ΑΕΠΠ/172/2019

Με την υπό κρίση Προδικαστική Προσφυγή της, η αιτούσα επιδιώκει να ακυρωθεί η υπό στοιχεία … Διακήρυξη με την προκηρύχθηκε από τον Σύνδεσμο Δήμων … ανοικτός ηλεκτρονικός δημόσιος διαγωνισμός, με αντικείμενο την παροχή υπηρεσιών αφής κανδηλίων και καθαρισμού/πλυσίματος τάφων στο …, για τρία (3) έτη και κριτήριο ανάθεσης την πλέον συμφέρουσα από οικονομική άποψη προσφορά, βάσει τιμής με εκτιμώμενη αξία 900.000,00 ευρώ μη συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ. 

Η απόφαση αφορά την απόρριψη προσφυγής ανάκλησης του Συνδέσμου Δήμων Κοιμητηρίου Σχιστού κατά της 396/2025 Πράξης του Ζ΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Το Κλιμάκιο είχε κρίνει ως μη νόμιμη την τροποποίηση της σύμβασης παραχώρησης υπηρεσιών αφής κανδηλίων και καθαρισμού μνημάτων, η οποία προέβλεπε μείωση του μηνιαίου ανταλλάγματος που καταβάλλει ο παραχωρησιούχος στον Σύνδεσμο από 26.600,00 ευρώ σε 19.000,00 ευρώ. Το Δικαστήριο έκρινε ότι η εν λόγω μείωση κατά περίπου 30%, λίγους μήνες μετά την υπογραφή της σύμβασης, συνιστά ουσιώδη μη επιτρεπόμενη τροποποίηση, καθώς μεταβάλλει την οικονομική ισορροπία υπέρ του αναδόχου, αντίκειται στους όρους της διακήρυξης και της αρχικής σύμβασης, και επηρεάζει τον ανταγωνισμό, χωρίς να εμπίπτει στις εξαιρέσεις του άρθρου 51 του ν. 4413/2016.

Δημοσίευση απόφασης δημοτικού συμβουλίου, ατομικού χαρακτήρα:..Επειδή, η πρώτη των προσβαλλομένων πράξεων, κατά το μέρος που με αυτήν αποφασίσθηκε από το Δημοτικό Συμβούλιο ... η χάραξη δέκα (10) νέων οικογενειακών τάφων στο Νεκροταφείο του Δήμουΐσύμφωνα με το συνημμένο σ' αυτήν τοπογραφικό σχέδιο της Τεχνικής Υπηρεσίας του Δήμου, είναι ατομική πράξη γενικού περιεχομένου και, συνεπώς, προκειμένου η απόφαση αυτή να αποκτήσει νόμιμη υπόσταση, έπρεπε να δημοσιευθεί σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στη διάταξη της παρ. 6 του άρθρου 87 του Δημοτικού και Κοινοτικού Κώδικα που προαναφέρθηκε. Απαιτείτο δηλαδή η δημοσίευση στο δημοτικό κατάστημα πίνακα περιέχοντος, μεταξύ των άλλων, και περίληψη του περιεχομένου της αποφάσεως αυτής. Στον αποσταλέντα όμως από τη Διοίκηση οικείο πίνακα, ο οποίος, κατά το επίσης αποσταλέν από 4.10.1988 αποδεικτικό, τοιχοκολλήθηκε στον πίνακα δημοσιεύσεων του Δήμου την 4.10.1988, αναγράφονται σχετικώς με την πρώτη προσβαλλομένη πράξη μόνο τα εξής : "Θέμα 8ο : Χάραξη οικογενειακών τάφων στον τομέα Γ' τμήμα τετράγωνο (αριθ. απόφασης 346/88) εγκρίνεται ομόφωνα". Με την αναγραφή των ως άνω στοιχείων δεν πληρούται η απαίτηση του νόμου για δημοσίευση περιλήψεως της αποφάσεως του Δημοτικού Συμβουλίου, διότι, μη συνδημοσιευθέντος του συνοδεύοντος την απόφαση τοπογραφικού διαγράμματος της ΤΥΔΒ, θα έπρεπε τουλάχιστον να προσδιορίζεται στο δημοσιευθέν κείμενο η ακριβής θέση και οι διαστάσεις των νέων τάφων. Επομένως, η πρώτη των προσβαλλομένων πράξεων μη δημοσιευθείσα νομίμως δεν έλαβε νόμιμη υπόσταση. Για τον λόγο αυτό, αυτεπαγγέλτως ερευνώμενο διότι ανάγεται στο υποστατό της προσβαλλομένης πράξεως, και δοθέντος ότι η εν λόγω πράξη έτυχε εφαρμογής, αφού επί τη βάσει αυτής εξεδόθησαν οι δύο άλλες προσβαλλόμενες πράξεις, πρέπει να ακυρωθεί, οπότε συνακυρωτέες καθίστανται και οι δύο άλλες προσβαλλόμενες πράξεις.

