιπτώσεις-βλάβες που εξαιτίας αυτών επήλθε επαύξηση του τεχνικού αντικειμένου της αρχικής σύμβασης. Συναφώς, πέραν της αοριστίας του ισχυρισμού περί ζημιών στο δίκτυο εξαιτίας έντονων καιρικών φαινομένων, ο ισχυρισμός αυτός, κατά το μέρος που γίνεται επίκληση ζημιών στο δίκτυο εξαιτίας της κακοκαιρίας που έλαβε χώρα από 15 έως 17.2.2021, δεν μπορεί να γίνει αποδεκτός, δεδομένου ότι αφορά σε γεγονότα μεταγενέστερα της έγκρισης, με τη 1605/7.12.2020 απόφαση της Οικονομικής Επιτροπής του Δήμου ..., του 3ου Α.Π.Ε. και της ελεγχόμενης Σ.Σ.. Επίσης, οι επικαλούμενες συμπληρωματικές εργασίες για την τοποθέτηση των 25 ηλεκτρικών φορτιστών, πέραν του ότι δεν προκύπτει ότι παρουσιάζουν την απαιτούμενη αναγκαία συνάφεια με το τεχνικό αντικείμενο της αρχικής σύμβασης, δεν συμπεριλαμβάνονται στο αντικείμενό της, όπως αυτό καθορίζεται στον εγκριθέντα 3ο Α.Π.Ε. Κατ’ ακολουθία των ανωτέρω, δεν συντρέχει εν προκειμένω η σωρευτικά απαιτούμενη, με το άρθρο 156 παρ. 1 του ν. 4412/2016, προϋπόθεση της ανάγκης εκτέλεσης συμπληρωματικών εργασιών λόγω απρόβλεπτων περιστάσεων που να δικαιολογεί τη σύναψη της ελεγχόμενης Σ.Σ. χωρίς νέα διαδικασία σύναψης σύμβασης. Τα αυτά κρίνοντας και το Κλιμάκιο με την προσβαλλόμενη πράξη ορθώς εφάρμοσε τις ως άνω διατάξεις, τα δε αντίθετα προβαλλόμενα με την κρινόμενη προσφυγή πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμα.

ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΡΓΑ-ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ:. Το Δικαστήριο κρίνει τα ακόλουθα: Ο έλεγχος των προϋποθέσεων για τη νόμιμη σύναψη της επίμαχης συμπληρωματικής σύμβασης πρέπει να διενεργηθεί βάσει του άρθρου 156 του ν. 4412/2016, όπως όμως το τελευταίο ισχύει μετά από την από 1.9.2021 αντικατάσταση της παρ. 1 αυτού με το άρθρο 75 του ν. 4782/2021 (ΕλΣυν Έβδ. Τμ. 1225, 739/2022), με το οποίο απαλείφθηκε ειδικώς η προβλεπόμενη από την προϊσχύουσα οδηγία προϋπόθεση της συνδρομής απροβλέπτων περιστάσεων. Ως εκ τούτου, λαμβανομένου υπόψη ότι η σύναψη της ελεγχόμενης σύμβασης εγκρίθηκε από το Διοικητικό Συμβούλιο της προσφεύγουσας Α.Α. στις 9.9.2022, η εκφερθείσα, με την προσβαλλόμενη Πράξη, κρίση, περί μη συνδρομής απρόβλεπτων περιστάσεων, ερείδεται επί εσφαλμένης νομικής προϋπόθεσης. Εξάλλου, η ανάγκη εκτέλεσης των επίμαχων συμπληρωματικών εργασιών βεβαιώνεται με το 2071/31.3.2023 έγγραφο της Αναπληρώτριας Προϊσταμένης της Διεύθυνσης Τεχνικών Υπηρεσιών της προσφεύγουσας Ανακαλεί την 15/2023 Πράξη του Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου στην Περιφερειακή Ενότητα Ρεθύμνης.

ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΡΓΑ-ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΤΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ:Και τούτο, καθόσον οι αποτελούσες το αντικείμενο της ελεγχόμενης συμπληρωματικής σύμβασης εργασίες δεν περιλαμβάνονται στο αντικείμενο της αρχικής σύμβασης, αλλά συνέχονται, ως πρόσθετες, με το τεχνικό αντικείμενο αυτής, χωρίς να αλλάζουν τη φύση της. Περαιτέρω, λόγω του αντικειμένου του έργου ... και της φύσης των ως άνω συμπληρωματικών εργασιών, υφίστανται τεχνικοί λόγοι που δεν επιτρέπουν την αλλαγή αναδόχου χωρίς να δημιουργηθούν μείζονα προβλήματα στην άρτια και έγκαιρη εκτέλεση του έργου, δεδομένου ότι η ανάθεσή τους σε ανάδοχο διαφορετικό από εκείνον της αρχικής σύμβασης θα προκαλούσε σημαντικές τεχνικές δυσχέρειες, αφού θα απαιτούσε τον συντονισμό και την επίβλεψη, από την αναθέτουσα αρχή, διαφορετικών συνεργείων στον τόπο εκτέλεσης του έργου. Επιπλέον, συντρέχουν απρόβλεπτες περιστάσεις ως προς τη δεύτερη εργασία της Σ.Σ.Ε.(...)Δεν κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου της 2ης συμπληρωματικής σύμβασης του έργου «Αποκαταστάσεις – Ανακατασκευές – Αναπλάσεις Κοινοχρήστων Χώρων του Δήμου Αθηναίων».

ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ, ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΚΑΙΝΙΣΗ ΥΠΟΔΟΜΩΝ (...)Το Δικαστήριο κρίνει τα ακόλουθα: Ο έλεγχος των προϋποθέσεων για τη νόμιμη σύναψη της επίμαχης συμπληρωματικής σύμβασης πρέπει να διενεργηθεί βάσει του άρθρου 156 του ν. 4412/2016, όπως όμως το τελευταίο ισχύει μετά από την από 1.9.2021 αντικατάσταση της παρ. 1 αυτού με το άρθρο 75 του ν. 4782/2021 (ΕλΣυν Έβδ. Τμ. 1225, 739/2022), με το οποίο απαλείφθηκε ειδικώς η προβλεπόμενη από την προϊσχύουσα οδηγία προϋπόθεση της συνδρομής απρόβλεπτων περιστάσεων. Ως εκ τούτου, λαμβανομένου υπόψη ότι η σύναψη της ελεγχόμενης σύμβασης εγκρίθηκε από το Δημοτικό Συμβούλιο της προσφεύγουσας Α.Α. στις 28.7.2023, η εκφερθείσα, με την προσβαλλόμενη Πράξη, κρίση, περί μη συνδρομής απρόβλεπτων περιστάσεων, ερείδεται επί εσφαλμένης νομικής προϋπόθεσης. Λαμβάνοντας υπόψη τα ανωτέρω, αλλά και τα διαλαμβανόμενα στην προαναφερθείσα από Ιούλιο 2022 «έρευνα με σύγχρονες γεωφυσικές μεθόδους» (βλ. ανωτέρω σκ. 8), η εκφερθείσα, με την προσβαλλόμενη Πράξη, κρίση, ότι οι ελεγχόμενες συμπληρωματικές εργασίες δεν σχετίζονται με την ολίσθηση των πρανών, κρίνεται αβάσιμη.Για τους λόγους αυτούς.Δέχεται την προσφυγή ανάκλησης. Ανακαλεί την 41/2023 Πράξη του Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου 

