ΕΣ/ΚΛ ΣΤ/18/2025

Η Πράξη 217/2025 του ΣΤ’ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον προληπτικό έλεγχο νομιμότητας της διαγωνιστικής διαδικασίας και του σχεδίου σύμβασης μεταξύ ΕΔΣΝΑ και της αναδόχου εταιρείας για την προμήθεια συμπληρωματικού κινητού εξοπλισμού (όπως 40 απορριμματοφόρα) για το Πρόγραμμα Συλλογής Χαρτιού, μέσω χρηματοδοτικής μίσθωσης οκταετούς διάρκειας. Το Κλιμάκιο κρίνει ότι η αρμοδιότητα για την αποκομιδή και μεταφορά στερεών αποβλήτων με διαλογή στην πηγή, και συνεπώς για την προμήθεια του αναγκαίου εξοπλισμού, ανήκει κατ' αρχήν στους δήμους της Περιφέρειας Αττικής. Η συνεργασία του ΕΔΣΝΑ με τους δήμους απαιτεί τη σύναψη σχετικών προγραμματικών συμβάσεων, οι οποίες δεν προσκομίστηκαν. Επειδή δεν τεκμηριώνεται επαρκώς η αρμοδιότητα του ΕΔΣΝΑ να διαθέτει δημόσιους πόρους για την προμήθεια, η διαδικασία καθίσταται πλημμελής και κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου σύμβασης λόγω παραβίασης της αρχής της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης..ΔΕΝ ΑΝΑΚΛΗΘΗΚΕ ΜΕ ΤΗΝ ΕΣ/ΤΜΗΜ.ΕΒΔΟΜΟ/1291/2025

Προμήθεια εξοπλισμού ανακύκλωσης και επεξεργασίας μέσω χρηματοδοτικής μίσθωσης (leasing) οκταετούς διάρκειας.(...)	Με δεδομένα αυτά και την 2926/7.3.2023 βεβαίωση του Προέδρου του ΕΔΣΝΑ ότι δεν έχουν ασκηθεί προδικαστικές προσφυγές ή ένδικα μέσα (βοηθήματα) κατά των πράξεων της ανωτέρω διαγωνιστικής διαδικασίας, το Κλιμάκιο κρίνει ότι δεν κωλύεται η υπογραφή του υποβληθέντος για έλεγχο σχεδίου σύμβασης.Για τους λόγους αυτούς.Αποφαίνεται ότι δεν κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου σύμβασης μεταξύ του Ενιαίου Διαβαθμιδικού Συνδέσμου Νομού Αττικής και της …A.E. για την «Προμήθεια εξοπλισμού ανακύκλωσης και επεξεργασίας μέσω χρηματοδοτικής μίσθωσης (leasing) οκταετούς διάρκειας».

