ΑΕΠΠ/153/2017

Με την προδικαστική προσφυγή επιδιώκεται η ακύρωση της απόφασης της Οικονομικής Επιτροπής αριθμ. 586/21-3-2018, ως προς το μέρος που αφορά τα είδη με αριθμούς 20, 21, 22 της διακήρυξης (Μισθώσεις φορτηγών ανατρεπομένων Δ.Χ.). Αντικείμενο της σύμβασης είναι η μίσθωση μηχανημάτων έργου και μεταφορικών μέσων (ειδικά φορτηγών ανατρεπόμενων Δ.Χ.) για τις ανάγκες του Δήμου Θεσσαλονίκης, συμπεριλαμβανομένων μεταφορών αποξηλωθέντων υλικών, φορτοεκφορτώσεων, αποξηλώσεων ασφαλτοτάπητα και σκυροδέματος, διάστρωσης και συμπύκνωσης ασφαλτικού σκυροδέματος, μεταφοράς βαρέων μηχανημάτων έργων οδοποιίας και περισυλλογής ογκωδών άχρηστων αντικειμένων.

Η Πράξη 155/2025 του ΣΤ' Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον προσυμβατικό έλεγχο νομιμότητας του σχεδίου σύμβασης για τη «Μίσθωση Μηχανημάτων Έργου και Φορτηγών για τις ανάγκες του Δήμου Φυλής», με προϋπολογισμό 1.808.430,00 ευρώ (εκτός Φ.Π.Α.). Το Κλιμάκιο διαπίστωσε ότι, παρόλο που η υπόθεση αφορούσε μίσθωση (προμήθεια), το ουσιαστικό αντικείμενο της σύμβασης περιλαμβάνει τη διάθεση μηχανημάτων και φορτηγών μαζί με τους οδηγούς/χειριστές τους για την εκτέλεση συγκεκριμένων εργασιών (όπως καθαρισμός ρεμάτων). Επομένως, βάσει του ν. 4412/2016 και της νομολογίας, η συμφωνία συνιστά σύμβαση παροχής υπηρεσιών και όχι προμηθειών. Δεδομένου αυτού, το ΣΤ' Κλιμάκιο κρίνεται αναρμόδιο και παραπέμπει τον φάκελο στο Ζ΄ Κλιμάκιο του Ελεγκτικού Συνεδρίου, το οποίο είναι το αρμόδιο για τον έλεγχο των συμβάσεων υπηρεσιών.

Η προσφεύγουσα ασκεί προδικαστική προσφυγή για την ακύρωση της υπ’ αρ. 403/2020 απόφασης της Οικονομικής Επιτροπής, κατά το μέρος που αφορά την απόρριψη της δικής της προσφοράς για το τμήμα Ζ του διαγωνισμού και την αποδοχή της προσφοράς της παρεμβαίνουσας για τα τμήματα Α, Γ, Δ και Ζ. Το αντικείμενο της σύμβασης αφορά τη μίσθωση μηχανημάτων έργου, οχημάτων και φορτηγών με χειριστές, καθώς και γερανοφόρου οχήματος για μετακινήσεις-ρυμούλκηση, με συνολικό προϋπολογισμό 239.684,00 €. Επίκειται έλεγχο της τήρησης των όρων διακήρυξης και τεχνικών προδιαγραφών, ιδίως για την ποσότητα και τύπο φορτηγών (τετραξονικά 15 τόνων).

Μίσθωση μηχανημάτων έργου.(...) Με τα δεδομένα αυτά και σύμφωνα με τις νομικές σκέψεις που προηγήθηκαν, το Κλιμάκιο κρίνει αναφορικά με το παραδεκτώς προβαλλόμενο λόγο διαφωνίας, ότι η υπό κρίση (μικτή) σύμβαση μεταξύ του Δήμου ....... και της αναδόχου ......., παρόλο που δεν διαχωρίστηκε στον ενδεικτικό προϋπολογισμό η αξία της προμήθειας των αγαθών από αυτή της παροχής των υπηρεσιών, είχε προεχόντως χαρακτήρα ανάθεσης εργασιών (υπηρεσιών). Τούτο δε διότι, το κύριο αντικείμενο της σύμβασης  αυτής  με  βάση το σκοπό της είναι η εκτέλεση από την ανάδοχο των εργασιών απομάκρυνσης των προϊόντων που προκλήθηκαν από τις βροχοπτώσεις, με τη χρήση δύο εκσκαφέων και δύο φορτηγών και η αποκατάσταση, διά των εν λόγω εργασιών, της βατότητας του αγροτικού δρόμου, στην οποία απέβλεψε ο Δήμος με τη σύναψη της συγκεκριμένης σύμβασης κι όχι η μίσθωση των ανωτέρω μηχανημάτων, η οποία έχει παρεπόμενο χαρακτήρα.

