Αριθμός Πρωτοκόλλου: ΕΣ/ΤΜ.ΕΒΔΟΜΟ/1237/2026

Η απόφαση αφορά την προσφυγή του Δήμου Αθηναίων κατά της 450/2025 Πράξης του Ζ΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου, η οποία είχε κρίνει ως μη νόμιμο το σχέδιο προγραμματικής σύμβασης για την υλοποίηση έργων πληροφοριακής υποστήριξης προϋπολογισμού 8.000.000 ευρώ. Το Εβδόμου Τμήμα του Ελεγκτικού Συνεδρίου διαπίστωσε ότι απαιτούνται επιπλέον στοιχεία για την τεκμηρίωση του προϋπολογισμού, του προσωπικού και του χρονοδιαγράμματος. Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο αποφάσισε, κατ' εφαρμογή του άρθρου 328 παρ. 5 του ν. 4700/2020, να αναβάλει την έκδοση οριστικής απόφασης και να τάξει προθεσμία δεκαπέντε ημερών στα συμβαλλόμενα μέρη προκειμένου να προσκομίσουν συμπληρωμένο και εγκεκριμένο σχέδιο σύμβασης, το οποίο θα εμπεριέχει αναλυτικούς πίνακες και τεκμηρίωση για το είδος του προσωπικού, τις ειδικότητες, την εμπειρία αυτών, καθώς και λεπτομερή ανάλυση των διοικητικών εξόδων και των αποτελεσμάτων της έρευνας αγοράς.

Η Πράξη 102/2025 του ΣΤ΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον έλεγχο νομιμότητας του σχεδίου προγραμματικής σύμβασης μεταξύ της Περιφέρειας Αττικής και επτά Δήμων (Αιγάλεω, Αχαρνών, Ηρακλείου, Γαλατσίου, Παλαιού Φαλήρου, Πειραιά και Περιστερίου) για την προμήθεια «Κατασκευή πρότυπων μη σηματοδοτούμενων διαβάσεων». Το Κλιμάκιο αποφάνθηκε ότι κωλύεται η υπογραφή της σύμβασης λόγω ουσιωδών νομικών πλημμελειών. Οι πλημμέλειες περιλαμβάνουν: α) το ότι η προγραμματική σύμβαση έπεται της υπογραφής της εκτελεστικής σύμβασης προμήθειας, β) τη διαφορά στο φυσικό αντικείμενο (αντικατάσταση 38 διαβάσεων του Δήμου Αθηναίων με διαβάσεις άλλων Δήμων) χωρίς τεκμηρίωση της επικινδυνότητας των νέων σημείων και της κοστολόγησής τους, γ) την έλλειψη αναλυτικού χρονοδιαγράμματος εκτέλεσης της σύμβασης, και δ) τη μη συμμετοχή εκπροσώπων των αντισυμβαλλόμενων Δήμων στην Κοινή Επιτροπή Παρακολούθησης.

Η απόφαση αφορά την κοινή προσφυγή ενός Δήμου και ενός Αναπτυξιακού Οργανισμού για την ανάκληση της 67/2026 Πράξης προσυμβατικού ελέγχου του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Η πρωτοβάθμια αυτή Πράξη είχε κρίνει μη νόμιμη μια προγραμματική σύμβαση για την ανάπλαση κοινόχρηστου χώρου, λόγω μη νόμιμης κάλυψης του μισθολογικού κόστους τακτικού προσωπικού και μη τεκμηρίωσης της αναγκαιότητας πρόσληψης έκτακτου προσωπικού και εξωτερικών συμβούλων. Το Έβδομο Τμήμα του Ελεγκτικού Συνεδρίου απέρριψε την προσφυγή, επικυρώνοντας την προσβαλλόμενη Πράξη, και διέταξε την κατάπτωση του παραβόλου υπέρ του Δημοσίου.

