Αριθμός Πρωτοκόλλου: ΕΣ/ΚΛΙΜΑΚΙΟ Ε/26/2026

Η Πράξη 188/2026 του Ε' Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον έλεγχο νομιμότητας σχεδίου προγραμματικής σύμβασης μεταξύ του Δήμου Καμένων Βούρλων και της Δ.Ε.Υ.Α. Λαμίας για την υλοποίηση του έργου «Κατασκευή νέου κεντρικού αγωγού αποχέτευσης Καμένων Βούρλων (Β΄ Φάση)», προϋπολογισμού 3.600.000 ευρώ. Το σχέδιο επανεισάγεται μετά την 26/2026 Πράξη του ίδιου Κλιμακίου, λόγω μη ένταξης του έργου στο προηγούμενο πρόγραμμα χρηματοδότησης και νέας πρόσκλησης από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Το Κλιμάκιο έκρινε ότι η σύμβαση εγκαθιδρύει γνήσια συνεργασία δημόσιων φορέων, δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του ν.4412/2016 και φέρει το ελάχιστο νόμιμο περιεχόμενο. Ως εκ τούτου, αποφάσισε ότι δεν κωλύεται η υπογραφή της, με την επισήμανση ότι η συνδρομή των προϋποθέσεων του άρθρου 32 παρ.2γ ν.4412/2016 θα κριθεί σε επόμενο στάδιο ελέγχου της σύμβασης ανάθεσης.

Το Ζ΄ Κλιμάκιο του Ελεγκτικού Συνεδρίου εξέτασε τη νομιμότητα της διαγωνιστικής διαδικασίας σχετικά με την αγοραπωλησία και μίσθωση του ακινήτου «Ιαματική Πηγή & Κάμπινγκ Κοννιαβίτη» στον Δήμο Καμένων Βούρλων, το οποίο διαχειρίζεται το ΤΑΙΠΕΔ. Με το συνολικό οικονομικό αντάλλαγμα να ανέρχεται στα 11.018.074 ευρώ, το Κλιμάκιο αξιολόγησε τα υποβληθέντα στοιχεία και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν υφίσταται κανένα νομικό κώλυμα για την υπογραφή των τελικών συμβολαίων, επιτρέποντας με αυτόν τον τρόπο την ολοκλήρωση της διαδικασίας αξιοποίησης της περιουσίας αυτής.

Η Πράξη 14/2025 του Ε' Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον έλεγχο νομιμότητας της διαδικασίας ανάδειξης αναδόχου και του σχεδίου σύμβασης για το έργο «Επέκταση και Εκσυγχρονισμός ΕΕΛ Οινιάδων και κατασκευή καταθλιπτικού αγωγού», προϋπολογισμού 5.040.000,00 ευρώ. Η απόφαση εκδόθηκε μετά από επανεισαγωγή του φακέλου, κατόπιν της 502/2024 αναβλητικής Πράξης. Διαπιστώθηκε ότι δεν κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου σύμβασης με τον ανάδοχο "" Α.Τ.Ε. έναντι συμβατικού τιμήματος 4.913.741,50 ευρώ, με την επισήμανση ότι πρέπει να υπογραφεί τόσο από τη Δ.Ε.Υ.Α. όσο και από τον Δήμο Ι.Π. Μεσολογγίου και να προστεθούν στο προοίμιο το 4ο/19.11.2024 Πρακτικό και η 509/26.11.2024 εγκριτική απόφαση.

Πρόκειται για την Πράξη 215/2026 του Ε' Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου, η οποία εκδόθηκε κατόπιν συνεδρίασης στις 4 και 19 Μαΐου 2026. Δεν πρόκειται για εκδίκαση δευτέρου βαθμού, αλλά για άσκηση προσυμβατικού ελέγχου νομιμότητας σχεδίου προγραμματικής σύμβασης. Το Κλιμάκιο έκρινε ότι η σύναψη της ελεγχόμενης προγραμματικής σύμβασης μεταξύ της Περιφέρειας Αττικής και του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας (Τ.Ε.Ε.) για το έργο «Αντιπλημμυρική προστασία ευρύτερης περιοχής παλαιού οικισμού Αχαρνών και κατασκευή δεξαμενών ανάσχεσης», προϋπολογισμού 27.998.408,80 ευρώ, είναι επιτρεπτή. Αποφάνθηκε ότι η σύμβαση εγκαθιδρύει γνήσια συνεργασία δημόσιων φορέων για την από κοινού εκτέλεση της δημόσιας αποστολής τους και δεν εμπίπτει στο πεδίο του ν.4412/2016, έχοντας το ελάχιστο αναγκαίο κατά νόμο περιεχόμενο. Κατέληξε ότι δεν κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου, με την επισήμανση ότι πρέπει να συμπληρωθεί με τις σχετικές εγκριτικές αποφάσεις και ότι τυχόν τροποποιητικές συμβάσεις υπόκεινται σε προσυμβατικό έλεγχο.