Το Ελεγκτικό Συνέδριο, μέσω του Ζ΄ Κλιμακίου, εξέτασε τη νομιμότητα της διαγωνιστικής διαδικασίας που πραγματοποίησε ο Δήμος Φυλής για τη μίσθωση μηχανημάτων έργου και φορτηγών, με προϋπολογισμένη δαπάνη 1.808.430,00 ευρώ (συνολικά 2.242.453,20 ευρώ με Φ.Π.Α.). Η σύμβαση αφορούσε την απομάκρυνση προϊόντων εκσκαφών, καθαρισμό ρεμάτων και προστασία από πλημμύρες. Το Κλιμάκιο έκρινε ότι δεν υπάρχουν ουσιώδεις πλημμέλειες που να εμποδίζουν την υπογραφή της σύμβασης, με τον όρο να απαλειφθεί η πρόβλεψη για διαπραγμάτευση σύμφωνα με το άρθρο 32 παρ. 6 του ν. 4412/2016, καθώς αυτή ήταν αόριστη. Επίσης, ζητήθηκε η απαλοιφή αναφορών σε τέλη χαρτοσήμου και εισφοράς Υπέρ ΟΓΑ, που έχουν καταργηθεί.

Η Πράξη 93/2025 του ΣΤ' Κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου αφορά τον προσυμβατικό έλεγχο νομιμότητας δύο σχεδίων συμβάσεων, για τα Τμήματα 1 (μία θέση) και 27, του ενιαίου διαγωνισμού «Μίσθωση Φορτηγών Δ.Χ. και Μηχανημάτων Έργου για την κάλυψη των αναγκών της Ε.ΥΔ.Α.Π. Α.Ε.». Ο συνολικός προϋπολογισθείς δαπάνης του διαγωνισμού ανέρχεται στα 16.671.298,80 ευρώ πλέον Φ.Π.Α. Τα ελεγχόμενα σχέδια συμβάσεων αφορούν επιλαχόντες οικονομικούς φορείς, οι οποίοι προσκλήθηκαν κατόπιν αποχώρησης ή αποκλεισμού των αρχικών αναδόχων. Το Κλιμάκιο έκρινε ότι η διαδικασία ανάθεσης και τα σχέδια συμβάσεων είναι παραδεκτά και δεν παρουσιάζουν ουσιώδεις νομικές πλημμέλειες που να εμποδίζουν την υπογραφή τους, καθώς κρίθηκαν σύμφωνα με τους όρους της διακήρυξης και τις διατάξεις του ν. 4412/2016.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ – ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ:Μη νόμιμη η καταβολή ποσού από Δήμο σε ιδιώτες για εργασίες εκχιονισμού, καθόσον: α) κατά παράβαση γενικής αρχής του διοικητικού δικαίου προσδόθηκε αναδρομική ισχύς στις ανωτέρω συμβάσεις, οι οποίες υπεγράφησαν μεταγενέστερα της εκτέλεσης του αντικειμένου τους, συνεπώς δεν μπορούν να αποτελέσουν νόμιμο  έρεισμα για την καταβολή των εντελλομένων με τα υπό κρίση χρηματικά εντάλματα δαπανών και β) κατά παράβαση του νόμου ανατέθηκαν οι σχετικές προμήθειες (μίσθωση των μηχανημάτων), δίχως να υπάρχει εγγεγραμμένη πίστωση στον προϋπολογισμό του Δήμου. Επιπλέον, δεν συντρέχει περίπτωση εφαρμογής της εξαιρετικής διαδικασίας του άρθρου 158 παρ. 7 του ΚΔΚ (ν.3463/2006, ΦΕΚ Α΄ 114/2006), η οποία επιτρέπει την αναμόρφωση του προϋπολογισμού και την ψήφιση σχετικής πίστωσης μετά την απευθείας ανάθεση της προμήθειας,  αφενός διότι δεν έγινε σχετική τροποποίηση του προϋπολογισμού στην πρώτη, μετά την ανάθεση, συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου (με τη σχετική απόφαση έλαβε χώρα η δεύτερη τροποποίηση του προϋπολογισμού), αφετέρου διότι, για τις απευθείας αναθέσεις της προμήθειας των μηχανημάτων, δεν υπήρχαν ούτε απόφαση του αρμόδιου οργάνου του Δήμου, ούτε έγγραφες συμβάσεις.(συγγνωστή πλάνη)