Προμήθεια μέσω χρηματοδοτικής μίσθωσης (leasing) οκταετούς διάρκειας ηλεκτρικών ευέλικτων απορριμματοφόρων οχημάτων συλλογής βιοαποβλήτων και φορτιστών ηλεκτρικών οχημάτων(...)	Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω, το Δικαστήριο κρίνει αναγκαίο να αναβάλει την έκδοση οριστικής απόφασης επί της ένδικης προσφυγής, προκειμένου ο αναθέτων ΕΔΣΝΑ να υποβάλει εντός προθεσμίας δεκαπέντε (15) ημερών από την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης μία ενιαία ή περισσότερες χωριστές προγραμματικές συμβάσεις συναφθείσες με τους 34 Δήμους της Περιφέρειας Αττικής, στους οποίους αφορά εν πρώτοις η ελεγχόμενη προμήθεια. Οι συμβάσεις αυτές, οι οποίες καταρτίζονται κατόπιν έγκρισής τους από τα αρμόδια για την έγκριση σύναψης προγραμματικών συμβάσεων δημοτικά όργανα (άρθρο 9 παρ. 2γ του ν. 5056/2023, με το οποίο προστέθηκε άρθρο 74Α στον ν. 3852/2010) έχουν το αυτό περιεχόμενο ως προς τα απαραίτητα, κατά το άρθρο 100 παρ. 2 του ν. 3852/2010 στοιχεία, καθορίζουν με σαφήνεια και πληρότητα τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των συμβαλλομένων μερών, προβλέπουν την διάθεση από τον ΕΔΣΝΑ στον κάθε συμβαλλόμενο Δήμο του συγκεκριμένου ελάχιστου αριθμού των ηλεκτρικών απορριμματοφόρων και των ηλεκτρικών φορτιστών που έχουν ήδη προσδιοριστεί κατά τον σχεδιασμό της προμήθειας από τον ΕΔΣΝΑ, χωρίς να αναιρείται η ευελιξία υποστήριξης είτε των ίδιων Δήμων με περισσότερα όμοια είδη ή άλλων Δήμων της Περιφέρειας Αττικής που έχουν ήδη εκδηλώσει ενδιαφέρον για την υποστήριξή τους από τον ΕΔΣΝΑ με τα υπό προμήθεια είδη, εφόσον οι ανάγκες αυτές δύνανται να καλυφθούν από τις ποσότητες της προμήθειας και της προαίρεσης που προβλέφθηκαν για τις δύο Ομάδες του διαγωνισμού.Για τους λόγους αυτούς.Διατάσσει τη συμπλήρωση των στοιχείων του φακέλου από τον Ειδικό Διαβαθμιδικό Σύνδεσμο Νομού Αττικής, ο οποίος πρέπει να υποβάλει τα αναφερόμενα ανωτέρω στη σκέψη 6 στοιχεία στη Γραμματεία του Δικαστηρίου εντός προθεσμίας δεκαπέντε (15) ημερών από την κοινοποίηση σε αυτό της παρούσας απόφασης, ακολούθως, τον ορισμό νέας δικασίμου για τη συζήτηση της υπόθεσης και, με επιμέλεια της Γραμματείας του Δικαστηρίου, την εγγραφή αυτής στο πινάκιο και τη νόμιμη κλήτευση όλων των ενδιαφερομένων να παραστούν σε αυτή. 

Το Ε' Κλιμάκιο του Ελεγκτικού Συνεδρίου συνεδρίασε στις 4 Φεβρουαρίου 2025 για να ελέγξει τη νομιμότητα της διαδικασίας ανάδειξης αναδόχου και του σχεδίου σύμβασης για το έργο του Δήμου Θάσου με τίτλο «ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ ΚΑΙ ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΟΣ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗΣ ΕΕΛ ΠΑΝΑΓΙΑΣ-ΠΟΤΑΜΙΑΣ», προϋπολογιζόμενης δαπάνης 6.000.000,00 ευρώ. Διαπιστώθηκε ότι ο υποβληθείς φάκελος δεν ήταν πλήρης για τη διενέργεια ασφαλούς ελέγχου νομιμότητας. Συνεπώς, το Κλιμάκιο ανέβαλε την έκδοση οριστικής Πράξης και διέταξε τη συμπλήρωση του φακέλου με συγκεκριμένα στοιχεία, όπως γνώμη τεχνικού συμβουλίου, στοιχεία χρηματοδότησης, δημοσιεύσεις της απόφασης παράτασης υποβολής προσφορών, τεχνικές και οικονομικές προσφορές των εταιρειών και βεβαίωση περί μη άσκησης ενστάσεων ή ενδίκων βοηθημάτων.