Η Απόφαση 1169/2025 του Εβδόμου Τμήματος του Ελεγκτικού Συνεδρίου δέχεται τις προσφυγές ανάκλησης του Δήμου Ηράκλειας και της «ΑΝ.Ε.ΣΕΡ. Α.Ε.», ανακαλώντας την Πράξη 12/2025 της Επιτρόπου, η οποία εμπόδιζε την υπογραφή προγραμματικής σύμβασης για συμβουλευτική και διοικητική υποστήριξη του Δήμου, προϋπολογισμού 303.406,90 ευρώ. Το Δικαστήριο έκρινε ότι η Επίτροπος υπερέβη την αρμοδιότητά της επαναφέροντας νομικά ζητήματα που είχαν ήδη κριθεί οριστικά με την προηγούμενη Απόφαση 264/2025. Διαπιστώθηκε δε ότι το νέο σχέδιο σύμβασης είχε συμμορφωθεί πλήρως ως προς τη σύννομη κοστολόγηση, αφαιρώντας την αμοιβή του τακτικού προσωπικού και τεκμηριώνοντας αναλυτικά τις έμμεσες δαπάνες (συνολικό ποσοστό 11,55%), κρίνοντας ότι δεν κωλύεται η υπογραφή της σύμβασης.

Προγραμματική σύμβαση..ζητείται η αναθεώρηση της 1452/2019  απόφασης του VI Τμήματος του Ελεγκτικού Συνεδρίου...Η παρούσα σύμβαση δεν αποτελεί περίπτωση επιτρεπόμενης απευθείας ανάθεσης λόγω μοναδικότητας του αναδόχου, υπό την έννοια ότι μόνο η εταιρεία «....» είναι σε θέση να αναλάβει τις συγκεκριμένες υπηρεσίες, ενόψει των περιγραφεισών στην αίτηση αναθεώρησης ιδιαιτεροτήτων τους (βλ. σκ. 12 της παρούσας) και της κατοχής εκ μέρους της εταιρείας τής απαραίτητης εμπειρίας και τεχνογνωσίας για την αποτελεσματική παροχή τους. Και τούτο, διότι οι υπηρεσίες που αποτελούν αντικείμενο της παρούσας σύμβασης, ήτοι υπηρεσίες συντήρησης ηλεκτρομηχανολογικού εξοπλισμού καθώς και ετοιμότητας αποκατάστασης των εκάστοτε βλαβών, είναι γνωστές στην ελεύθερη αγορά, παρέχονται από ιδιώτες σε συνθήκες πλήρους ανταγωνισμού, περαιτέρω δε, ενόψει της δυσχέρειας επακριβούς ποσοτικού προσδιορισμού του φυσικού τους αντικειμένου, δύνανται να ανατίθενται, κατόπιν διαγωνισμού, μέσω συμφωνιών – πλαίσιο, οι οποίες εξειδικεύονται κάθε φορά μέσω εκτελεστικών συμβάσεων. Εξάλλου, το γεγονός ότι οι ως άνω υπηρεσίες παρέχονται στην ελεύθερη αγορά και από τρίτους ιδιώτες, επιβεβαιώνεται και από τις παραδοχές του Δήμου ότι η ανωτέρω εταιρεία διαθέτει μόνον διοικητικό προσωπικό και ότι, κατά τα λοιπά, το τεχνικό μέρος, ήτοι την εκτέλεση του φυσικού αντικειμένου των συναφθεισών συμβάσεών της, αναλαμβάνει το δίκτυο των χρόνιων συνεργατών της, δηλαδή ιδιώτες, φυσικά ή νομικά πρόσωπα που θα μπορούσαν να παρέχουν αυτοτελώς τις επίμαχες υπηρεσίες στον αιτούντα Δήμο, χωρίς τη μεσολάβηση της εταιρείας, ενδεχομένως δε, και σε χαμηλότερες τιμές από αυτές της ελεγχόμενης σύμβασης. Κατά την κρίση του Δικαστηρίου, επειδή η ελεγχόμενη σύμβαση δεν συνιστά προγραμματική σύμβαση, παρέλκει ως αλυσιτελής η εξέταση της έλλειψης χρονοδιαγράμματος εκτέλεσής της.Κατόπιν τούτων, και δοθέντος ότι η επίμαχη σύμβαση συνιστά μια κοινή εξ επαχθούς αιτίας σύμβαση, χωρίς να επηρεάζει τον χαρακτήρα της αυτό εάν ο αντισυμβαλλόμενος επιδιώκει κέρδος ή απλώς το αντάλλαγμα των παρασχεθεισών εκ μέρους του υπηρεσιών, η ίδια μη νομίμως έχει ανατεθεί απευθείας στην «...» δίχως την τήρηση των διατάξεων του ν. 4412/2016 και τη διενέργεια της προσήκουσας διαγωνιστικής διαδικασίας.