Συμπληρωματική σύμβαση έργου..Με τα δεδομένα αυτά και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στη σκέψη ΙΙ της παρούσας, το Τμήμα άγεται στην κρίση ότι οι εργασίες της ελεγχόμενης συμπληρωματικής σύμβασης κατέστησαν αναγκαίες λόγω απρόβλεπτων περιστάσεων, που ανέκυψαν κατά το στάδιο της εκτέλεσης του έργου, κατά τα βασίμως προβαλλόμενα με την αίτηση ανάκλησης. Ειδικότερα, τα αναφερόμενα στην ως άνω αιτιολογική έκθεση του 3ου Ανακεφαλαιωτικού Πίνακα Εργασιών προβλήματα στατικότητας στον φέροντα οργανισμό του κτιρίου, στο οποίο στεγάζεται το Κινηματοθέατρο, στα οποία οφείλεται η ανάγκη εκτέλεσης των ανωτέρω εργασιών, διαπιστώθηκαν μετά την καθαίρεση των επιχρισμάτων ή μετά την αποξήλωση των γυψοσανίδων και των  δαπέδων του εν λόγω κτιρίου και δεν ήταν δυνατόν να προβλεφθεί η ύπαρξή τους κατά το στάδιο εκπόνησης της αρχικής μελέτης του έργου με την επίδειξη της επιμέλειας του μέσου συνετού μελετητή (πρβλ Ε.Σ. Tμ. Μειζ. – Επταμ. Σύνθ. 394/2013, VI Τμ. 4606/2014, 797/2012).  Και τούτο, διότι η μελέτη αυτή, η οποία εγκρίθηκε από την Τεχνική Υπηρεσία του αιτούντος, ήταν κατά το δυνατόν πλήρης και ακριβής, δεδομένου ότι α) το κτίριο, στο οποίο στεγάζεται το Κινηματοθέατρο, ήταν εσωτερικά και λόγω της λειτουργίας του, ως χώρου πολιτιστικών εκδηλώσεων, επενδεδυμένο με γυψοσανίδες στους τοίχους και στις οροφές, έφερε επιχρίσματα, λοιπά διακοσμητικά στοιχεία και δάπεδα, και, ως εκ τούτου, δεν ήταν εμφανής η ύπαρξη διαβρώσεων και βλαβών στις υποκείμενες τοιχοποιίες, β) το Κινηματοθέατρο κατά την εκπόνηση της εν λόγω αρχικής μελέτης του έργου τελούσε σε αδιάκοπη λειτουργία, με αποτέλεσμα να μην είναι δυνατή, κατά το χρόνο αυτό, η καθαίρεση των πλακιδίων και η αποξήλωση των ως άνω διακοσμητικών στοιχείων αυτού και η πραγματοποίηση, συνεπώς, εκτεταμένης διευρεύνησης της κατάστασης της εσωτερικής τοιχοποίας και του φέροντος οργανισμού του κτιρίου, γ) η φύση και το αντικείμενο του αρχικού έργου, που έγκειται στην ανακατασκευή του εσωτερικού χώρου του Κινηματοθεάτρου, με σύγχρονα υλικά και εξοπλισμό, δεν δημιούργησαν, όπως ευλόγως υποστηρίζεται, ανάγκη ειδικού εκτεταμένου ελέγχου της στατικότητας ολόκληρου του κτιρίου και, τέλος, δ) οι διαπιστωθείσες βλάβες οφείλονται σε κρυφές διαρροές σωληνώσεων των υπερκείμενων ορόφων, οι οποίες είχαν εμποτίσει σε μεγάλο μήκος και πλάτος τον φέροντα οργανισμό στο επίπεδο του ισογείου κινηματοθεάτρου και οι οποίες, όπως αναφέρθηκε, δεν ήταν εμφανείς, με αποτέλεσμα την πρόκληση εκτεταμένων ζημιών στους οπλισμούς και στα σκυροδέματα του κτιρίου. Συνεπώς, συντρέχουν εν προκειμένω οι προϋποθέσεις σύναψης της ελεγχόμενης συμπληρωματικής σύμβασης, δεδομένου ότι η ανάγκη εκτέλεσης των συμπεριλαμβανομένων σε αυτήν εργασιών, οι οποίες επιφέρουν αύξηση δαπάνης της αρχικής σύμβασης σε ποσοστό 15,48%, οφείλεται σε απρόβλεπτες περιστάσεις, ήτοι σε πραγματικά γεγονότα, τα οποία δεν μπορούσαν, ενόψει των ως άνω περιστάσεων, να προβλεφθούν κατά την εκπόνηση της αρχικής μελέτης, παρότι αυτή υπήρξε κατά τον δυνατόν πλήρης και ακριβής..Ανακαλεί την 342/2019 Πράξη του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου.​

ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ:Κωλύεται η υπογραφή της 1ης συμπληρωματικής σύμβασης εργασιών του έργου «Κατασκευή βρεφονηπιακού σταθμού Δημοτικού Διαμερίσματος Δήμου … (αίθουσα πολλαπλών χρήσεων & βοηθητικών χώρων υπόγειο)», συμβατικού ποσού 161.900,24 ευρώ (συμπεριλαμβανομένου του Φ.Π.Α.), διότι οι περιστάσεις που επικαλείται ο Δήμος για την εκτέλεση των επίμαχων εργασιών δεν είναι απρόβλεπτες και, ως εκ τούτου, δεν δύνανται να δικαιολογήσουν τη σύναψη της ελεγχόμενης συμπληρωματικής σύμβασης με τον ανάδοχο του αρχικού έργου. Οι εργασίες της ελεγχόμενης σύμβασης, οι οποίες οφείλονται στη διαπίστωση ότι οι συμβατικές ποσότητες υπολείπονται των πραγματικά απαιτούμενων, δεν υπαγορεύθηκαν από τη συνδρομή αιφνίδιων πραγματικών γεγονότων, τα οποία αντικειμενικά δεν ήταν δυνατόν να προβλεφθούν και κατά συνέπεια, η ανάγκη εκτέλεσης των ως άνω εργασιών της ελεγχόμενης συμπληρωματικής σύμβασης οφείλεται σε αστοχία της μελέτης, η οποία θα είχε αποφευχθεί, εάν είχε καταβληθεί η δέουσα επιμέλεια κατά την εκπόνηση αυτής και όχι στη συνδρομή περιστάσεων που δεν μπορούσαν να προβλεφθούν, Επομένως οι σχετικές δαπάνες μπορούν να καλυφθούν μόνο από το κονδύλιο των απροβλέπτων της αρχικής σύμβασης.

Aποκατάσταση ζημιών και υποδομών από επικίνδυνα καιρικά φαινόμενα...Με δεδομένα τα ανωτέρω και σε συνδυασμό με όσα έγιναν δεκτά στη νομική σκέψη (2) της παρούσας, κρίνεται ότι στην προκείμενη υπόθεση συντρέχουν σωρευτικά οι προϋποθέσεις άρθρων 132 παρ. 1 περ. γ και 156 παρ. 1 του ν.4412/2016 για τη σύναψη της ελεγχόμενης συμπληρωματικής σύμβασης. Τούτο, διότι η αναγκαιότητα εκτέλεσης των περιλαμβανόμενων στην ελεγχόμενη συμπληρωματική σύμβαση εργασιών προέκυψε από απρόβλεπτες περιστάσεις, ήτοι από τα αναφερόμενα στην προηγούμενη σκέψη της παρούσας έκτακτα καιρικά φαινόμενα, για την αντιμετώπιση των οποίων κηρύχθηκε σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης ο Δήμος .... Ως εκ τούτου, δεν συντρέχει νόμιμος λόγος που να κωλύει την υπογραφή του υποβληθέντος σχεδίου συμπληρωματικής σύμβασης, το οποίο επισυνάπτεται στην παρούσα Πράξη και αποτελεί αναπόσπαστο μέρος αυτής.

Συντήρηση επαρχιακού δικτύου - συμπληρωματική σύμβαση...Με δεδομένα τα ανωτέρω και σε συνδυασμό με όσα έγιναν δεκτά στη νομική σκέψη (ΙΙ) της παρούσας, κρίνεται ότι στην προκείμενη υπόθεση συντρέχουν σωρευτικά οι προϋποθέσεις άρθρων 132 παρ. 1 περ. γ΄ και 156 παρ. 1 του ν.4412/2016 για τη σύναψη της ελεγχόμενης συμπληρωματικής σύμβασης. Τούτο, διότι η αναγκαιότητα εκτέλεσης των περιλαμβανόμενων στην ελεγχόμενη συμπληρωματική σύμβαση εργασιών προέκυψε από απρόβλεπτες περιστάσεις, ήτοι από τα αναφερόμενα στην προηγούμενη σκέψη της παρούσας έκτακτα καιρικά φαινόμενα, για την αντιμετώπιση των οποίων κηρύχθηκε σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης ο Δήμος ....... Ως εκ τούτου, δεν συντρέχει νόμιμος λόγος που να κωλύει την υπογραφή του υποβληθέντος σχεδίου συμπληρωματικής σύμβασης, το οποίο επισυνάπτεται στην παρούσα Πράξη και αποτελεί αναπόσπαστο μέρος αυτής.