Η απόφαση αφορά τον έλεγχο νομιμότητας ενός σχεδίου σύμβασης μεταξύ του Πανεπιστημίου Πειραιώς και της εταιρείας «…» για την παροχή υπηρεσιών φύλαξης κτηρίων του Πανεπιστημίου, με προϋπολογισμό 1.790.322,58 ευρώ (χωρίς ΦΠΑ). Το Ελεγκτικό Συνέδριο (Ζ΄ Κλιμάκιο) συνεδρίασε την 1η Ιουλίου 2025 και αποφάσισε να δεχτεί το σχέδιο για έλεγχο, αλλά ανέβαλε την οριστική απόφαση λόγω ελλείψεων στον φάκελο. Ζητήθηκε από το Πανεπιστήμιο να προσκομίσει εντός 15 ημερών έγγραφη αιτιολόγηση για τη μη υποδιαίρεση του συμβατικού αντικειμένου, τους πλήρεις φακέλους των προσφορών και την έγκριση του Υπουργού Παιδείας για την πολυετή υποχρέωση, σύμφωνα με τους σχετικούς νόμους.

Το ΣΤ' Κλιμάκιο του Ελεγκτικού Συνεδρίου συνεδρίασε στις 28 Φεβρουαρίου 2025 για να ελέγξει τη νομιμότητα της διαδικασίας ανάδειξης αναδόχου και του σχεδίου σύμβασης για την προμήθεια «Προμήθεια, εγκατάσταση και θέση σε λειτουργία συστήματος τηλεελέγχου – τηλεχειρισμού και μείωσης διαρροών του δικτύου ύδρευσης του Δήμου Πωγωνίου» (προϋπολογισμού 1.785.770,00 ευρώ πλέον ΦΠΑ). Η σύμβαση κρίθηκε μικτή (προμήθειας αγαθών και παροχής υπηρεσιών), με προέχον το στοιχείο της προμήθειας. Το Κλιμάκιο ανέβαλε την οριστική του κρίση και διέταξε τη συμπλήρωση του φακέλου εντός 15 ημερών λόγω ελλειπόντων στοιχείων. Συγκεκριμένα, ζητήθηκε η απόφαση ανάληψης υποχρέωσης για το 2025, πλήρης λεκτική αιτιολόγηση της αριθμητικής βαθμολόγησης της τεχνικής προσφοράς του μοναδικού οικονομικού φορέα (με έκδοση νέου πρακτικού), και νέο σχέδιο σύμβασης με διορθώσεις, όπως η συμπλήρωση του ποσού εγγυητικής καλής εκτέλεσης και η ενσωμάτωση ρήτρας αναπροσαρμογής τιμών (άρθρο 337 του ν. 4412/2016), αφαιρώντας παράλληλα τη δυνατότητα μεταβολής των ποσοτήτων λόγω έλλειψης πίστωσης.

Προμήθεια κινητού εξοπλισμού για το πρόγραμμα συλλογής βιοαποβλήτων μέσω χρηματοδοτικής μίσθωσης (leasing) πενταετούς διάρκειας(....)	Με τα δεδομένα αυτά και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά ανωτέρω (βλ. σκέψεις 4-5), το Δικαστήριο κρίνει ότι η ελεγχόμενη αναπροσαρμογή του αρχικώς συμφωνηθέντος τιμήματος και -κατ’ επέκταση- του οικονομικού αντικειμένου του από 24.11.2022 «συμφώνου προαίρεσης», που κατ’ ουσίαν τροποποιείται, είναι νόμιμη, καθώς στην προκειμένη περίπτωση συντρέχουν οι προϋποθέσεις αυτοτελούς εφαρμογής της παρ. 1 περ. γ΄ του άρθρου 132 του ν. 4412/2016. Η δε παράλειψη της θεμελίωσης από τον ΕΔΣΝΑ του ύψους της αναπροσαρμογής του συμβατικού τιμήματος της εκτελούμενης σύμβασης προμήθειας βάσει μαθηματικού τύπου, ερειδόμενου επί επίσημων δεικτών της αρμόδιας στατιστικής