Κατασκευή υποθαλάσσιου αγωγού...ζητείται η ανάκληση της 811/2019 Πράξης του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου...Συνεπώς, εφόσον η κατασκευή του χερσαίου αγωγού με διαφοροποιημένα τεχνικά χαρακτηριστικά έλαβε χώρα ήδη πριν από την κατακύρωση του διαγωνισμού για την κατασκευή του υποθαλάσσιου αγωγού, τα νέα αυτά χαρακτηριστικά έπρεπε να αξιολογηθούν από την αναθέτουσα αρχή πριν την ανάθεση του αρχικού έργου κατασκευής του υποθαλάσσιου αγωγού για την επικαιροποίηση των σχετικών συμβατικών τευχών, λαμβανομένων υπόψη των σοβαρών επιπτώσεων που θα είχαν οι εν λόγω διαφοροποιήσεις στη λειτουργία του υποθαλάσσιου αγωγού (αδυναμία βαρυτικής λειτουργίας και αδυναμία επίτευξης του ορίου των 21.500 κυβικών μέτρων ημερήσιας ποσότητας ύδατος για την τροφοδοσία της ...). Ως εκ τούτου, τα περί του αντιθέτου προβαλλόμενα με την κρινόμενη αίτηση και την υπέρ αυτής παρέμβαση πρέπει να απορριφθούν ως αβάσιμα. Περαιτέρω, το γεγονός ότι η ευθύνη  επίβλεψης της κατασκευής των δύο ανωτέρω αγωγών ανήκε σε διαφορετικές  Υπηρεσίες, ήτοι στο Τμήμα Υδραυλικών και Λιμενικών Έργων της Διεύθυνσης Τεχνικών Έργων της Περιφέρειας ... στην περίπτωση του χερσαίου αγωγού και στο Τμήμα Υδραυλικών και Λιμενικών Έργων της Διεύθυνσης Τεχνικών Έργων Περιφερειακών Ενοτήτων ... στην περίπτωση του υποθαλάσσιου αγωγού, δεν συνιστά την απρόβλεπτη περίσταση που απαιτεί, εν προκειμένω, ο νόμος. Και τούτο ανεξαρτήτως του ότι και οι δύο ως άνω τεχνικές υπηρεσίες ανήκουν στην ίδια αναθέτουσα αρχή, ήτοι την Περιφέρεια ..., συνεπώς, οι ως άνω περιστάσεις που επικαλείται η αναθέτουσα αρχή για την αιτιολόγηση του απροβλέπτου που αφορούν στην έλλειψη συντονισμού και ενημέρωσης μεταξύ των ως άνω τεχνικών υπηρεσιών ώστε να μην γίνει εγκαίρως αντιληπτό ότι ο χερσαίος αγωγός είχε κατασκευασθεί με διαφορετικά τεχνικά χαρακτηριστικά, απορρέουν τελικώς από δική της ευθύνη.  Συναφώς, όπως ορθώς αναφέρεται στην προσβαλλόμενη Πράξη, δεν παρασχέθηκαν διευκρινήσεις, ούτε αποδείχθηκε ότι η όδευση του χερσαίου αγωγού σε απόσταση 200 μέτρων πριν τη Δεξαμενή Κυψέλης προβλεπόταν αρχικώς να γίνει σε χαμηλότερο σημείο στάθμης ( + 35,50 m), ότι το δεδομένο αυτό μεταβλήθηκε κατά την κατασκευή του χερσαίου αγωγού και μάλιστα σε χρόνο μεταγενέστερο της σύνταξης των μελετών του έργου του υποθαλάσσιου αγωγού και ότι δεν πρόκειται, εν προκειμένω, περί σφάλματος της αναθέτουσας αρχής κατά το σχεδιασμό του υποθαλάσσιου αγωγού που προβλέφθηκε να λειτουργεί βαρυτικά. Επιπλέον, ο ισχυρισμός που προβάλλεται με την κρινόμενη αίτηση και την παρέμβαση ότι η διαπίστωση πως τα ανωτέρω τεχνικά χαρακτηριστικά του χερσαίου αγωγού θα επέφεραν κίνδυνο υδραυλικών πληγμάτων στον υποθαλάσσιο αγωγό, ανάγεται σε ανέλεγκτη από το Δικαστήριο τεχνική κρίση της αναθέτουσας αρχής  είναι απορριπτέος ως αόριστος, άλλως ως αναπόδεικτος. Και τούτο διότι, ούτε στην 934/8-4-2019 απόφαση της Οικονομικής Επιτροπής της Περιφέρειας ... με την οποία εγκρίθηκε ο 1ος ΑΠΕ και η σύναψη της ελεγχόμενης συμπληρωματικής σύμβασης