Η απόφαση 1166/2025 του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά την προσφυγή του Αναπτυξιακού Οργανισμού Ο.Τ.Α. κατά της Πράξης 15/2025, η οποία κωλύθηκε η υπογραφή της 1ης τροποποίησης της προγραμματικής σύμβασης 36091-126/2024 μεταξύ του Οργανισμού και του Δήμου Ελληνικού-Αργυρούπολης, συνολικού κόστους 178.420,00 ευρώ (ά.φ.π.). Η Πράξη 15/2025 έκρινε ότι οι όροι της τροποποίησης ήταν αόριστοι και κάλυπταν πάγιες ανάγκες του Δήμου. Το Τμήμα έκανε δεκτή την προσφυγή, κρίνοντας ότι η αιτιολογία της προσβαλλόμενης πράξης ήταν μη νόμιμη, καθώς αμφισβητούσε όρους πανομοιότυπους με την αρχική σύμβαση. Δεδομένου του κανόνα της οριστικότητας των κρίσεων, η Επίτροπος δεσμευόταν από την αρχική θετική Πράξη 14/2024. Συνεπώς, ανακλήθηκε η Πράξη 15/2025 και επιτράπηκε η υπογραφή του σχεδίου της τροποποιητικής σύμβασης.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ:Ζητείται η ανάκληση της 356/2015 Πράξης του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου, με την οποία κρίθηκε ότι κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου προγραμματικής σύμβασης μεταξύ του αιτούντος  νπδδ και του παρεμβαίνοντος νπιδ, με αντικείμενο την εκτέλεση του έργου «Αποκατάσταση και ενίσχυση λειτουργίας του δικτύου στα εγγειοβελτιωτικά έργα Ν. … για αποφυγή πλημμυρών λόγω των καταστροφικών πυρκαγιών», προϋπολογιζόμενης δαπάνης 838.4000,00 ευρώ.(....)Ενόψει δε των ιδιαίτερων συνθηκών, με τις οποίες συνέχεται η υλοποίηση της συγκεκριμένης προγραμματικής, καθώς και της εκτελεστικής αυτής, σύμβασης, δε θα μπορούσε να υπάρξει αναλυτικότερος προσδιορισμός κατά χρονική προτεραιότητα των υπό εκτέλεση επιμέρους αντιπλημμυρικών εργασιών εντός του χρονοδιαγράμματος αυτής, καθόσον ο προγραμματισμός τους δύναται ανά πάσα στιγμή να ανατραπεί για λόγους που συναρτώνται άμεσα με γεγονότα μη δυνάμενα να προβλεφθούν εκ των προτέρων, όπως τα καιρικά φαινόμενα.Ανακαλεί την 356/2015 Πράξη του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου.

Προγραμματική σύμβαση μεταξύ της προσφεύγουσας και της Περιφέρειας … για την υλοποίηση του έργου με τίτλο «Αποκαταστάσεις ζημιών – καταστροφών και άρση επικινδυνότητας στις υποδομές του Χώρου Υγειονομικής Ταφής Απορριμμάτων (ΧΥΤΑ) της Περιφερειακής Ενότητας … από την κακοκαιρία «ΜΠΑΛΟΣ».(....)Η μη πλήρης ανάπτυξη της προϋπολογιζόμενης δαπάνης και του χρονοδιαγράμματος δεν καθιστούν ουσιωδώς πλημμελή τη σύναψη της σύμβασης λόγω της εξειδίκευσης που θα επέλθει  με την εκτελεστική σύμβαση που θα επακολουθήσει, σε συνδυασμό με την προβλεπόμενη μικρή χρονική διάρκεια της σύμβασης. Οι περαιτέρω αιτιάσεις του Επιτρόπου περί μη προσκόμισης της μελέτης  υπολογισμού του κόστους αποκατάστασης και μεταφροντίδας του ΧΥΤΑ και της  είσπραξης ετήσιας εισφοράς από τα μέλη του Φο.Δ.Σ.Α. … Α.Ε. αλυσιτελώς προβάλλονται καθότι στερούνται εννόμων συνεπειών στο πλαίσιο της ελεγχόμενης σύμβασης, η δε κρίση του ότι η επίκληση της θεομηνίας «ΜΠΑΛΟΣ» είναι προσχηματική διότι τα προβλήματα είχαν ήδη ανακύψει από την τοποθέτηση των απορριμμάτων στο όμορο του ΧΥΤΑ οικόπεδο εκφέρεται επίσης αλυσιτελώς και πρέπει να απορριφθεί, διότι η ελεγχόμενη σύμβαση δεν συνάπτεται με νομική βάση το άρθρο 32 παρ. 2 εδ. γ΄ του ν. 4412/2014, ήτοι λόγω συνδρομής απροβλέπτων περιστάσεων και κατεπειγουσών αναγκών, αλλά ως προγραμματική σύμβαση(....)Αποφαίνεται υπέρ της υπογραφής, μεταξύ της Περιφέρειας … και της ανωτέρω προσφεύγουσας του σχεδίου της προγραμματικής σύμβασης 