Εκτέλεση εργασιών στεγανοποίησης και μόνωσης κτιρίων .2Η ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ.(...)Με δεδομένα αυτά, και σύμφωνα με όσα έγινα δεκτά στις σκέψεις 6 έως 14 της παρούσας, κατά τα βασίμως προβαλλόμενα με την ένδικη προσφυγή και την υπέρ αυτής ασκηθείσα παρέμβαση, στην προκειμένη περίπτωση αιτιολογείται επαρκώς η ανάγκη εκτέλεσης των εργασιών της ελεγχόμενης συμπληρωματικής σύμβασης. Συγκεκριμένα, κατά την τεχνική επεξήγηση που παραθέτει η αρμόδια υπηρεσία της αναθέτουσας, η συμπληρωματική σύμβαση αφορά σε νέες συμπληρωματικές εργασίες καθαιρέσεων/αποξηλώσεων και επενδύσεων/ επιστρώσεων, οι οποίες κατέστησαν αναγκαίες μετά τη σύνταξη της μελέτης της αρχικής σύμβασης, κατά τη διάρκεια εκτέλεσης των εργασιών της και ιδίως μετά την εκδήλωση της θεομηνίας Daniel (5-7/09/2023), που προκάλεσε έντονα φαινόμενα βροχοπτώσεων και κατέδειξε την ανάγκη εκτέλεσής τους. Περαιτέρω, η ελεγχόμενη συμπληρωματική σύμβαση διέπεται από το άρθρο 156 του ν. 4412/2016, όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 75 του ν. 4782/2021 και, ως εκ τούτου, ανεξαρτήτως αν η εκτέλεση των νέων συμπληρωματικών εργασιών κατέστη αναγκαία μετά την εκδήλωση της θεομηνίας Daniel (5-7/09/2023),που προκάλεσε έντονα φαινόμενα βροχοπτώσεων, για τη σύναψή αυτής δεν απαιτείται η συνδρομή απρόβλεπτων για την αναθέτουσα αρχή περιστάσεων και η αιτιώδης σύνδεσή τους με την αναγκαιότητα επέκτασης του αγωγού.Κατ’ ακολουθία των προεκτεθέντων, η ένδικη προσφυγή πρέπει να γίνει δεκτή, και να ανακληθεί η προσβαλλόμενη 259/2024 Πράξη του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου. 

Αρδευτικό δίκτυο- συμπληρωματική σύμβαση:...Υπό τα ανωτέρω δεδομένα και σύμφωνα με όσα εκτέθηκαν στις νομικές σκέψεις που προηγήθηκαν, πρέπει να γίνουν δεκτά τα ακόλουθα:Όσον αφορά στις τρεις πρώτες εργασίες της ελεγχόμενης 1ης συμπληρωματικής σύμβασης ήτοι της αποκατάστασης στήριξης και άρδευσης νέων δενδροκαλλιεργειών, της αποκατάστασης της ροής των χωμάτινων υδραυλάκων και της αλλαγής διαμόρφωσης αγροτικών δρόμων λόγω χρήσης βαρέων και επιμήκων οχημάτων, το Τμήμα κρίνει ότι συντρέχουν εν προκειμένω οι προϋποθέσεις σύναψής της, κατά τα βασίμως προβαλλόμενα από τους προσφεύγοντες. Και τούτο διότι η ανάγκη εκτέλεσης των εργασιών αυτών ανέκυψε λόγω της αλλαγής των καλλιεργειών με νέες (ακτινίδια, ροδιές, κερασιές και ελιές) τουλάχιστον στο 30% της όλης έκτασης και στον τρόπο άρδευσης τους. Περαιτέρω, η από Αυγούστου 2009 μελέτη οικονομικής σκοπιμότητας και γεωτεχνική, η οποία στηρίχθηκε σε στοιχεία που είχαν συλλεγεί μέχρι την δεδομένη στιγμή της επικαιροποίησης της, εκτιμώντας ότι στην εν λόγω γεωργική