αρχής, δικαιολογείται, κατά την κρίση του Δικαστηρίου, διότι στην -όλως εξαιρετική- ελεγχόμενη περίπτωση η προμήθεια αφορά σε είδη ειδικής φύσης, κατά παραγγελία, που προέκυψαν κατόπιν συναρμολόγησης περισσότερων επιμέρους υλικών. Εξάλλου, όπως προκύπτει και από την 547/2023 Πράξη του ΣΤ΄ Κλιμακίου (σκ. 24.1), ο ΕΔΣΝΑ δρώντας ως αναθέτουσα αρχή στο πλαίσιο ανάθεσης σύμβασης με παρεμφερές αντικείμενο υπήγαγε (έστω πλημμελώς κατά το Κλιμάκιο) την αυξητική αναπροσαρμογή των τιμών όμοιων αγαθών, σε συμμόρφωση με την πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, σε επίσημο δείκτη τιμών βάσει του άρθρου 53 του ν. 4412/2016, όπως έχει τροποποιηθεί με τον ν. 4965/2022. Εξάλλου, η κρίση της αναθέτουσας αρχής θεμελιώνεται, στην ειδικώς εντοπισμένη υπό έλεγχο περίπτωση, επί πρόσφορων αποδεικτικών στοιχείων, όπως αναλυτικώς εκτίθεται κατωτέρω, τα οποία αποδεικνύουν την επικαλούμενη γενικευμένη αυξητική τάση της τιμής του τελικού προϊόντος σε ποσοστό που δικαιολογείται. (...)Κατ’ ακολουθίαν αυτών, η προσφυγή ανάκλησης πρέπει να γίνει δεκτή, να ανακληθεί η προσβαλλομένη 23/2024 Πράξη του ΣΤ΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου 

ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΙΚΗ ΜΙΣΘΩΣΗ.Προμήθεια κινητού εξοπλισμού.Με τα δεδομένα αυτά και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στη σκέψη 2.Δ.2 το Τμήμα, κατά πλειοψηφία, κρίνει ότι η ελεγχόμενη σύμβαση είναι λειτουργική χρηματοδοτική μίσθωση (operating leasing), καθόσον, όπως προκύπτει από τη διακήρυξη και το άρθρο 1 του υποβληθέντος σχεδίου, ο εκμισθωτής - ανάδοχος εκτός από την προσφορά της χρήσης του εξοπλισμού αναλαμβάνει τις κυριότερες αναγκαίες δαπάνες για την καλή λειτουργία του (συντήρηση, επισκευή, ασφάλιση, αναλώσιμα), γεγονός το οποίο δεν αναιρείται από μόνη την εξαίρεση της δαπάνης αποκατάστασης βλαβών που οφείλονται σε τροχαία ατυχήματα, η οποία σε κάθε περίπτωση δύναται να καλυφθεί από κατ’ επιλογή μικτής χρήσης ασφάλιση που βαρύνει ομοίως τον εκμισθωτή. Ακολούθως, το Τμήμα, κατά πλειοψηφία, κρίνει ότι ο ως άνω τύπος χρηματοδοτικής μίσθωσης εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του ν. 1665/1986 και ως εκ τούτου συνάπτεται μόνο από τους ειδικώς αναφερόμενους στο άρθρο 2 φορείς ως εκμισθωτές, καθόσον συνιστά μία μορφή leasing, η οποία εξυπηρετεί τους ίδιους χρηματοδοτικούς σκοπούς, δοθέντος ότι ο ν. 1665/1986 δεν αποκλείει εν γένει στους συναλλασσόμενους να συμφωνούν ειδικούς όρους για τη ρύθμιση των μεταξύ τους σχέσεων. Τα ανωτέρω δεν αναιρούνται αλλά επιρρωνύονται από τη διάταξη του άρθρου 21 του ν. 3775/2009, καθόσον