ΕλΣυν.Τμ.Μειζ-Επταμ.Συνθ/3998/2013

ΕΡΓΑ. (..) ζητεί να ανακληθεί η 314/2009 Πράξη του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου, με την οποία κρίθηκε ότι κωλύεται η υπογραφή σχεδίου της 1ης συμπληρωματικής σύμβασης του έργου «Ολοκλήρωση Κατασκευής Δημαρχείου» μεταξύ του αιτούντος και της εταιρείας «....». Κατόπιν διενέργειας του προβλεπόμενου προσυμβατικού ελέγχου νομιμότητας, το Ε΄ Κλιμάκιο με την προσβαλλόμενη Πράξη του έκρινε ότι κωλύεται η υπογραφή του ως άνω σχεδίου συμπληρωματικής σύμβασης για τις προαναφερόμενες εργασίες, καθόσον δεν πληρούνται οι τιθέμενες από τις προαναφερόμενες διατάξεις του άρθρου 57 του ν. 3669/2008 προϋποθέσεις, και συγκεκριμένα δεν οφείλονται σε απρόβλεπτες περιστάσεις κατά την τεχνική εκτέλεση του έργου, δηλαδή σε αιφνίδια πραγματικά περιστατικά που, αντικειμενικά, κατά τους κανόνες της ανθρώπινης εμπειρίας και λογικής, δεν ήταν δυνατόν να προβλεφθούν....Ως προς τις εργασίες για τα ασθενή ρεύματα, η κρίση της προσβαλλόμενης Πράξης είναι ορθή και τα περί του αντιθέτου προβαλλόμενα με την κρινόμενη αίτηση ανάκλησης, απορριπτέα ως αβάσιμα. Τούτο διότι οι εργασίες αυτές, όπως περιγράφονται και στο δικόγραφο της αίτησης δεν αφορούν στη λήψη μέτρων για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης και την εξοικονόμηση ενέργειας (...), αλλά στην κάλυψη επικοινωνιακών αναγκών του κτιρίου. Τέλος, απορριπτέος ως αβάσιμος, σύμφωνα με το άρθρο 1.4  του πίνακα εργασιών της 1ης συμπληρωματικής σύμβασης, είναι και ο ισχυρισμός του αιτούντος, ότι η ανάγκη εκτέλεσης των εργασιών για εγκατάσταση θέρμανσης – κλιματισμού – αερισμού, οφειλόταν σε απρόβλεπτες περιστάσεις, δηλαδή στην ανάγκη μεταβολής του χώρου εγκατάστασης του υποσταθμού της ΔΕΗ. Τούτο διότι οι εν λόγω εργασίες προκύπτουν από το ενδεχόμενο καθυστέρησης κατασκευής του υπόγειου χώρου στάθμευσης, γεγονός το οποίο δεν αποτελεί απρόβλεπτη περίσταση, ενώ οι εργασίες οι σχετικές με τη διέλευση των αεραγωγών από τοιχία και πλάκες προβλεπόταν από την οικεία μελέτη και ως εκ τούτου δεν είναι επίσης απρόβλεπτες....Με τα δεδομένα αυτά και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στην προηγούμενη σκέψη, το Τμήμα άγεται στην κρίση ότι η κρινόμενη αίτηση πρέπει να γίνει εν μέρει δεκτή και να ανακληθεί η προσβαλλόμενη με αυτήν 314/2009 Πράξη του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου, κατά το μέρος που με αυτήν κρίθηκε ότι κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου σύμβασης 1) για τις εργασίες  επικαιροποίησης της κατασκευής της εγκατάστασης ισχυρών ρευμάτων και 2) τις εργασίες επικαιροποίησης του κεντρικού συστήματος ελέγχου (BMS). ..Αποφαίνεται ότι δεν κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου σύμβασης αναφορικά με τις εργασίες επικαιροποίησης της κατασκευής της εγκατάστασης ισχυρών ρευμάτων και τις εργασίες επικαιροποίησης του κεντρικού συστήματος ελέγχου (BMS)