Διεθνής αερολιμένας «Ελ. Βενιζέλος» - Έγκριση ανάθεσης υπεργολαβίας - Παροχή υπηρεσιών επίγειας εξυπηρέτησης καθαρισμού του εσωτερικού του αεροπλάνου.(..)Κατάσταση : Εκκρεμεί αποδοχή 
Α) Δεν είναι δυνατόν να χορηγηθεί ή διατηρηθεί άδεια σε φορέα ο οποίος χρησιμοποιεί σε καθεστώς υπεργολαβίας, άλλο εγκεκριμένο φορέα για την παροχή υπηρεσιών προς χρήστες, καθόσον δεν ρυθμίζεται στις διατάξεις του κοινοτικού και του εφαρμοστικού εθνικού δικαίου, καθεστώς υπεργολαβίας στην παροχή υπηρεσιών επίγειας εξυπηρέτησης και ειδικότερα στον εσωτερικό καθαρισμό του αεροσκάφους, ούτε συνάγεται από αυτές. Β) Ο εθνικός νομοθέτης δεν μπορεί να προβλέψει τη δυνατότητα δραστηριοποίησης επιχειρήσεων που θα παρέχουν τις επίγειες υπηρεσίες προς τους χρήστες δια της υπεργολαβίας και όχι με δικά τους μέσα και εξοπλισμό, διότι κατ’ αυτό τον τρόπο διευρύνει τις κατηγορίες επιχειρήσεων που προβλέπει η Οδηγία 96/67 και πράττοντας αυτό εισάγει διατάξεις αντικείμενες προς το γράμμα της Οδηγίας. Γ) Εν όψει της υφιστάμενης εξουσιοδότησης εκ του άρθρου 24 του ν. 3913/2011, δεν μπορεί να γίνει τροποποίηση του ισχύοντος Β.Κ.Ε.Ε. ώστε να προβλεφθεί η δυνατότητα υπεργολαβίας στην παροχή υπηρεσιών επίγειας εξυπηρέτησης όσον αφορά τον εσωτερικό καθαρισμό του αεροπλάνου, χωρίς να προηγηθεί η θέσπιση διάταξης νόμου, οποία θα δίδει ειδική προς τούτο εξουσιοδότηση και θα θέτει και το πλαίσιο της ρύθμισης. (ομοφ.)

Ο προσφεύγων, μετά τη ματαίωση του διαγωνισμού από τον αναθέτοντα φορέα για την ανάθεση υπηρεσιών καθαρισμού διοικητηρίου, αποδυτηρίων προσωπικού και χώρων συνεργείων κλάδου ορυχείου με προϋπολογιζόμενη δαπάνη 145.104,17€ (χωρίς ΦΠΑ), ζητεί την ακύρωση της απόφασης ματαίωσης. Επιχειρηματολογεί ότι η ματαίωση επικαλείται λόγους (τροποποίηση κατώτατου ημερομισθίου) που δεν προβλέπονται ρητά στους ειδικούς όρους 10.5 και 10.6.1ε της διακήρυξης, ενώ υποστηρίζει ότι θα μπορούσε να γίνει μεταγενέστερη τροποποίηση της σύμβασης για κάλυψη του αυξημένου εργατικού κόστους.