αλλά ούτε σε  κάποιο άλλο από τα λοιπά έγγραφα του φακέλου ευρίσκει αιτιολογικό έρεισμα, αλλά οψίμως προβάλλεται με την αίτηση ανάκλησης, ο ισχυρισμός ότι για τη διάγνωση των υδραυλικών πληγμάτων στον υποθαλάσσιο αγωγό απαιτούνταν περίπλοκοι υδραυλικοί υπολογισμοί, οι οποίοι ήταν δυνατόν να πραγματοποιηθούν μόνο κατά την εκπόνηση της μελέτης εφαρμογής που αποτελούσε υποχρέωση της αναδόχου με την ανάθεση του έργου και την υπογραφή της σύμβασης του υποθαλάσσιου αγωγού(βλ. σελ. 12 του τεύχους δημοπράτησης με αριθμ.4 και τίτλος « Κανονισμός Μελετών»). Σε κάθε περίπτωση, ο ανωτέρω ισχυρισμός της αιτούσας ότι η ανάγκη κατασκευής της δεξαμενής αναρρύθμισης διαπιστώθηκε με τη μελέτη εφαρμογής δεν αρκεί για να υποκαταστήσει την ως άνω ελλείπουσα ειδική αιτιολογία της 934/8-4-2019 απόφασης της Οικονομικής Επιτροπής, ούτε συνιστά αυτοτελή λόγο που δικαιολογεί τη σύναψη συμπληρωματικής σύμβασης. Ακολούθως, αν και βασίμως προβάλλεται ότι η δεξαμενή αναρρύθμισης παρουσιάζει αναγκαία συνάφεια με το αρχικό έργο του υποθαλάσσιου αγωγού, δεδομένου ότι : α) δεν είναι έργο αυτοτελές σε σχέση με τον αγωγό αυτόν, αλλά η κατασκευή της αποσκοπεί στην εξασφάλιση της ορθής λειτουργίας και της προστασίας του υποθαλάσσιου αγωγού, έχοντας στάθμες λειτουργίας που υπερκαλύπτουν το υψηλό σημείο (+ 44,52 m)του χερσαίου αγωγού και επιλύοντας με τον τρόπο αυτό, το σχετικό πρόβλημα που δημιουργήθηκε κατά την κατασκευή του και β) η κατασκευή της δεξαμενής αναρρύθμισης από τον ανάδοχο του αρχικού έργου διασφαλίζει το ενιαίο της ευθύνης στο πρόσωπό του, τόσο για την κατασκευή και ορθή λειτουργία του υποθαλάσσιου αγωγού, όσο και για την παροχή της απαιτούμενης ποσότητας νερού, σύμφωνα με τις συμβατικές του υποχρεώσεις, δεδομένου και του γεγονότος ότι ο ανάδοχος έχει αναλάβει την υποχρέωση παρακολούθησης της λειτουργίας και τη συντήρηση του υποθαλάσσιου αγωγού για χρονικό διάστημα 36 μηνών, όμως, η παραδοχή αυτή της συνάφειας της ελεγχόμενου έργου της δεξαμενής αναρρύθμισης με το αρχικό έργο κατασκευής του υποθαλάσσιου αγωγού δεν αρκεί για να καταστήσει νόμιμη την υπογραφή της ελεγχόμενης συμπληρωματικής σύμβασης, αφού η ανάγκη σύναψής της δεν οφείλεται, όπως προεκτέθηκε, σε απρόβλεπτες περιστάσεις. Ακολούθως, ο προβαλλόμενος από την αναθέτουσα αρχή λόγος περί συγγνωστής πλάνης των οργάνων της αναθέτουσας αρχής, είναι απορριπτέος ως αβάσιμος, λόγω της σταθερότητας του νομικού πλαισίου καθώς και της πάγιας νομολογίας του Δικαστηρίου τούτου ως προς τις προϋποθέσεις κατάρτισης συμπληρωματικών συμβάσεων (πρβλ. Ε.Σ. Τμ. Μείζ. -Επταμ. Σύνθεσης 2490/2015, 3998/2013, 3009, 3008/2012, 3053/2011, VI Τμ. 1043/2019 κ.ά.).Αλυσιτελώς εξάλλου προβάλλεται ότι σύμφωνα με προηγούμενη νομολογία του Δικαστηρίου έχει γίνει δεκτή η συνδρομή συγγνωστής πλάνης, καθώς το Δικαστήριο δεν δεσμεύεται, εκ του λόγου τούτου, να κρίνει διαφορετικά σε μεταγενέστερες υποθέσεις (πρβλ. Ε.Σ. VI Τμ. 734/2019).Δεν ανακαλεί την 811/2019 Πράξη του Ε Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου.

ΑΝΑΘΕΩΡΗΘΗΚΕ ΜΕ ΤΗΝ ΕΣ/ΤΜ.ΜΕΙΖ-ΕΠΤΑΜ.ΣΥΝΘ/537/2020

Αξιοποίηση της περιοχής της Πανελλήνιας Έκθεσης Λαμίας.(...)από τον έλεγχο των στοιχείων του υποβληθέντος ενώπιον του Κλιμακίου φακέλου για το υποέργο 3 «Αξιοποίηση της περιοχής της Πανελλήνιας Έκθεσης Λαμίας», προϋπολογιζόμενης δαπάνης 38.614.450,74 ευρώ χωρίς Φ.Π.Α.,  διαπιστώθηκε ότι δεν περιλαμβάνονται σ’ αυτόν:....Συνεπώς, το Κλιμάκιο κρίνει ότι πρέπει να αναβληθεί η οριστική κρίση του επί της νομιμότητας των «τευχών δημοπράτησης» του υποέργου 3 «Αξιοποίηση της περιοχής της Πανελλήνιας Έκθεσης Λαμίας», προκειμένου ο Αναπτυξιακός Οργανισμός Τοπικής Αυτοδιοίκησης «…Α.Ε.» να προσκομίσει τα ως άνω ελλείποντα στοιχεία.Για τους λόγους αυτούς Απαραδέκτως εισάγονται για έλεγχο νομιμότητας στο Κλιμάκιο τούτο τα «τεύχη δημοπράτησης» του υποέργου 5 «Αναβάθμιση Κτιριακών Εγκαταστάσεων Κέντρου Ιστορικής Ενημέρωσης Θερμοπυλών».Παραπέμπει τα τεύχη δημοπράτησης του υποέργου 6 «Αναβάθμιση και Εμπλουτισμός Εκθεσιακού Περιεχομένου Κέντρου Ιστορικής Ενημέρωσης Θερμοπυλών» στο Ζ΄ Κλιμάκιο του Ελεγκτικού Συνεδρίου.Αναβάλλει την έκδοση οριστικής Πράξης και διατάσσει τη συμπλήρωση του φακέλου κατά τα αναφερόμενα στο σκεπτικό για το υποέργο 3 «Αξιοποίηση της περιοχής της Πανελλήνιας Έκθεσης Λαμίας

Το Ελεγκτικό Συνέδριο (Ε΄ Κλιμάκιο) εξέτασε το σχέδιο της 1ης συμπληρωματικής σύμβασης του έργου «Μονάδα Ηλιακής Ξήρανσης Ιλύος ΕΕΛ Λαμίας» της Δ.Ε.Υ.Α. Λαμίας, συμβατικής δαπάνης 2.505.581,91 ευρώ. Η αρχική σύμβαση είχε ελεγχθεί με την 751/2023 Πράξη του ίδιου Κλιμακίου. Η συμπληρωματική σύμβαση αφορά την κατασκευή ενός επιπλέον ηλιακού ξηραντηρίου για την αύξηση της δυναμικότητας της μονάδας, λόγω μεγαλύτερων ποσοτήτων ιλύος από γειτονικές Ε.Ε.Λ. Το Κλιμάκιο έκρινε ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις του ν.4412/2016 για συμπληρωματικές εργασίες, καθώς είναι αναγκαίες, αδιαχώριστες από το αρχικό έργο, δεν μεταβάλλουν τη φύση του, και η αξία τους δεν υπερβαίνει το 50% της αρχικής σύμβασης. Αποφάσισε ότι δεν κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου της συμπληρωματικής σύμβασης.

Με την προδικαστική προσφυγή, η προσφεύγουσα ατομική επιχείρηση επιδιώκει την ακύρωση της απόφασης της αναθέτουσας αρχής (Δασαρχείου) με αριθμό .../5/5/2021, με την οποία εγκρίθηκε το πρακτικό της επιτροπής και αναδείχθηκε ως προσωρινός ανάδοχος η παρεμβαίνουσα επιχείρηση. Το αντικείμενο της σύμβασης αφορά την ανάδειξη αναδόχου για την εκτέλεση του «1ου Υποέργου» με τίτλο «Αντιδιαβρωτικά και αντιπλημμυρικά έργα των καμένων εκτάσεων δασικού χαρακτήρα στον Τομέα Θ-Περιοχή ...» του ευρύτερου έργου «Αντιδιαβρωτικά και αντιπλημμυρικά έργα των καμένων εκτάσεων δασικού χαρακτήρα στις περιοχές ..., ..., ... του Δήμου ... Π.Ε. ... από την πυρκαγιά της 22,23,24 Ιουλίου 2020». Η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι η προσβαλλόμενη απόφαση παραβιάζει τους όρους της διακήρυξης και του άρθρου 95 παρ. 2(α) του Ν.4412/2016, καθώς η οικονομική προσφορά της παρεμβαίνουσας περιλάμβανε διαφορετικά ποσοστά έκπτωσης για τις επιμέρους εργασίες, ενώ έπρεπε να υπάρχει μόνο ένα ποσοστό έκπτωσης για όλες τις εργασίες, σύμφωνα με τη διακήρυξη.

Η Πράξη 44/2025 του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου έκρινε ότι δεν κωλύεται η υπογραφή της 2ης συμπληρωματικής σύμβασης, ύψους 4.192.485,44 ευρώ (χωρίς ΦΠΑ), για το έργο της ΔΕΥΑΑ «Αντικατάσταση Κεντρικού Αγωγού Υδροδότησης Αγρινίου κλπ.». Το Κλιμάκιο διαπίστωσε ότι οι συμπληρωματικές εργασίες, όπως η αλλαγή χάραξης του αγωγού λόγω στατικής ανεπάρκειας υδατογέφυρας, η μετεγκατάσταση της δεξαμενής καθαρών, η αύξηση των πύργων διύλισης και η υποχρέωση ολικής αποκατάστασης του οδοστρώματος με ταυτόχρονη εγκατάσταση σωληνώσεων οπτικής ίνας, είναι απολύτως αναγκαίες για την άρτια ολοκλήρωση του έργου. Επίσης, πληρούνται οι τεχνικές και οικονομικές προϋποθέσεις του ν.4412/2016, καθώς το αθροιστικό ποσό των συμπληρωματικών συμβάσεων δεν υπερβαίνει το 50% της αρχικής. Η υπογραφή τελεί υπό τον όρο εξασφάλισης πλήρους χρηματοδότησης.

Το Ζ΄ Κλιμάκιο του Ελεγκτικού Συνεδρίου εξέτασε τη νομιμότητα της διαδικασίας ανάδειξης αναδόχου για τη σύμβαση παροχής υπηρεσιών συλλογής, μεταφοράς, τελικής διάθεσης και επεξεργασίας 40.000 τόνων αφυδατωμένης ιλύος από μονάδες της Ε.ΥΔ.Α.Π. Α.Ε., με προϋπολογισμό 3.600.000 ευρώ. Αν και διαπιστώθηκε πλημμέλεια σε όρο της διακήρυξης σχετικά με την απαίτηση προϋπηρεσίας πιστοποιητικών ISO (τουλάχιστον ένα έτος), το Κλιμάκιο έκρινε ότι αυτή δεν ήταν ουσιώδης και δεν έπληξε τον ανταγωνισμό, καθώς συμμετείχαν δύο φορείς, ο ανάδοχος στηρίχθηκε σε δάνειες ικανότητες και δεν ασκήθηκαν ένδικα βοηθήματα. Ως εκ τούτου, αποφασίστηκε ότι δεν κωλύεται η υπογραφή της σύμβασης.