Παροχή υποστηρικτικών υπηρεσιών:...επιδιώκεται η ανάκληση της 5/2018 Πράξης του Αναπληρωτή Επιτρόπου της Υπηρεσίας Επιτρόπου του Ελεγκτικού Συνεδρίου Με τα δεδομένα αυτά και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στις προηγούμενες σκέψεις της παρούσας, το Τμήμα κρίνει ότι η πρώτη διαπιστωθείσα με την προσβαλλόμενη Πράξη πλημμέλεια ήρθη, ενόψει της προσκόμισης από τους αιτούντες α) μελέτης και αναλυτικού προϋπολογισμού της ελεγχόμενης προγραμματικής σύμβασης, που εκ παραδρομής δεν υποβλήθηκαν στον Επίτροπο και όπου αναφέρονται με σαφήνεια και πληρότητα τα επιμέρους κόστη, ήτοι το κόστος απασχόλησης του προσωπικού βάσει ειδικότητας, το κόστος λειτουργίας οχημάτων, καθώς και το διαχειριστικό κόστος της σύμβασης για τη μερική απασχόληση ενός επόπτη για την επίβλεψη προσωπικού και δρομολογίων καθώς και τα λοιπά κόστη παρακολούθησης για την υλοποίηση του αντικειμένου της σύμβασης, από το άθροισμα των οποίων προκύπτει ο συνολικός προϋπολογισμός της προγραμματικής σύμβασης και β) της 70/2017 απόφασης του Δ.Σ. του ΦΟ.Δ.Σ.Α, η οποία εκ παραδρομής δεν υποβλήθηκε στον Επίτροπο και με την οποία εγκρίνεται η σύναψη της προγραμματικής σύμβασης με το Δήμο..Ακολούθως, το Τμήμα κρίνει ότι νομίμως ανατίθενται από τον ως άνω Δήμο στο ΦΟ.Δ.Σ.Α. οι εργασίες αποκομιδής προϊόντων κλαδεμάτων και ανακυκλώσιμων υλικών, καθόσον, όπως προκύπτει από τα άρθρα 2 και 17 (Παράρτημα ΙΒ κωδικοί αριθμοί 02 και 15) της κ.υ.α. 50910/2727/2003, τα απόβλητα από γεωργία και κηπευτική καθώς και τα ανακυκλώσιμα υλικά συμπεριλαμβάνονται στα στερεά απόβλητα(..)Ωστόσο, το Τμήμα κρίνει ότι η ελεγχόμενη προγραμματική σύμβαση παρίσταται μη νόμιμη όσον αφορά στην ανατιθέμενη εργασία της πλύσης κάδων και στην προμήθεια σακουλών για τους βυθιζόμενους κάδους, καθόσον δεν συμπεριλαμβάνονται στις εργασίες της συλλογής και μεταφοράς αποβλήτων που δύνανται να μεταβιβασθούν με προγραμματική σύμβαση στο ΦΟ.Δ.Σ.Α, απορριπτομένου ως αβασίμου του προβαλλόμενου ισχυρισμού των αιτούντων ότι είναι απολύτως συναφείς και αναπόσπαστες με την αποκομιδή απορριμμάτων, δοθέντος ότι είναι δυνατόν αμφότερες να υλοποιηθούν διακριτά και ως εκ τούτου δεν είναι παρεπόμενες της αποκομιδής.(..)Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω, εφόσον εξακολουθούν να υφίστανται διακωλυτικοί της υπογραφής του ελεγχόμενου σχεδίου σύμβασης λόγοι, η προσβαλλόμενη Πράξη δεν πρέπει να ανακληθεί και οι υπό κρίση αιτήσεις ανάκλησης πρέπει να απορριφθούν.

ΑΝΑΘΕΩΡΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕλΣυνΤμ.Μειζ-Επταμ.Συνθ/1353/2018​

 

Διοικητική και Τεχνική Υποστήριξη της Τεχνικής Υπηρεσίας(...)Με την ένδικη προσφυγή, όπως οι λόγοι της αναπτύσσονται στο νομίμως κατατεθέν υπόμνημα, ζητείται η αναθεώρηση της 1166/2024 απόφασης του Εβδόμου Τμήματος. Με βάση τα όσα αναφέρθηκαν στις ανωτέρω σκέψεις (σκ. 11-13), το Δικαστήριο διαπιστώνει ότι η έλλειψη τεκμηρίωσης του προϋπολογισμού της ελεγχόμενης σύμβασης ανεδείχθη ως πλημμέλεια από την Πράξη της Επιτρόπου, κατά τρόπο που αφορά στο σύνολο του προϋπολογισμού, συμπεριλαμβανομένων και των έμμεσων δαπανών. Η παράθεση αναλυτικού οικονομικού προϋπολογισμού συσχετίστηκε πρωτίστως με την ανάγκη να μην προβλέπονται περιουσιακές μετακινήσεις που συνιστούν έμμεση επιχορήγηση του Αναπτυξιακού Οργανισμού, είτε καταλείπουν περιθώριο κέρδους και, κατόπιν της ερμηνευτικής αυτής κρίσης, κρίθηκε ότι, ενόψει του μη επαρκώς προσδιορισμένου φυσικού αντικειμένου που ανατίθεται στην …ΑΕ από τον Δήμο..., δεν αιτιολογείται το κόστος των δαπανών, διότι δεν υφίσταται σύνδεση των προϋπολογιζόμενων δαπανών με συγκεκριμένες και επακριβώς προσδιορισμένες υπηρεσίες. Η κρίση, ωστόσο, στην οποία κατέληξε και το Τμήμα, ότι, εν τέλει, προσδιορίζονται επαρκώς οι καλυπτόμενες μέσω της ελεγχόμενης σύμβασης ανάγκες του Δήμου ...., δεν συνεπάγεται, αναγκαστικά, το λογικό συμπέρασμα ότι στην κάλυψη των αναγκών αυτών κατατείνουν, απαραιτήτως, οι προεκτιμώμενες δαπάνες του προϋπολογισμού.Κατ’ ακολουθία, μη νόμιμα υπολογίζονται τα κόστη αυτά, εκ νέου, στις έμμεσες δαπάνες, ενώ, επιπλέον, οι πάγιες ανάγκες που επικαλείται η προσφεύγουσα, ως καλυπτόμενες από το σκέλος των έμμεσων δαπανών του προϋπολογισμού, συνεπάγεται ότι είναι έτι μικρότερες. Σε κάθε περίπτωση κρίσιμο δεν είναι η κάλυψη των παγίων αναγκών της προσφεύγουσας μέσω κάθε προγραμματικής σύμβασης που ενδεχομένως, συνάπτει, γεγονός που όπως προαναφέρθηκε οδηγεί σε ανεπίτρεπτη έμμεση επιχορήγησή της, αλλά αντιθέτως ερευνητέο είναι η κάλυψη των πραγματικών εξόδων που απαιτούνται και συνδέονται κατά τρόπο ειδικό με την εκ μέρους της υλοποίηση του αντικειμένου που αναλαμβάνει να υλοποιήσει στο πλαίσιο της προγραμματικής σύμβασης.Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω, και μη υπάρχοντος άλλου λόγου αναθεώρησης, πρέπει η ένδικη προσφυγή αναθεώρησης να απορριφθεί