Τύχη των βαρών που έχουν εγγραφεί επί του μεταλλουργικού εργοστασίου και των λοιπών εγκαταστάσεων που βρίσκονται εντός των ορίων του δημοσίου μεταλλείου της Λάρυμνας, μετά τη λήξη της από 3-3-1976 μισθωτικής σύμβασης και την περιέλευση των ανωτέρω ακινήτων στην κυριότητα του Ελληνικού Δημοσίου. Δυνατότητα του Ελληνικού Δημοσίου για τη διενέργεια ανοιχτού πλειοδοτικού διαγωνισμού για την εκμίσθωση των μεταλλευτικών του δικαιωμάτων.(..)Κατάσταση : Αποδεκτή 
Μετά την 30-6-2012, ημερομηνία κατά την οποία περιήλθαν στην κυριότητα του Ελληνικού Δημοσίου το μεταλλουργικό εργοστάσιο και οι λοιπές εγκαταστάσεις που βρίσκονται εντός των ορίων των παραχωρήσεων του δημοσίου μεταλλείου της Λάρυμνας, το δικαίωμα κυριότητας της, μέχρι το χρονικό αυτό σημείο, μισθώτριας εταιρείας καταργήθηκε και τα υφιστάμενα κατά την ημερομηνία αυτή βάρη επί των ανωτέρω ακινήτων αποσβέσθηκαν, όσα δε εγγράφηκαν μεταγενέστερα έχουν εγγραφεί ακύρως, λόγω έλλειψης της προϋπόθεσης της κτήσης κυριότητας κατά το χρόνο εγγραφής τους, από την οφειλέτιδα εταιρεία. Το Ελληνικό Δημόσιο υπό την ιδιότητά του ως κυρίου των εν λόγω ακινήτων νομιμοποιείται να ζητήσει την εξάλειψη των βαρών που έχουν εγγραφεί επ’ αυτών, η οποία θα γίνει είτε με τη συναίνεση των ενυπόθηκων δανειστών και, σε περίπτωση που αυτοί αρνηθούν, με δικαστική απόφαση που θα εκδοθεί από τα αρμόδια δικαστήρια μετά από αίτημα του έχοντος προς τούτο έννομο συμφέρον Ελληνικού Δημοσίου. Ανεξαρτήτως, όμως, από τις ενέργειες στις οποίες θα προβεί για την εξάλειψη των βαρών που έχουν εγγραφεί επί των προαναφερθέντων ακινήτων, το Ελληνικό Δημόσιο δύναται να χωρήσει νομίμως στην προβλεφθείσα ρητά, στην παράγραφο 7 του άρθρου 55 του ν. 4223/2013, διαδικασία ανοιχτού πλειοδοτικού διαγωνισμού για την εκμίσθωση των μεταλλευτικών του δικαιωμάτων στο ίδιο ως άνω δημόσιο μεταλλείο (ομόφ.).

Αποκατάσταση ζημιών από θεομηνία.Με αυτά τα δεδομένα, ο δεύτερος λόγος διαφωνίας δεν είναι βάσιμος, διότι βασίζεται στην εσφαλμένη προϋπόθεση ότι η ελεγχόμενη δαπάνη αφορά στην καταβολή αποζημίωσης σε ιδιώτες για την απόσβεση απαίτησης αυτών, ενώ πρόκειται για καταβολή ποσού σε ιδιώτη στο πλαίσιο σύμβασης και σε εκτέλεση αυτής. Ωστόσο η ανάληψη από το Δήμο της υποχρέωσης για την αποκατάσταση ζημιών σε ιδιωτικά μνημεία δεν βρίσκει έρεισμα σε διάταξη νόμου, όπως ανωτέρω αναφέρθηκε, ως εκ τούτου η εντελλόμενη με το ελεγχόμενο χρηματικό ένταλμα πληρωμής δαπάνη δεν είναι νόμιμη. Περαιτέρω, η συγκεκριμένη δαπάνη ούτε λειτουργική είναι, διότι η αποκατάσταση μνημείων ιδιωτών σε νεκροταφεία δεν αποτελεί τοπική υπόθεση κατά την έννοια του νόμου, ούτε συντελεί στην εκπλήρωση των σκοπών και της αποστολής του Δήμου. Παρόλα αυτά, ενόψει της μεγάλης έκτασης της ζημιάς που προκλήθηκε στο νεκροταφείο του οικισμού ..... από ακραία καιρικά φαινόμενα, αλλά και του γεγονότος ότι για την αποκατάσταση αυτών εγκρίθηκε χρηματοδότηση του Δήμου από το Υπουργείο Εσωτερικών και Διοικητικής Ανασυγκρότησης, συγγνωστώς, δίχως πρόθεση καταστρατήγησης των προπαρατεθεισών διατάξεων, δημιουργήθηκε η πεποίθηση στα όργανα του Δήμου ότι η αποκατάσταση των ζημιών σε μνημεία ιδιωτών άπτεται της συντήρησης και λειτουργίας του κοιμητηρίου και εμπίπτει στις αρμο-διότητες αυτού. Κατά ταύτα, το ελεγχόμενο χρηματικό ένταλμα θα μπορούσε να θεωρηθεί λόγω συγγνωστής πλάνης, αν δεν είχε λήξει το οικονομικό έτος 2018, τις πιστώσεις του οποίου βαρύνει.