Μίσθωση μηχανημάτων αποχιονισμού:..Με αυτά τα δεδομένα αυτά η ελεγχόμενη δαπάνη δεν είναι νόμιμη, καθόσον η απόφαση με την οποία εγκρίθηκε η μίσθωση εκδόθηκε και το σχετικό συμφωνητικό υπογράφηκε πολύ αργότερα από τη χρονική περίοδο 31.12.2018 έως 5 Ιανουαρίου 2019, κατά την οποία παρασχέθηκαν οι επίμαχες υπηρεσίες. Και ναι μεν κατά το άρθρο 58 παρ. 2 του ν. 3852/2010 όταν δημιουργείται άμεσος και προφανής κίνδυνος ή απειλείται άμεση ζημία των δημοτικών συμφερόντων από την αναβολή λήψης απόφασης ο Δήμαρχος μπορεί να αποφασίσει για θέματα που ανήκουν στην αρμοδιότητα της Ο.Ε., υποχρεούται όμως να υποβάλει προς έγκριση την απόφασή του κατά την επόμενη συνεδρίασή της, γεγονός που εν προκειμένω δεν συνέτρεξε. Επιπλέον, ο ισχυρισμός του Δήμου, ότι η εκ των υστέρων έγκριση από την Ο.Ε. της ανάθεσης των επίμαχων υπηρεσιών οφείλεται στην μη επάρκεια της σχετικής πίστωσης και στην ανάγκη προηγούμενης τροποποίησης του προϋπολογισμού, είναι απορριπτέος, καθόσον, κατά τα άρθρα 158 παρ. 7 του ν. 3463/2006 Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων (ν. 3463/2006, Α΄ 114) και 9 παρ. 4 του π.δ./τος  80/2016 «Ανάληψη υποχρεώσεων από τους διατάκτες» (Α΄ 145), στις περιπτώσεις απευθείας ανάθεσης εκτέλεσης εργασιών λόγω κατεπείγουσας ανάγκης, αν δεν υπάρχει στον προϋπολογισμό πίστωση ή αυτή είναι ανεπαρκής, η αναγκαία τροποποίηση του προϋπολογισμού γίνεται στην πρώτη, μετά την ανάθεση, συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου. Τέλος, όσον αφορά στο μη προσδιορισμό των τοποθεσιών όπου δραστηριοποιήθηκαν τα μηχανήματα του αναδόχου ούτε κατά την εκ των υστέρων σύνταξη της απόφασης ανάθεσης της Ο.Ε., της υπογραφείσας σύμβασης και του πρωτοκόλλου παραλαβής, η παράλειψη αυτή θα μπορούσε, αυτοτελώς εξεταζόμενη και εν όψει των περιστάσεων, να θεωρηθεί συγγνωστή εν όψει του ότι στα έγγραφα επανυποβολής του Δήμου διευκρινίζεται ότι τα μηχανήματα του αναδόχου χρησιμοποιήθηκαν για τον αποχιονισμό στις περιοχές ..., ..., .... και ... Κατ’ ακολουθία των ανωτέρω, το ελεγχόμενο χρηματικό ένταλμα δεν πρέπει να θεωρηθεί.