α) σκοπός της εν λόγω ρύθμισης, σύμφωνα με την οικεία αιτιολογική έκθεση, είναι η εφαρμογή του leasing με την μορφή κυρίως της λειτουργικής χρηματοδοτικής μίσθωσης στο δημόσιο τομέα, όπου δεν έχει τύχει εφαρμογής παρά την ύπαρξη γενικού νομικού πλαισίου, ήτοι του ν. 1665/1986, β) στην παρ. 1 αυτού ομιλεί τόσο περί συμβάσεων χρηματοδοτικής μίσθωσης όσο και λειτουργικής χρηματοδοτικής μίσθωσης και γ) με την παρ. 3 δεν εισάγεται απόκλιση από τις διατάξεις του ν. 1665/1986 αλλά ρητά                 ορίζεται ότι οι διατάξεις του ως άνω άρθρου είναι ειδικές και κατισχύουν κάθε επιμέρους γενικής ή ειδικής διάταξης που ρυθμίζει διαφορετικά το περιεχόμενο της σύμβασης λειτουργικής χρηματοδοτικής μίσθωσης (Ε.Σ. VI Τμ. 1461/2017). Κατά τη γνώμη όμως του Συμβούλου Γεωργίου Βοίλη, με την οποία συντάχθηκε και ο Πάρεδρος Γρηγόριος Βαλληνδράς, η υπό σύναψη σύμβαση συνιστά σύμβαση χρηματοδοτικής μίσθωσης, η οποία εμπίπτει στους περιορισμούς του άρθρου 2 του ν. 1665/1986, καθόσον, αν και δεν ορίζεται ρητά η τύχη του μισθίου κατά τη λήξη της σύμβασης, η αναθέτουσα αρχή δεν αποκόπτεται πλήρως της υποχρέωσής της  για συντήρηση του μισθούμενου εξοπλισμού, μεταβιβάζοντας ολοσχερώς τις δαπάνες για την καλή λειτουργία αυτού στον εκμισθωτή, αφού ο ίδιος ο ΕΔΣΝΑ βαρύνεται με τις δαπάνες αποκατάστασης βλαβών που οφείλονται σε τροχαία και έχει εν γένει τον έλεγχο λειτουργίας του εξοπλισμού. Πλην όμως η γνώμη αυτή δεν εκράτησε. Περαιτέρω, το Τμήμα, σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στη σκέψη 2 Δ.1 και 3, άγεται ομοφώνως στην κρίση ότι α) ορθώς το Κλιμάκιο, αν και με εσφαλμένη εν μέρει αιτιολογία, έκρινε μη νόμιμη την κατακύρωση στην εταιρεία «....», καθόσον αυτή δεν διέθετε άδεια leasing, κατά το ν. 1665/1986 ούτε επικαλέστηκε συνεργασία με εταιρεία leasing ή χρηματοδοτικό  ίδρυμα που διέθετε την απαραίτητη άδεια άσκησης επαγγελματικής δραστηριότητας στο πλαίσιο ένωσης ή κοινοπραξίας, δοθέντος ότι σύμφωνα με το άρθρο 78 του ν. 4412/2016 δεν είναι δυνατή η στήριξη στις ικανότητες άλλων φορέων όσον αφορά στο κριτήριο της καταλληλότητας για την άσκηση της επαγγελματικής δραστηριότητας και β) ορθώς το Κλιμάκιο έκρινε ότι ο όρος 5.Β της διακήρυξης, κατά το μέρος που προβλέπει τη σύμπραξη του αναδόχου με εταιρεία χρηματοδοτικής μίσθωσης στη φάση της ταξινόμησης των οχημάτων, ήτοι μετά την ολοκλήρωση του διαγωνισμού και κατά το στάδιο εκτέλεσης της σύμβασης, αντίκειται στις αρχές της διαφάνειας και του ανταγωνισμού, καθόσον τα δικαιολογητικά, η καταλληλότητα και η φερεγγυότητα της εταιρείας leasing, που εκ των υστέρων