Εκτέλεση φυτοκομικών εργασιών: ..ζητείται η ανάκληση της 80/2008 Πράξης του Ζ΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου..Με τα δεδομένα αυτά, το Τμήμα κρίνει ότι νομίμως ανατέθηκαν οι άμεσες και κατεπείγουσες φυτοκομικές εργασίες για την αποκατάσταση του αρχαιολογικού και ευρύτερου τοπίου της .. στο .., καθόσον πληρούνται εν προκειμένω οι προϋποθέσεις προσφυγής στη διαδικασία του άρθρου 25 παρ. 1 γ΄ του π.δ. 60/2007. Ειδικότερα, η πυρκαγιά στην .. τον Αύγουστο του 2007 συνιστά απρόβλεπτη περίσταση, η οποία δεν ήταν δυνατόν, κατά τα διδάγματα της ανθρώπινης εμπειρίας και λογικής, να προβλεφθεί. Εξαιτίας δε αυτού του γεγονότος κατέστη επείγουσα η ανάγκη ανάθεσης των σχετικών με την αποκατάσταση του αρχαιολογικού και ευρύτερου τοπίου της …φυτοκομικών και αναδασωτικών εργασιών, οι οποίες έπρεπε να ξεκινήσουν για τη φυτοκομική περίοδο 2007-2008 το Νοέμβριο 2007 ενόψει της τελετής αφής της Ολυμπιακής Φλόγας το Μάρτιο 2008 ... Περαιτέρω, το Τμήμα διαπιστώνει ότι έχουν εκτελεστεί μόνο οι εργασίες που ήταν απαραίτητες για την τελετή αφής της Ολυμπιακής Φλόγας, ενώ εκκρεμούν ακόμη και σήμερα εργασίες που αποτελούν αντικείμενο της υπό κρίση σύμβασης .. και οι οποίες πρόκειται να ολοκληρωθούν στις 31.8.2008 (βλ. άρθρο 2 της σύμβασης). Εξάλλου, το έργο της αποκατάστασης του αρχαιολογικού χώρου και του ευρύτερου τοπίου της … προβλέπεται να ολοκληρωθεί 31.8.2012 ..και ως εκ τούτου είναι αυταπόδεκτο ενόψει του βάθους χρόνου υλοποίησης του έργου ότι οι εργασίες υλοποίησής του κατά το μεγαλύτερο τμήμα τους εγγύζοντος σχεδόν στο σύνολο είναι ανεκτέλεστες.Κατ΄ ακολουθίαν των ανωτέρω, το Τμήμα κρίνει αφενός ότι οι εργασίες που αποτελούν το αντικείμενο της υποβληθείσας για έλεγχο σύμβασης κατά το μεγαλύτερο τμήμα τους δεν έχουν ολοκληρωθεί, όπως εκτίθεται ανωτέρω, αφετέρου ότι συντρέχουν εν προκειμένω οι προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου 25 παρ. 1 γ΄ του π.δ. 60/2007. Για τους λόγους αυτούς, η εξεταζόμενη αίτηση και η υπέρ αυτής ασκηθείσα παρέμβαση πρέπει να γίνουν δεκτές και να ανακληθεί η 80/2008 Πράξη του Ζ΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου 

Η προσφεύγουσα εταιρεία ζητεί την ακύρωση δύο πράξεων της αναθέτουσας αρχής· πρώτον, της απόφασης μη αποδοχής της παράτασης του χρόνου ισχύος της προσφοράς και της εγγυητικής επιστολής της, και δεύτερον, της απόφασης ματαίωσης της διαδικασίας ανάθεσης του έργου 'Υπολειπόμενες εργασίες για την ολοκλήρωση της Οδικής Σύνδεσης Περιοχής Ακτίου με το Δυτικό Άξονα Βορρά – Νότου'. Το αντικείμενο της σύμβασης αφορά εργασίες κατασκευής αυτής της οδικής σύνδεσης, με προϋπολογιζόμενη δαπάνη 120.967.741,94 € (χωρίς ΦΠΑ), και η προσφεύγουσα θεωρεί ότι οι πράξεις της διοίκησης είναι παράνομες και κατά παράβαση της δημοσιονομικής νομοθεσίας.

ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΡΓΑ-ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ:..ζητείται παραδεκτώς η ανάκληση της 125/2013 πράξης του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου...Με τα δεδομένα αυτά και σύμφωνα με όσα έγιναν ανωτέρω ερμηνευτικώς δεκτά (βλ. σκ. VI), το Τμήμα άγεται στην κρίση ότι ορθώς το Κλιμάκιο με την προσβαλλόμενη πράξη του έκρινε ότι δεν συντρέχουν εν προκειμένω οι προβλεπόμενες στο νόμο προϋποθέσεις για τη νόμιμη σύναψη της επίμαχης συμπληρωματικής σύμβασης. Ειδικότερα, πρέπει να απορριφθεί ο ισχυρισμός της αιτούσας ανώνυμης εταιρείας ότι οι ανωτέρω εργασίες δεν μπορούσαν να προβλεφθούν από την οριστική μελέτη του έργου, καθόσον αυτές οφείλονται στη βούληση άλλων φορέων που εμπλέκονται στην εκτέλεση του έργου, η οποία εκδηλώθηκε μετά την εγκατάσταση του αναδόχου. Τούτο διότι τόσο τα αιτήματα του Δήμου … και της Διεύθυνσης του Γενικού Καταστήματος κράτησης Β τύπου …, καθώς και του Τμήματος Εξωτερικής Φρουράς αυτού ως προς τις υπό στοιχείο α΄ εργασίες, όσο και οι διαμαρτυρίες των τοπικών αρχών και κατοίκων της περιοχής ως προς τις υπό στοιχείο β΄, γ΄ και δ΄ εργασίες, αφενός δεν αποτελούν απρόβλεπτες κατά την έννοια του νόμου περιστάσεις, αφετέρου ουδόλως δεσμεύουν την αναθέτουσα αρχή.(..)Σε κάθε περίπτωση, εν προκειμένω, δεδομένου ότι υφίσταται εναλλακτική διαδρομή πρόσβασης στο σωφρονιστικό κατάστημα …, οι υπό στοιχείο α΄ εργασίες μπορούν να εκτελεστούν, όπως αυτές είχαν προβλεφθεί στην αρχική μελέτη, κατά προτεραιότητα, ώστε να μειωθούν τα όποια προβλήματα στην ασφαλή διακομιδή των κρατουμένων, ενώ οι εργασίες σύνδεσης εγκάρσιων προς την κατασκευαζόμενη οδών με τον παλαιό υφιστάμενο δρόμο δεν είναι αναγκαίες για την ολοκλήρωση του τεχνικού αντικειμένου του έργου.Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω, το Τμήμα κρίνει ότι η προσβαλλόμενη πράξη δεν πρέπει να ανακληθεί και, επομένως, η κρινόμενη αίτηση και η υπέρ αυτής ασκηθείσα παρέμβαση πρέπει να απορριφθούν.

ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΟΡΘΩΣΗ (...)Από τις διατάξεις αυτές συνάγεται ότι η δαπάνη κατασκευής των εξωτερικών διακλαδώσεων ακαθάρτων υδάτων, που κατασκευάζονται εξωτερικά των ακινήτων από τη ρυμοτομική γραμμή μέχρι την θέση του αγωγού αποχέτευσης ακαθάρτων, για τη σύνδεση του εσωτερικού δικτύου του ακινήτου με τον αντίστοιχο αγωγό αποχέτευσης, και περιλαμβάνουν, κατά την τεχνική έννοια του όρου, τον αγωγό ακαθάρτων υδάτων κατά πλάτος της οδού, από το ακίνητο προς τον κεντρικό αγωγό, το φρεάτιο προσαρμογής του εσωτερικού δικτύου ακαθάρτων υδάτων με τον προαναφερθέντα αγωγό, και τη σύνδεση του προαναφερθέντος αγωγού με τον αγωγό ακαθάρτων υδάτων, βαρύνει τους ιδιοκτήτες των ωφελούμενων ακινήτων. Επομένως, η δαπάνη κατασκευής των διακλαδώσεων αυτών, έστω και αν καταβάλλεται αρχικώς από την αρμόδια επιχείρηση ύδρευσης και αποχέτευσης, βαρύνει τελικώς τρίτα πρόσωπα και είναι ανακτήσιμη, εκ του λόγου δε αυτού δεν περιλαμβάνεται στο επενδυτικό κόστος του ευρύτερου έργου της κατασκευής του αποχετευτικού συστήματος που μπορεί να χρηματοδοτηθεί από το Ταμείο Συνοχής και η αντίστοιχη δαπάνη κατασκευής τους δεν αποτελεί επιλέξιμη προς χρηματοδότηση δαπάνη, σε περίπτωση δε καταβολής της αναζητείται ως αχρεωστήτως καταβληθείσα.(...)Το δικάσαν Τμήμα με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφασή του απέρριψε, κατά το μέρος που αφορούσε στο επίδικο ποσό δημοσιονομικής διόρθωσης, ως αβάσιμο τον λόγο έφεσης περί παραβίασης της αρχής της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης, με την αιτιολογία ότι από τα στοιχεία του φακέλου δεν προκύπτει ότι η διοίκηση προέβη σε ενέργειες, οι οποίες ήταν ικανές να δημιουργήσουν στην αναιρεσείουσα την πεποίθηση ότι η επίμαχη δαπάνη ήταν επιλέξιμη. Εν όψει δε αυτών, δοθέντος ότι από τις πραγματικές παραδοχές της αναιρεσιβαλλόμενης εξεταζόμενες υπό το πρίσμα των ισχυρισμών της αναιρεσείουσας δεν προκύπτει η απαιτούμενη προϋπόθεση περί της υπάρξεως συγκεκριμένων διαβεβαιώσεων για τη θεμελίωση παραβιάσεως της αρχής της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης, το δικάσαν Τμήμα, αγόμενο στην παραδοχή ότι εν προκειμένω δεν παραβιάστηκε η αρχή της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης της αναιρεσείουσας, δεν υπέπεσε στην αναιρετική πλημμέλεια της πλημμελούς εφαρμογής του νόμου και ο σχετικός λόγος αναίρεσης κρίνεται απορριπτέος ως αβάσιμος.Για τους λόγους αυτούς Απορρίπτει την αίτηση αναίρεσης της 411/2016 απόφασης του Ι Τμήματος του Ελεγκτικού Συνεδρίου. 

ΑΠΕΥΘΕΙΑΣ ΑΝΆΘΕΣΗ.Καταβολή της αμοιβής του για την επισκευή και συντήρηση του υποσταθμού μέσης τάσης στο αντλιοστάσιο της περιοχής.(...)Με τα δεδομένα αυτά και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά ανωτέρω, τα αρμόδια όργανα του Δήμου ..... μη νομίμως ανέθεσαν απευθείας την εκτέλεση της επίμαχης σύμβασης για λόγους κατεπείγοντος. Και τούτο διότι δεν στοιχειοθετείται, εν προκειμένω, απρόβλεπτη περίσταση, η οποία να δικαιολογεί το κατεπείγον των ανωτέρω υπηρεσιών και τη συνακόλουθη απευθείας ανάθεση αυτών, δοθέντος ότι η αναγκαιότητα επισκευής και συντήρησης του υποσταθμού δεν ανέκυψε εκτάκτως κατά τον χρόνο ανάθεσης των υπηρεσιών, αλλά είχε επισημανθεί ήδη από τον Φεβρουάριο του 2013 από τον ....., ο οποίος σε σχετική αλληλογραφία του με τον Δήμο ..... (βλ. σχετ. τα 50708/8.2.2013, 52631/20.6.2014, 53919/12.9.2014 και 54416/6.10.2014 έγγραφά του) είχε εντοπίσει τις ελλείψεις του υποσταθμού και υποδείκνυε τις απαραίτητες εργασίες, ενώ προειδοποιούσε ότι, σε περίπτωση μη συμμόρφωσης με τις υποδείξεις του, θα προέβαινε σε διακοπή της ηλεκτροδότησης του υποσταθμού στη ..... για λόγους ασφαλείας. Ως εκ τούτου, τα αρμόδια όργανα του Δήμου,  αν  και  γνώριζαν  την αναγκαιότητα συντήρησης και επισκευής του υποσταθμού, άφησαν να παρέλθει άπρακτο μεγάλο χρονικό διάστημα, ήτοι τρία  χρόνια  περίπου,  χωρίς να προβούν σε οποιαδήποτε ενέργεια αποκατάστασης των προβλημάτων, τα οποία, σε κάθε περίπτωση, είχαν επισημανθεί στο Δήμο ως αναγόμενα στη σφαίρα ευθύνης του και συνεπώς δεν δύνανται να χαρακτηριστούν ως απρόβλεπτα γεγονότα που δεν μπορούσαν να προβλεφθούν και να αποκατασταθούν κατόπιν έγκαιρου προγραμματισμού.

Η Πράξη 98/2025 του Ε' Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον έλεγχο νομιμότητας της επί έλαττον τροποποίησης της σύμβασης του έργου «Κάθετος Άξονας 56 - Ολοκλήρωση σύνδεσης αυτοκινητοδρόμου Π.Α.Θ.Ε. και Εγνατίας οδού με τον 6ο προβλήτα Λιμένα Θεσσαλονίκης και το οδικό δίκτυο της περιοχής Καλοχωρίου». Η τροποποίηση μειώνει το φυσικό και οικονομικό αντικείμενο κατά 11.766.208,70 ευρώ, λόγω αδυναμίας εκτέλεσης εργασιών στο Βόρειο Τμήμα του έργου. Η αδυναμία οφείλεται στη συνεχιζόμενη μη απόδοση των απαλλοτριωθεισών εκτάσεων από τους ιδιοκτήτες, κατάσταση που κρίθηκε ως απρόβλεπτη περίσταση. Το Κλιμάκιο αποφάσισε ότι συντρέχουν οι προϋποθέσεις του άρθρου 132 παρ. 1 περ. γ του ν. 4412/2016, καθώς η τροποποίηση δεν μεταβάλλει τη συνολική φύση της σύμβασης και οδηγεί σε μείωση της αξίας. Κατά συνέπεια, δεν κωλύεται η υπογραφή του σχεδίου τροποποιητικής σύμβασης.

Συμπληρωματική σύμβαση έργου- περιφερειακή οδός...Με δεδομένα τα ανωτέρω και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στη σκέψη ΙΙ Γ της παρούσας, το Κλιμάκιο κρίνει ότι οι περιστάσεις που επικαλείται η αναθέτουσα αρχή, εξ αιτίας των οποίων κατέστησαν αναγκαίες οι εργασίες που περιλαμβάνονται στην 1η Σ.Σ., δεν είναι απρόβλεπτες κατά την έννοια του νόμου και δεν δικαιολογούν τη σύναψη τέτοιας.Ειδικότερα, ως προς τις εργασίες για την πρόσθετη εξυγίανση του εδάφους (πρόσθετες χωματουργικές εργασίες για αφαίρεση ακατάλληλων εδαφών, προμήθεια πρόσθετου υλικού Ε4 και εργασίες θεμελίωσης, καθώς και τοποθέτηση γεωυφάσματος), η Περιφέρεια επικαλείται την αποσάθρωση του εδάφους που συντελέστηκε μετά την εκπόνηση της αρχικής γεωτεχνικής μελέτης (2009), εξαιτίας της απρόβλεπτης αύξησης του ύψους των βροχοπτώσεων στην περιοχή εκτέλεσης του έργου. Ωστόσο, όπως προκύπτει από τα προσκομιζόμενα αναλυτικά στοιχεία, η αύξηση των βροχοπτώσεων δεν ήταν μεγάλης έκτασης, ώστε να δικαιολογείται η προβαλλόμενη έκτακτη ανατροπή των συνθηκών εκτέλεσης του έργου (τα περισσότερα έτη η αύξηση είναι μικρότερη του 10%). Επιπλέον, ανεξαρτήτως του χρόνου εκπόνησης της αρχικής γεωτεχνικής μελέτης, η επικαλούμενη κλιματική μεταβολή είχε ήδη εκδηλωθεί κατά το χρόνο δημοπράτησης του έργου (βλ. αυξημένες βροχοπτώσεις έτους 2009-2010 και 2010-2011), ώστε η αναθέτουσα αρχή είχε τη δυνατότητα να επικαιροποιήσει τη μελέτη και να επανεξετάσει τις προδιαγραφές κατασκευής του έργου πριν από την ανάθεσή του. 

ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ:(...)Με δεδομένα τα ανωτέρω προσκομιζόμενα έγγραφα, την από 5.12.2016 βεβαίωση της αναπληρώτριας διευθύντριας Τεχνικών Έργων  ότι οι εργασίες που περιλαμβάνονται στην παρούσα συμπληρωματική σύμβαση εργασιών δεν έχουν εκτελεστεί και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στην σκέψη 3 της παρούσας, το Κλιμάκιο κρίνει ότι οι ως άνω εργασίες αφορούν σε τροποποίηση (αύξηση) των ποσοτήτων των ως άνω αναλυτικά αναφερόμενων στον 1ο Α.Π.Ε. εργασιών, η οποία οφείλεται στην απρόβλεπτη περίσταση της κλοπής των καλωδίων που διαπιστώθηκε κατά τη διάρκεια εκτέλεσης της αρχικής σύμβασης. Όπως εξάλλου βεβαιώνεται στο ως άνω πρακτικό της Επιτροπής Διαπίστωσης Πραγματικών Περιστατικών η εκτέλεση των συγκεκριμένων εργασιών στους ως άνω  κόμβους είναι απολύτως αναγκαία για την αποκατάσταση των βλαβών  που προκλήθηκαν, ώστε το 9ο υποέργο του έργου «Συντήρηση ηλεκτροφωτισμού στο Ε.Ο.Δ. .....» να ολοκληρωθεί με ασφάλεια για τους χρήστες της οδού ταχείας κυκλοφορίας.

Η Γνώμη Δ 102 ΕΑΔΗΣΥ/2025 αφορά την ομόφωνη παροχή σύμφωνης γνώμης προς το Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Αλεξανδρούπολης για προσφυγή σε διαδικασία διαπραγμάτευσης χωρίς δημοσίευση προκήρυξης. Η ανάθεση αφορά σύμβαση παροχής υπηρεσιών καθαριότητας για έξι (6) μήνες, με προϋπολογισμό 891.697,08€ (πλέον ΦΠΑ), λόγω επίκλησης κατεπείγουσας ανάγκης. Η Αρχή έκρινε ότι συντρέχει απρόβλεπτη περίσταση, καθώς η ανοικτή διαγωνιστική διαδικασία που είχε ξεκινήσει εγκαίρως οδηγήθηκε σε ακύρωση της κατακύρωσης λόγω προδικαστικών προσφυγών και εκκρεμμεί αίτηση ακύρωσης ενώπιον του Διοικητικού Εφετείου. Δεδομένης της λήξης της τρέχουσας σύμβασης στις 30.11.2025 και της άμεσης σύνδεσης του καθαρισμού με την προστασία της δημόσιας υγείας, η Επιτροπή δικαιολόγησε την εξαιρετική διαδικασία για το απολύτως απαραίτητο χρονικό διάστημα.