Μίσθωση μηχανημάτων:Υπό τα ανωτέρω δεδομένα και σύμφωνα με τις νομικές σκέψεις που προηγήθηκαν,  το Κλιμάκιο τούτο κρίνει ότι μη νόμιμα το Δ.Σ. της Δ.Ε.Υ.Α.Κ. με την 20/2012 απόφασή του ενέκρινε τη παράταση ισχύος των ως άνω κατακυρωτικών αποφάσεών του για μίσθωση μηχανημάτων και εκτέλεση εργασιών συντήρησης – επέκτασης ανακαίνισης των δικτύων ύδρευσης και αποχέτευσης για το έτος 2012,  δοθέντος ότι τέτοια δυνατότητα δεν προβλεπόταν, ούτε από τις επιμέρους διακηρύξεις, που συνιστούν το κανονιστικό πλαίσιο των διεξαχθέντων διαγωνισμών που δεσμεύει την αναθέτουσα αρχή και τους συμμετέχοντες, αλλά ούτε και από τα υπογραφέντα με τους ανακηρυχθέντες αναδόχους ιδιωτικά συμφωνητικά, λαμβανομένου υπόψη ότι με τον περιεχόμενο σ΄αυτά όρο υπό στοιχ. 4, αναφερόταν ρητά ότι «Οι εργασίες αφορούν έργα-εργασίες για το έτος 2011». Κατά συνέπεια, οι παρασχεθείσες όμοιες υπηρεσίες εκμίσθωσης φορτηγού αυτοκινήτου, στις οποίες αφορά η εντελλόμενη με τα επίμαχα χρηματικά εντάλματα δαπάνη, αποτελούν, κατ΄ουσία επιμέρους απευθείας αναθέσεις προς τον φερόμενο ως δικαιούχο των κρινόμενων ενταλμάτων, οι οποίες έγιναν μετά από  κατάτμησή τους, αφού η συνολική αξία τους ανέρχεται στο ποσό των 24.550,00 ευρώ (5.904,00 ευρώ + 11.562,00 ευρώ + 7.084,80 ευρώ)­­­­­­­­­­­­­­­­­­­, το οποίο υπερβαίνει το όριο των 15.000,00 με Φ.Π.Α., μέχρι το οποίο­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­ είναι επιτρεπτή η απευθείας ανάθεση, σύμφωνα με τον ως άνω Κανονισμό Προμηθειών της Δ.Ε.Υ.Α.Κ.. Δοθέντος δε, ότι η συνολική δαπάνη για όμοιες ή ομοειδείς, κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας και τις συναλλακτικές αντιλήψεις, υπηρεσίες εκμίσθωσης μηχανημάτων, ανέρχεται, για το έτος 2012, στο συνολικό ποσό των 453.391,20 ευρώ (βλ. το 3035/3.6.2013 έγγραφο του Γενικού Διευθυντή της Δ.Ε.Υ.Α.Κ., όπου εμφαίνεται η συνολική απορρόφηση του προϋπολογισμού 2012 ανά επιμέρους κωδικό δαπάνης), οι ως άνω απευθείας αναθέσεις των επίμαχων υπηρεσιών είναι μη νόμιμες και για το λόγο ότι συνιστούν μέρος ανεπίτρεπτης κατάτμησης όμοιων ή ομοειδών υπηρεσιών, οι οποίες αποσκοπούν στην αντιμετώπιση αναγκών της Δ.Ε.Υ.Α.Κ. για το έτος 2012 εντός της αυτής γεωγραφικής περιφέρειας της αρμοδιότητάς της και, ως εκ τούτου, έπρεπε να αντιμετωπισθούν ως ενιαία δαπάνη και να διεξαχθεί, λόγω του ύψους της, τακτικός διαγωνισμός. Περαιτέρω, όπως βάσιμα προβάλλεται από την Επίτροπο οι 67/30.4.2012 και 88/29.6.2012 αποφάσεις του Διοικητικού Συμβουλίου της Δ.Ε.Υ.Α.Κ., με τις οποίες εγκρίθηκαν οι σχετικές πιστώσεις και αφορούν στη δημοσιονομική ανάληψη των οικείων δαπανών, είναι  μεταγενέστερες, τόσο της πραγματοποίησης έκαστης δαπάνης (βλ. τα σχετικά πρωτόκολλα παραλαβής και τις αναλυτικές καταστάσεις απασχόλησης μηχανήματος) όσο και της έκδοσης των προαναφερθέντων σχετικών παραστατικών (φορτωτικές). Τέλος, ο ισχυρισμός περί συγγνωστής πλάνης της δημοτικής επιχείρησης δοθέντος ότι έχουν ήδη θεωρηθεί  τα υπ’ αριθμ. Ε-88 και Ε-94, οικονομικού έτους 2012, χρηματικά εντάλματα που αφορούσαν στην πληρωμή του ίδιου ως άνω δικαιούχου για όμοια δαπάνη στα πλαίσια του διαγωνισμού που προκηρύχθηκε για το έτος 2011 δεν επηρεάζει την παρούσα κρίση του Κλιμακίου εφόσον σε κάθε περίπτωση, κάθε δαπάνη κρίνεται αυτοτελώς απ΄αυτό. (βλ. Πράξεις IV Τμ. 60/2008, VII Τμ. 31/2012, Κλιμ. Προλ. Ελ. VII Τμ. 202/2012).

Μίσθωση μηχανημάτων για την αποκατάσταση ζημιών...Με τα δεδομένα αυτά η δαπάνη δεν είναι νόμιμη. Ειδικότερα η εγκριτική της μίσθωσης απόφαση εκδόθηκε και το σχετικό συμφωνητικό υπογράφτηκε πολύ αργότερα από το κρίσιμο χρονικό διάστημα (31.12.2018-5.1.2019) εκτέλεσης των εργασιών για τις οποίες μισθώθηκαν τα μηχανήματα. Και ναι μεν, σύμφωνα με το άρθρο 58 παρ. 2 του ν. 3852/2010, όταν δημιουργείται άμεσος και προφανής κίνδυνος ή απειλείται άμεση ζημία των δημοτικών συμφερόντων από την αναβολή λήψης απόφασης, ο δήμαρχος μπορεί να αποφασίσει για θέματα που ανήκουν στην αρμοδιότητα της οικονομικής επιτροπής, οφείλει δε να υποβάλει προς έγκριση τη σχετική απόφασή του κατά την επόμενη συνεδρίασή της, εν προκειμένω όμως δεν προκύπτει ότι πριν από τις 31.12.2018 είχε εκδοθεί απόφαση του Δημάρχου, παρά μόνο ότι ο τελευταίος είχε δώσει σχετική προφορική εντολή. Άλλωστε, από την εγκριτική της μίσθωσης απόφαση της Οικονομικής Επιτροπής δε συνάγεται ότι με αυτήν εγκρίθηκε προηγούμενη σχετική απόφαση του Δημάρχου. Επιπλέον, ο ισχυρισμός ότι η εκ των υστέρων έκδοση της εγκριτικής της μίσθωσης απόφασης οφείλεται στη διαπίστωση ότι δεν επαρκούσε η σχετική πίστωση και στην πρόθεση να τηρηθεί η ορθή διαδικασία, δηλαδή πρώτα να λάβει χώρα η αναμόρφωση του προϋπολογισμού και η δέσμευση της πίστωσης και μετά να εκδοθεί η εγκριτική της μίσθωσης απόφαση, είναι απορριπτέος ως ερειδόμενος επί της εσφαλμένης προϋπόθεσης, καθόσον, σύμφωνα με τα άρθρα 158 παρ. 7 του κυρωθέντος, με το άρθρο πρώτο του ν. 3463/2006, Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων (Α΄ 114) και 9 παρ. 4 του π.δ. 80/2016 «Ανάληψη υποχρεώσεων από τους διατάκτες» (Α΄ 145), αφενός στις περιπτώσεις απευθείας ανάθεσης εκτέλεσης εργασιών λόγω κατε-πείγουσας ανάγκης, αν δεν υπάρχει στον προϋπολογισμό πίστωση ή αυτή που υπάρχει είναι ανεπαρκής, η αναγκαία τροποποίηση του προϋπολογισμού γίνεται στην πρώτη, μετά την ανάθεση, συνεδρίαση του δημοτικού συμβουλίου και αφετέρου για τις δαπάνες που από τη φύση τους δεν είναι δυνατή η τήρηση της διαδικασίας για την έκδοση απόφασης ανάληψης υποχρέωσης, όπως οι δαπάνες πολιτικής προστασίας, η υποχρέωση αναλαμβάνεται και η πίστωση δεσμεύεται αμέσως μετά την παραλαβή του σχετικού λογαριασμού ή με την καθ’ οιονδήποτε τρόπο γνωστοποίηση του ύψους και του χρόνου εξόφλησής τους. Περαιτέρω, στο προαναφερόμενο συμφωνητικό προσδιορίζεται μεν το χρονικό διάστημα που χρη-σιμοποιήθηκαν τα μηχανήματα (31.12.2018 - 5.1.2019), όμως δεν προσδιορίζονται ούτε σε αυτό ούτε στην εγκριτική της μίσθωσης απόφαση ούτε στο πρωτόκολλο παραλαβής, παρά μάλιστα το ότι εκδόθηκαν μετά το χρονικό διάστημα για το οποίο μισθώθηκαν τα μηχανήματα, οι τοποθεσίες στις οποίες αυτά χρησιμοποιήθηκαν.