συμμετέχει στην εκτέλεση της σύμβασης, δεν ελέγχονται και αξιολογούνται από την αναθέτουσα αρχή κατά τη διαγωνιστική διαδικασία, απορριπτομένων ως αβασίμων όλων των περί του αντιθέτου ισχυρισμών των αιτούντων. Ειδικότερα, ο ισχυρισμός των αιτούντων περί παραβίασης των αρχών της ίσης μεταχείρισης και του ελεύθερου ανταγωνισμού ως εκ του περιορισμού των δυνητικών συμμετεχόντων μόνο σε φορείς που παρέχουν υπηρεσίες leasing πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος. (…)Για τους ίδιους ως άνω λόγους πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος και ο ισχυρισμός περί νομιμότητας του όρου 5.Β της οικείας διακήρυξης, καθόσον η ως άνω σύμπραξη με φορέα που έχει την κρίσιμη άδεια άσκησης της επαγγελματικής δραστηριότητας στο πλαίσιο ένωσης ή κοινοπραξίας δεν δύναται να λάβει χώρα μετά την ολοκλήρωση του διαγωνισμού, αλλά πρέπει να έχει δηλωθεί κατά την υποβολή της προσφοράς προκειμένου να ελεγχθούν τα δικαιολογητικά αυτού, όπως απαιτείται από τη νομοθεσία των δημοσίων συμβάσεων, από την αναθέτουσα στο πλαίσιο της διαγωνιστικής διαδικασίας. Τέλος, αλυσιτελώς οι αιτούντες προβάλλουν συγγνωστή πλάνη επικαλούμενοι  διακηρύξεις των Δήμων Αμαρουσίου, Ηλιούπολης και Νίκαιας, για την ανάθεση παρόμοιων προμηθειών, που εγκρίθηκαν με Πράξεις του ΣΤ΄ Κλιμακίου καθόσον κρίσιμη για τη νομιμότητα της εκάστοτε προσυμβατικά ελεγχόμενης από τον Επίτροπο ή το Κλιμάκιο διαγωνιστικής  διαδικασίας είναι η οικεία διακήρυξη που τη διέπει και όχι τυχόν άλλες διακηρύξεις, ενώ οι κρίσεις των σχηματισμών του Δικαστηρίου που διενεργούν προσυμβατικό έλεγχο δεν παρίστανται δεσμευτικές μεταξύ τους, ούτε αποτελούν πρόκριμα για την εξαγωγή θετικής κρίσης (Ε.Σ. VI Tμ. 1612/2016). Κατά την ειδικότερη πάντως γνώμη της Προέδρου του Τμήματος, Γεωργίας Μαραγκού και του Παρέδρου Αριστοτέλη Σακελλαρίου, ο ισχυρισμός αυτός πρέπει να απορριφθεί πρωτίστως διότι, όπως διαπιστώθηκε με την 28/2017 απόφαση του Τμήματος τούτου, οι συμβάσεις χρηματοδοτικής μίσθωσης που συνάπτονται με προμηθευτή που δεν αποτελεί οικονομικό φορέα του άρθρου 2 του ν. 1665/1986, είναι εν τοις πράγμασι αδύνατον να λειτουργήσουν και να εκτελεστούν, απαιτείται δε άμεση τροποποίησή τους προκειμένου να συμμετάσχει σε αυτές, ως εκμισθωτής, φορέας που να δύναται να ασκήσει τη ζητούμενη επαγγελματική δραστηριότητα.  Η διαπίστωση δε αυτή, που ήδη οδήγησε στη μεταστροφή των ελεγκτικών απόψεων των Κλιμακίων ως προς το κρίσιμο νομικό ζήτημα, καθιστά αλυσιτελή την αποδοχή λόγων ανάκλησης που να επιτρέπουν την υπογραφή μιας τέτοιας σύμβασης. ΑΝΑΘΕΩΡΗΘΗΚΕ ΜΕ ΤΗΝ ΕΣ/ΤΜ.ΜΕΙΖ/ΕΠΤΑΜ/865/2018