περιοχή θα εξακολουθούσε η καλλιέργεια σιταριού, βαμβακιού, μηδικής και καλαμποκιού, ενώ ως νέα πιθανή καλλιέργεια προέβλεψε αυτή της βιομηχανικής ντομάτας και των κηπευτικών, συντάχθηκε με στόχο την καλύτερη προσέγγιση των δεδομένων και των συνθηκών που επικρατούσαν την δεδομένη χρονική στιγμή, ενώ δεν ήταν δυνατόν να προβλέψει μελλοντική μεταβολή των συνθηκών αγροτικής δραστηριότητας ως προς το είδος των καλλιεργειών. Αποτέλεσμα δε αυτής της αλλαγής και της εντατικοποίησης των καλλιεργειών αποτελεί η χρήση σύγχρονων μεγάλων και βαρέων οχημάτων (νταλίκες, ρυμουλκά μετά ρυμουλκουμένων κ.λπ.) για τη φόρτωση και μεταφορά των νέων αυτών καλλιεργειών. Το γεγονός δε ότι μέχρι την αρχική συμβατική προθεσμία περαίωσης του έργου (31.3.2016) δεν είχε ουσιαστικά ξεκινήσει η εκτέλεση των εργασιών, δεν ασκεί εν προκειμένω ουσιώδη επιρροή, όπως εσφαλμένως δέχθηκε η προσβαλλόμενη Πράξη, δεδομένου ότι κρίσιμος χρόνος προκειμένου να κριθεί αν οι περιστάσεις, την συνδρομή των οποίων επικαλείται η αναθέτουσα Αρχή, έχουν απρόβλεπτο χαρακτήρα, είναι αυτός της σύναψης της σύμβασης, καθόσον μέχρι το χρόνο αυτόν (ήτοι ακόμα και μετά την κατακύρωση) αυτή δύναται να προβεί σε ακύρωση του αποτελέσματος του διαγωνισμού (βλ. Ε.Σ. Τμ. VI 1333/2018, 18/2019). Επομένως, η επελθούσα μεταβολή των δεδομένων, που πράγματι επισυνέβη μετά την κατάρτιση τόσο της μελέτης όσο και της αρχικής σύμβασης, συνιστά απρόβλεπτη περίσταση και όχι αστοχία της μελέτης, στην οποία αποτυπώθηκαν τόσο οι υπάρχουσες κατά το χρόνο επικαιροποίησης της, όσο και οι προβλεπόμενες, με βάση τα διαθέσιμα εκείνη τη χρονική στιγμή από τις αρμόδιες δημοτικές υπηρεσίες στοιχεία, καλλιέργειες (βλ. Ε.Σ. Τμ. Μειζ. Επταμ. Συνθ. 40/2019, VI Τμ. 1324/2019). Στον φάκελο δε της ελεγχόμενης σύμβασης υπάρχουν επαρκή στοιχεία, ιδίως φωτογραφικό υλικό, από τα οποία αποδεικνύονται τόσο η μεταβολή των καλλιεργειών στην περιοχή, όσο και η εντατικοποίηση της γεωργικής παραγωγής, τούτο δε ουδόλως αμφισβητείται από την προσβαλλόμενη Πράξη. Επομένως, η αναθέτουσα Αρχή δεν μπορούσε να διαγνώσει ή να προβλέψει την ως άνω μεταβολή των συνθηκών από την κατάρτιση της αρχικής σύμβασης, όση επιμέλεια κι αν είχε επιδείξει. Υπό τα δεδομένα αυτά, οι ως άνω εργασίες είναι συμπληρωματικές κατά την έννοια του νόμου, διότι η εκτέλεση τους κατέστη αναγκαία από απρόβλεπτες περιστάσεις, που εκδηλώθηκαν μετά την εκπόνηση και την επικαιροποίηση της μελέτης του έργου, οι δε εργασίες αυτές δεν μπορούν να διαχωρισθούν από το έργο και είναι απολύτως αναγκαίες για την άρτια λειτουργικότητα του.Ανακαλεί την 31/2021 Πράξη του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου.