Αριθμός Πρωτοκόλλου: ΕΣ/ΚΛΙΜΑΚΙΟ Ε/234/2026

Με τα δεδομένα αυτά, το Κλιμάκιο κρίνει, από το σύνολο των στοιχείων του φακέλου, όπως αυτά συμπληρώθηκαν κατόπιν της 200/2026 αναβλητικής Πράξης του, ότι οι περιλαμβανόμενες στην ελεγχόμενη 2η συμπληρωματική σύμβαση εργασίες πληρούν τις προϋποθέσεις των άρθρων 132 παρ. 1 περ. β΄ και 156 παρ. 1 περ. β΄ του ν.4412/2016, όπως ισχύουν. Και τούτο διότι, κατά τα εκτιθέμενα στις σκέψεις 9-21 της παρούσας, οι εργασίες αυτές, οι οποίες δεν περιλαμβάνονταν στο αρχικώς ανατεθέν αντικείμενο, κατέστησαν αναγκαίες κατά την τεχνική εκτέλεση του έργου, ανακύψασες αφενός στο πλαίσιο απρόβλεπτων για την αναθέτουσα αρχή περιστάσεων, οι οποίες δεν ήταν δυνατόν να εντοπιστούν κατά τη φάση σύνταξης της αρχικής μελέτης και αναδείχθηκαν μόνον κατά τη φάση υλοποίησης του έργου, και αφετέρου λόγω μεταγενέστερων λειτουργικών και επιχειρησιακών απαιτήσεων του τελικού χρήστη του έργου, οι οποίες διατυπώθηκαν κατά τη διάρκεια εκτέλεσης των συμβατικών εργασιών, στο πλαίσιο των ιδιαίτερων αναγκών αδιάλειπτης λειτουργίας, ενεργειακής διαχείρισης, πυροπροστασίας, βιοασφάλειας και εν γένει εύρυθμης λειτουργίας του Ερευνητικού Κέντρου Βιοϊατρικών Επιστημών «ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΦΛΕΜΙΓΚ». 

Μελέτες.Απευθείας ανάθεση.Η ανάθεση της επίμαχης «συμπληρωματικής οριστικής μελέτης» του ως άνω έργου δεν συνιστά προσφυγή στην εξαιρετική διαδικασία της ανάθεσης συμπληρωματικής μελέτης, κατά την έννοια του άρθρου 29 του ν. 3316/2005, διότι δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις που τάσσονται από τη διάταξη αυτή (όπως ύπαρξη αρχικής σύμβασης μελέτης σε φάση εκτέλεσης και ανάθεση, στον αρχικό ανάδοχο, συμπληρωματικών εργασιών, αναγκαίων για την ολοκλήρωση του αρχικού συμβατικού αντικειμένου), αλλά συνιστά αυτοτελή απευθείας ανάθεση στους φερόμενους ως δικαιούχους, μη έχοντες σχέση με την αρχική μελέτη, που είχε μάλιστα ολοκληρωθεί ήδη από το έτος 2004 και για αντικείμενο πρόσθετο και διαφορετικό σε σύγκριση με το αρχικώς προβλεφθέν.

Απευθείας ανάθεση σύνταξης μελέτης έργου ή υπηρεσίας.

Αποπεράτωση αποχέτευσης -συμπληρωματική σύμβαση...Με δεδομένα αυτά και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στην τρίτη σκέψη (ΙΙΙ), το Κλιμάκιο κρίνει ότι οι ως άνω εργασίες που αποτελούν το αντικείμενο της ελεγχόμενης συμπληρωματικής σύμβασης, δεν αποδεικνύεται από τον αναθέτοντα φορέα ότι οφείλονται σε απρόβλεπτες περιστάσεις κατά την τεχνική εκτέλεση του έργου, δηλαδή σε αιφνίδια πραγματικά περιστατικά, που αντικειμενικά, κατά τους κανόνες της ανθρώπινης εμπειρίας και λογικής, δεν ήταν δυνατόν να προβλεφθούν κατά τη σύνταξη της αρχικής μελέτης δημοπράτησης του έργου. Τέτοιες δε απρόβλεπτες περιστάσεις δεν συνιστούν σε καμιά περίπτωση οι επισημάνσεις της αναδόχου, αναφορικά με ορισμένα κατασκευαστικά ζητήματα, καθόσον από κανένα στοιχείο του φακέλου δεν προκύπτει ο λόγος για τον οποίο δεν κατέστη δυνατή η πρόβλεψή τους στο στάδιο σύνταξης της ανωτέρω αρχικής μελέτης. Ούτε εξάλλου η αόριστη αναφορά στην αιτιολογική έκθεση του 4ου Α.Π.Ε., ότι οι επιβαλλόμενες εργασίες κατέστησαν αναγκαίες λόγω των ανωτέρω απροβλέπτων περιστάσεων, αρκεί για να αποδείξει ότι οι εργασίες αυτές δεν οφείλονται σε αστοχίες και παραλείψεις ή σφάλματα της αρχικής μελέτης, ενόψει και του ότι σε κανέναν από τους προεγκριθέντες Α.Π.Ε., στους οποίους συμπεριλήφθηκαν ομοειδείς εργασίες, γίνεται αναφορά σε τέτοια αιφνίδια περιστατικά, ενώ στο 39/10.7.2009 έγγραφο του κυρίου του έργου ρητώς αναφέρεται ότι οι επιπλέον εργασίες οφείλονται σε αδυναμίες της αρχικής μελέτης δημοπράτησης του επίμαχου έργου. Και ναι μεν, αναφορικά τουλάχιστον με τις εργασίες αποκατάστασης βλαβών σε υφιστάμενα δίκτυα κοινής ωφέλειας, δεν παρίσταται εφικτός ο ακριβής εντοπισμός τους εκ των προτέρων, πλην στην οικεία αιτιολογική έκθεση δεν παρατίθεται καμία ειδικότερη αιτιολογία ως προς το γιατί δεν μπορούσε να προβλεφθεί εξ αρχής και να ληφθεί υπόψη η έλλειψη χαρτογράφησης των δικτύων αυτών και, ως εκ τούτου, η ενδεχόμενη πρόκληση ζημιών από τις εργασίες της αναδόχου, γεγονός που ανάγεται στο χρόνο σύνταξης της αρχικής μελέτης και θα συνεπαγόταν και την πρόβλεψη ενός αντίστοιχου κονδυλίου στον προϋπολογισμό του αρχικού έργου. Εξάλλου, σε κάθε περίπτωση, απαιτείται να συντρέχουν σωρευτικά οι προβλεπόμενες από το νόμο προϋποθέσεις για την κατάρτιση συμπληρωματικής σύμβασης εργασιών και δεν αρκεί η συνδρομή κάποιας μόνο από αυτές, όπως το ότι οι εργασίες που αποτελούν το αντικείμενο της συμπληρωματικής σύμβασης δεν μπορούν, τεχνικά ή οικονομικά, να διαχωριστούν από την αρχική σύμβαση χωρίς να δημιουργήσουν μείζονα προβλήματα για την αναθέτουσα αρχή, ούτε ασκεί εν προκειμένω επιρροή το γεγονός της χρηματοδότησης του αρχικού έργου από κοινοτικούς πόρους.

Δημόσια έργα. Τεύχη δημοπράτησης αρχιτεκτονικής μελέτης κτιριακού έργου. Αμοιβή σύνταξης τευχών δημοπράτησης. Μειώσεις αμοιβής.α) Η αμοιβή για τη σύνταξη των τευχών δημοπράτησης της αρχιτεκτονικής μελέτης κτιριακού έργου υπολογίζεται σύμφωνα με τον προϋπολογισμό της αρχιτεκτονικής μελέτης και μόνον αυτόν. β) Οι προβλεπόμενες μειώσεις της αμοιβής, για τα χρηματοδοτούμενα από τις δημόσιες επενδύσεις έργα του Δημοσίου και των ΝΠΔΔ, εφαρμόζονται επί του αθροίσματος των αμοιβών της (κυρίως) αρχιτεκτονικής μελέτης και των οικείων τευχών δημοπράτησης.

Δημόσια έργα. Νέες πρόσθετες εργασίες. Αλλαγή συμβατικού τιμήματος. Τροποποιητική μελέτη.(..)Κατάσταση :  Εκκρεμεί αποδοχή 
Προεδρεύων: Ρ. Αντωνακόπουλος, Αντιπρόεδρος Εισηγήτρια: Α. Καπετανάκη, Πάρεδρος Για την τροποποίηση μελέτης μετά την υπογραφή της σύμβασης κατασκευής του έργου και την κατά την προεκτιμώμενη δαπάνη αύξηση του συμβατικού αντικειμένου κατά 32%, δηλαδή εντός του επιτρεπομένου ορίου του ποσού της αρχικής σύμβασης, αλλά χωρίς τη δυνατότητα σύνταξης συγκριτικών πινάκων, εφαρμόζονται ευθέως οι διατάξεις του άρθρου 4 παρ.10 του Ν 1418/1984 με τη συνδρομή των όρων του άρθρου 1 παρ.7 του Ν 2229/1994, άλλως αναλόγως.

Κατασκευή παιδικού βρεφονηπιακού σταθμού...Με δεδομένα τα ανωτέρω το Κλιμάκιο διαπιστώνει ότι οι εργασίες της ελεγχόμενης 1ης Συμπληρωματικής Σύμβασης του έργου, που συνίστανται, σύμφωνα με τον 3ο ΑΠΕ, πρωτίστως στη θωράκιση της κατασκευής έναντι του τοπικού φαινομένου ανύψωσης του υδροφόρου ορίζοντα και στη θεμελίωση και στην κατασκευή των περιμετρικών τοιχίων αντιστήριξης του εδάφους με βάση τα νέα δεδομένα της σύστασης του υπεδάφους που τους περιβάλλει, συνέχονται με το τεχνικό αντικείμενο της αρχικής σύμβασης και δεν περιλαμβάνονται σε αυτό. Περαιτέρω, λαμβάνοντας υπόψη ότι, κατά την φάση κατασκευής του αγωγού όμβριων υδάτων στην οδό …, τα έτη 2014 και 2015, δηλαδή ταυτόχρονα με την εκπόνηση της μελέτης για την κατασκευή του ελεγχόμενου έργου, δεν διαπιστώθηκε ύπαρξη υπόγειου υδροφόρου ορίζοντα σε αντίστοιχα βάθη με αυτά της αρχικά προβλεπόμενης θεμελίωσης του κτιρίου, δεν απαιτείτο εκ νέου εξέταση των γεωτεχνικών και εδαφολογικών δεδομένων εντός του συγκεκριμένου οικοπέδου με την εκπόνηση σχετικής γεωτεχνικής και εδαφολογικής μελέτης, ενώ δεν ήταν δυνατόν να προβλεφθεί, με βάση τα ως άνω δεδομένα, η στάθμη του υπόγειου υδροφόρου ορίζοντα σε βάθος περίπου 5,50 μέτρα κάτω από την στάθμη του εδάφους και περίπου 30-50 εκ. κάτω από την πλάκα επί εδάφους του υπογείου του κτιρίου. Αντίστοιχα, δεν προκύπτει από τα προσκομισθέντα στοιχεία ότι μπορούσαν να εντοπιστούν εκ των προτέρων και με ακρίβεια τα σημεία εναπόθεσης μπάζων και άλλων φερτών υλικών, που προέκυψαν κατά την κατασκευή των όμορων οικοδομών και επιχωματώθηκαν επί των ορίων του οικοπέδου (ιδίως στη ΒΑ και ΒΔ όψη του). Συνεπώς, το Κλιμάκιο κρίνει ότι οι εργασίες της ελεγχόμενης 1ης Συμπληρωματικής Σύμβασης του έργου οφείλονται πράγματι σε απρόβλεπτες περιστάσεις και, ειδικότερα, στον εντοπισμό, κατά την εκτέλεση του αρχικού έργου, της υψηλής στάθμης του υδροφόρου ορίζοντα και των φερτών υλικών που είχαν εναποτεθεί στο υπέδαφος περιμετρικά των υφιστάμενων μαντρότοιχων, κατ’ ανατροπή των χαρακτηριστικών που είχαν ληφθεί υπόψη κατά τη σύνταξη της μελέτης του αρχικού έργου. Εξάλλου, οι επίμαχες συμπληρωματικές εργασίες δεν δύναται, σε κάθε περίπτωση, να διαχωριστούν από τις προβλεπόμενες στα συμβατικά τεύχη εργασίες, ενώ η αναλογούσα επί πλέον αμοιβή για την εκτέλεση των ελεγχόμενων συμπληρωματικών εργασιών, μη συμπεριλαμβανομένου του Φ.Π.Α., ανέρχεται στο ποσό των 208.247,54 ευρώ, το οποίο δεν υπερβαίνει το 50% της αρχικής συμβατικής δαπάνης.

ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΡΓΑ-Συμπληρωματικές συμβάσεις.:Με τα  δεδομένα αυτά και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά ανωτέρω, δεν συντρέχουν,  εν προκειμένω,  οι προβλεπόμενες στο νόμο προϋποθέσεις για τη σύναψη συμπληρωματικής σύμβασης με τον ανάδοχο  της αρχικής σύμβασης εκτέλεσης του οικείου έργου. Ειδικότερα, από τα στοιχεία του φακέλου, δεν προκύπτει ότι  οι εργασίες αυτές   κατέστησαν αναγκαίες λόγω απρόβλεπτων περιστάσεων κατά την τεχνική εκτέλεση του έργου, ήτοι λόγω πραγματικών γεγονότων που δεν ανάγονται στο χρόνο κατάρτισης της αρχικής σύμβασης και επηρεάζουν την τεχνική αρτιότητα του έργου, ενώ αντικειμενικά δεν μπορούσαν να προβλεφθούν στο στάδιο της οριστικής μελέτης. Οι  επικαλούμενες  εκ μέρους του Δήμου  «καταστάσεις που δεν ήταν γνωστές και δεν αντιμετωπίστηκαν στην αρχική μελέτη» αφορούν δε στην ύπαρξη υπόγειου αγωγού ομβρίων  υδάτων στο δρόμο της αγοράς,  δεν στοιχειοθετούν απρόβλεπτες περιστάσεις. Και τούτο διότι,  η άγνοια της ύπαρξης του αγωγού αυτού  και της σύνδεσής του με τις  αποχετεύσεις των  παρακείμενων οικιών, που δεν έχουν συνδεθεί  με το υπάρχον  δίκτυο ακαθάρτων,  συνιστά σφάλμα και παράλειψη  της αρχικής μελέτης, δεδομένου ότι  οι θέσεις των υφιστάμενων αγωγών και συνδέσεων   επιβαλλόταν,  κατά την κοινή πείρα,  με την καταβολή της ενδεδειγμένης επιμέλειας,  να αποτελέσουν περιεχόμενο της μελέτης δημοπράτησης του κύριου έργου, το οποίο αποσκοπούσε, μεταξύ άλλων,  στην  απορροή και αποχέτευση των ομβρίων υδάτων  και  τη σύνδεση  του  υπό κατασκευή δικτύου με τον υφιστάμενο κεντρικό αγωγό αποχέτευσης ομβρίων υδάτων. Κατά συνέπεια, η  εντελλόμενη με το υπό κρίση χρηματικό ένταλμα πληρωμής δαπάνη, κατά το μέρος που αφορά στην πληρωμή εργασιών της 1ης Συμπληρωματικής σύμβασης του έργου  «Πεζοδρομήσεις Δημοτικών Οδών»,  δεν είναι νόμιμη, και, ως εκ τούτου,  το χρηματικό αυτό ένταλμα πληρωμής δεν πρέπει να θεωρηθεί.

ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΡΓΑ:Ζητείται η ανάκληση της 428/2012 πράξης του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου, κατά το μέρος που με αυτή κρίθηκε ότι κωλύεται η υπογραφή της 1ης Συμπληρωματικής Σύμβασης Με τα δεδομένα αυτά το Τμήμα κρίνει ότι στην προκειμένη περίπτωση τα συμπεράσματα της αρχικής μελέτης ως προς την ύπαρξη υπόγειων υδάτων στηρίχθηκαν στη διενέργεια επαρκούς αριθμού γεωτρήσεων τόσο στη συνολική έκταση που καταλαμβάνει το φράγμα όσο και στη θέση έδρασης του πυρήνα, καθώς και στη λήψη υπόψη των συμπερασμάτων παλαιότερων μελετών για τον υδροφόρο ορίζοντα της περιοχής και, κατά συνέπεια, οι διαφοροποιήσεις του υπεδάφους δεν ήταν δυνατόν να εντοπισθούν, γεγονός που επιβεβαιώνεται από το ότι η εναλλαγή στην υφή του γεωλογικού σχηματισμού, σε απόσταση λίγων μέτρων, έγινε αντιληπτή το πρώτον μετά την έναρξη των εκσκαφών και την αποκάλυψη της επιφάνειας έδρασης. Ως εκ τούτου, η ανάγκη εκτελέσεως των ως άνω εργασιών της συμπληρωματικής σύμβασης δεν οφείλεται σε αστοχίες της αρχικής μελέτης, αλλά στο απρόβλεπτο γεγονός ότι η σύσταση του υπεδάφους, η οποία διαφοροποείται σημαντικά από σημείο σε σημείο, καθώς και η ύπαρξη πηγαίων υδάτων δεν κατέστη δυνατόν να προσδιορισθούν στο στάδιο εκπόνησης των αρχικών μελετών, παρά το ότι διενεργήθηκαν επαρκείς δειγματοληπτικές έρευνες σε όλο το εύρος κατάληψης των εργασιών του φράγματος. Σημειώνεται δε ότι, ακόμα και αν θεωρηθεί ότι η ύπαρξη των υδάτων αυτών οφείλεται σε μεταβολή τα ροής της κοίτης του χειμάρρου, ουδεμία ένδειξη περί πραγματοποίησης τέτοιας μεταβολής είχε καταγραφεί σε παλαιότερη μελέτη της περιοχής, κατά τα βασίμως προβαλλόμενα με την κρινόμενη αίτηση. Εξάλλου, η αναθέτουσα αρχή ουδεμία ένδειξη είχε για τυχόν μεταβολή των δεδομένων του υπεδάφους επί των οποίων στηρίχθηκε η αρχική μελέτη, ως προς την αξιολόγησή τους, λόγω της παρόδου μεγάλου διαστήματος από το χρόνο εκπόνησης αυτής μέχρι το χρόνο δημοπράτησης του έργου, και, κατά συνέπεια, δεν όφειλε να έχει προβεί σε επικαιροποίηση αυτής για το ζήτημα αυτό. Κατά συνέπεια, οι επίμαχες εργασίες οι οποίες είναι αναγκαίες για την έντεχνη εκτέλεση του έργου και οφείλονται σε περιστάσεις που δε μπορούσαν να έχουν προβλεφθεί κατά το χρόνο σύνταξης της αρχικής μελέτης, ακόμα και με την επίδειξη άκρας επιμέλειας από το μελετητή, νομίμως περιλαμβάνονται στην κρινόμενη συμπληρωματική σύμβαση (σχετ. 3205/2011, 803/2012 αποφ. Τμ. Μείζονος Συνθέσεως).(...)Ανακαλεί την 428/2012 Πράξη του Ε΄ Κλιμακίου κατά το μέρος που με αυτή κρίθηκε ότι κωλύεται η υπογραφή της σύμβασης που αφορά α) τις εργασίες διεύρυνση της διατομής της σήραγγας εκτροπής, ήτοι τις εργασίες με Α.Τ. Α.Π.Ε. Ν.Τ. 1/2, Ν.Τ.1/3, Ν.Τ. 1/4, Ν.Τ.1/5, Ν.Τ. 1/6, Ν.Τ. 1/7, Α3.4, Β1.10, Β1.12, Β 2.4, και β) τις εργασίες διεύρυνσης της κατώτερης εκσκαφής της τάφρου έδρασης του πυρήνα (σε υψόμετρο +29,50 μ) σε μεγαλύτερη επιφάνεια για την καλύτερη θεμελίωση του φράγματος..

ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΡΓΑ:Να ελέγξει τη νομιμότητα του σχεδίου της 1ης Συμπληρωματικής Σύμβασης του έργου «Επιβατικός και Εμπορικός Λιμένας … … – Α΄ Φάση», συμβατικής δαπάνης 2.049.708,37  ευρώ, χωρίς Φ.Π.Α. (2.398.158,79 ευρώ, με Φ.Π.Α. 17%).(....)Επομένως, συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις σύναψης της 1ης συμπληρωματικής σύμβασης και ως προς τις εργασίες αυτές, δεδομένου ότι είναι απαραίτητες, προκειμένου το σύνολο του έργου να είναι λειτουργικό, ενώ κατέστησαν αναγκαίες εξαιτίας μη οφειλόμενων σε υπαιτιότητα της αναθέτουσας αρχής απρόβλεπτων περιστάσεων κατά την τεχνική εκτέλεση του αρχικού έργου. Τέλος, η αξία των εργασιών του συνόλου της υπό έλεγχο 1ης συμπληρωματικής σύμβασης δεν υπερβαίνει το 50% της αξίας των εργασιών της αρχικής σύμβασης.Δεν κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου της 1ης Συμπληρωματικής Σύμβασης του έργου «Επιβατικός και Εμπορικός Λιμένας … … – Α΄ Φάση».