Με την προδικαστική προσφυγή, η προσφεύγουσα εταιρεία ζητεί την ακύρωση της απόφασης με αριθμό 4367/2018, με την οποία έγινε δεκτή η ανάδειξη της παρεμβαίνουσας εταιρείας ως προσωρινού αναδόχου στο Τμήμα 2 του διαγωνισμού. Το αντικείμενο της σύμβασης αφορά την παροχή υπηρεσιών καθαρισμού των χώρων του κεντρικού κτιρίου του φορέα και του δεύτερου κτιρίου, με συνολική επιφανεία 1.671,38 τ.μ. Η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι η παρεμβαίνουσα εταιρεία δεν καλύπτει το κόστος των δημοσιεύσεων που αναλογούν στη σύμβαση, το οποίο υπολογίζεται σε 1.984 ευρώ με ΦΠΑ για 36 μήνες, και ότι αυτό θα έπρεπε να συμπεριλαμβάνεται στο διοικητικό κόστος της προσφοράς.

ΠΑΡΟΧΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ:Εργασίες καθαρισμού - βοτανίσματος για την καταπολέμηση ζιζανίων στο   χώρο του Δημοτικού Κοιμητηρίου: Με τα δεδομένα αυτά και σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στην προηγούμενη σκέψη, η εντελλόμενη με το ελεγχόμενο χρηματικό ένταλμα πληρωμής δαπάνη δεν είναι νόμιμη, διότι η 347/8.4.2014 απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου ......, με την οποία εγκρίθηκε, μεταξύ άλλων, η επίμαχη δαπάνη για τον καθαρισμό-βοτάνισμα για την καταπολέμηση των ζιζανίων στο νεκροταφείο Πειραιώς, δεν είναι αιτιολογημένη, σύμφωνα      με το άρθρο 61 του ν. 3979/2011, καθόσον στην απόφαση αυτή δεν αιτιολογείται η αδυναμία εκτέλεσης των ως άνω εργασιών με ίδια μέσα του Δήμου ....... Περαιτέρω, οι εργασίες καθαρισμού - βοτανίσματος του νεκροταφείου …εμπίπτουν στα καθήκοντα του υπηρετούντος στις Διευθύνσεις Καθαριότητας και Ανακύκλωσης και Περιβάλλοντος και Πρασίνου προσωπικού του ως άνω Δήμου και επιπλέον συνιστούν συνήθεις, κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας, εργασίες για την εκτέλεση των οποίων δεν απαιτούνται ειδικές γνώσεις και εμπειρία, δυνάμενες να εκτελεστούν από το υπάρχον προσωπικό, ενόψει και του ότι ο Δήμος δεν αποδεικνύει ότι αυτό στερείται των αναγκαίων γνώσεων για την εκτέλεσή τους (βλ. ΕΣ πράξη VII Τμ. 115/2011), καθώς όσα αναφέρονται στο ως άνω 401/8.4.2014 έγγραφο του Τμήματος Μελετών και Σχεδιασμού Έργων Πρασίνου του Δήμου ......(ιδίως ότι το υπάρχον προσωπικό αριθμεί 28 τεχνίτες πρασίνου, των οποίων        ο μέσος όρος ηλικίας πλησιάζει το όριο συνταξιοδότησης, πλέον 4 με σωματική βλάβη) είναι απορριπτέα ως αναπόδεικτα. Επομένως, οι εργασίες αυτές            μη νομίμως ανατέθηκαν σε τρίτο ιδιώτη, καθώς δεν πρόκειται περί εργασιών ειδικής φύσης, για την εκτέλεση των οποίων απαιτείται είτε προσωπικό           με εξειδικευμένες γνώσεις και εμπειρία, που δεν διαθέτει το ήδη υπηρετούν προσωπικό είτε η χρήση τεχνικών μέσων που δεν διαθέτει ο οικείος Δήμος. Τέλος, ο φερόμενος ως δικαιούχος του ελεγχόμενου χρηματικού εντάλματος προβάλλει ότι συντρέχει συγγνωστή πλάνη των αρμοδίων οργάνων του Δήμου ......, όσον αφορά στη νομιμότητα πραγματοποίησης της ελεγχόμενης δαπάνης. Ο λόγος αυτός απαραδέκτως προβάλλεται, καθώς μόνο ο φορέας που εξέδωσε το χρηματικό ένταλμα πληρωμής δύναται να επικαλεστεί συγγνωστή πλάνη των οργάνων του και όχι ο φερόμενος ως δικαιούχος του εντάλματος (βλ. ΕΣ πράξη Ι Τμ. 26/2015, πρβλ. ΕΣ VI Τμ. απόφ. 2243/2011, πράξεις 67, 26/2008). Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω, η εντελλόμενη με το ελεγχόμενο χρηματικό ένταλμα δαπάνη δεν είναι νόμιμη, συνεπώς αυτό δεν πρέπει να θεωρηθεί.  

Κατασκευή δικτύων αποχέτευσης ακαθάρτων και εγκαταστάσεων καθαρισμού λυμάτων:...ζητείται παραδεκτώς η ανάκληση της 394/2013 πράξης του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου..Με τα δεδομένα αυτά, το Τμήμα κρίνει καταρχήν ότι το Κλιμάκιο παραδεκτώς υπεισήλθε στην εξέταση του ζητήματος της διασφάλισης του χώρου εκτέλεσης του ελεγχόμενου έργου, παρά τα περί του αντιθέτου προβαλλόμενα από την αιτούσα, δεδομένου ότι το εν λόγω ζήτημα δεν αποτέλεσε αντικείμενο οριστικής ή μη κρίσης στην 193/2011 πράξη του Ε΄ Κλιμακίου, με την οποία έγινε δεκτό ότι δεν κωλύεται η υπογραφή της προηγηθείσας προγραμματικής σύμβασης μεταξύ του Δήμου … και της Περιφέρειας ... Και τούτο, διότι αφενός το Ε΄ Κλιμάκιο στην τελευταία ως άνω πράξη του δεν διέλαβε σχετική κρίση σχετικά με τη νομιμότητα ή μη της εκτέλεσης του έργου στο ως άνω μισθωμένο ακίνητο και αφετέρου δεν μπορεί να συναχθεί σχετική σιωπηρή θετική κρίση του Κλιμακίου, δεδομένου ότι το αντικείμενο της ελεγχθείσας προγραμματικής σύμβασης, τις προϋποθέσεις σύναψης της οποίας ερεύνησε το Κλιμάκιο, συνίστατο στη μεταβίβαση της αρμοδιότητας υλοποίησης του έργου στην αιτούσα Περιφέρεια, ενώ ο τρόπος και ο χώρος εκτέλεσης του έργου αποτελεί κυρίως αντικείμενο του ήδη διενεργουμένου ελέγχου νομιμότητας της υπό κρίση σύμβασης. Περαιτέρω, ενόψει όσων έγιναν ανωτέρω ερμηνευτικώς δεκτά (βλ. σκ. IV), το Τμήμα, λαμβάνοντας, επιπλέον, υπόψη ότι α) το προς κατασκευή έργο έχει εκτιμώμενο χρόνο λειτουργίας 20 έως 40 έτη, β) η μεταξύ του Δήμου … και του ανωτέρω ιδρύματος συναφθείσα σύμβαση μίσθωσης του ακινήτου, στο οποίο θα εκτελεσθεί το έργο, θα διαρκέσει έως την 31.3.2051, ενώ, αν κατά τη λήξη αυτής το ίδρυμα αποφασίσει την εκ νέου εκμίσθωση του μίσθιου, ο Δήμος θα έχει δικαίωμα προτίμησης επί ίσων προσφορών, γ) οι διέπουσες την ως άνω σύμβαση διατάξεις και ιδίως η διάταξη του άρθρου 281 του Αστικού Κώδικα παρέχουν επαρκή εξασφάλιση ότι το δικαίωμα καταγγελίας της σύμβασης δεν θα ασκηθεί καταχρηστικά εκ μέρους του εκμισθωτή, ενόψει και της ζωτικής για το κοινωνικό σύνολο σημασίας των αναγκών, τις οποίες προορίζεται να καλύψει το προς εκτέλεση έργο, κρίνει ότι στην υπό κρίση περίπτωση με την ως άνω συναφθείσα σύμβαση μίσθωσης διασφαλίζεται η ομαλή κατασκευή και λειτουργία του έργου, κατά τα βασίμως με τις υπό κρίση αίτηση και παρεμβάσεις προβαλλόμενα.(..). Συνακόλουθα, σύμφωνα με όσα έγιναν δεκτά στις προηγούμενες σκέψεις, πρέπει να γίνουν δεκτές η υπό κρίση αίτηση και οι υπέρ αυτής ασκηθείσες παρεμβάσεις και να ανακληθεί η προσβαλλόμενη πράξη του Ε΄ Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου, το δε οικείο σχέδιο σύμβασης μπορεί να υπογραφεί, εφόσον η αναγραφόμενη στο σχέδιο (σελ. 2, παρ. 1) σειρά ισχύος των τευχών διορθωθεί με βάση τις αντίστοιχες ρυθμίσεις του άρθρου 5.2 της οικείας διακήρυξης.